“มะม่วงบ่ายโบก” หรือ “มะม่วงยัดโบก” เป็นอาหารพื้นบ้านหรือของว่างในวัฒนธรรมการกินของชาวอีสานและลาว มีลักษณะเฉพาะคือการนำข้าวเหนียวนึ่งสุกใส่เข้าไปในผลมะม่วงสุก โดยมักใช้มะม่วงพื้นบ้านผลเล็ก ซึ่งแต่ละพื้นที่อาจเรียกแตกต่างกัน เช่น มะม่วงน้อย มะม่วงกะสอ หรือมะม่วงกะล่อน
.
วิธีทำ “มะม่วงบ่ายโบก” แบบดั้งเดิม เริ่มจากนำมะม่วงสุกมาคลึงหรือนวดเบา ๆ ให้เนื้อนิ่ม จากนั้นตัดบริเวณขั้วและนำเมล็ดออก แล้วนำข้าวเหนียวนึ่งร้อน ๆ ใส่เข้าไปในผลมะม่วง บางวิธีจะนำเนื้อมะม่วงมาคลุกเคล้ากับข้าวเหนียวก่อน แล้วจึงใส่กลับลงในเปลือกมะม่วง จากนั้นบีบหรือคลึงเบา ๆ ให้ข้าวเหนียวและเนื้อมะม่วงเข้ากันแล้วรับประทานได้ทันที
.
เสน่ห์ของ “มะม่วงบ่ายโบก” อยู่ที่ความเรียบง่ายของวัตถุดิบ โดยไม่จำเป็นต้องมีข้าวเหนียวมูน น้ำกะทิ หรือน้ำตาลเพิ่มเติมเหมือนข้าวเหนียวมะม่วงของไทย เพราะมะม่วงพื้นบ้านที่ใช้มีความหอมและมีรสหวานอมเปรี้ยว เมื่อนำมาคลุกเคล้ากับข้าวเหนียวนึ่ง จึงได้รสชาติและกลิ่นหอมจากมะม่วงโดยตรง
.
ด้วยเหตุนี้บางคนจึงอาจเข้าใจว่า “มะม่วงบ่ายโบก” หรือ “มะม่วงยัดโบก” คือข้าวเหนียวมะม่วงของไทยที่ได้รับความนิยมทั้งไทยและต่างชาติ แต่แท้จริงแล้วทั้งสองมีความแตกต่างกันอย่างชัดเจน ทั้งในด้านชนิดของมะม่วง วิธีการเตรียมข้าวเหนียว กรรมวิธีการทำ และรูปแบบการรับประทาน โดย “มะม่วงบ่ายโบก” เป็นภูมิปัญญาการกินแบบพื้นบ้านที่เรียบง่าย ใช้ข้าวเหนียวนึ่งธรรมดาคลุกกับเนื้อมะม่วงและรับประทานจากผลมะม่วงโดยตรง”
มะม่วงบ่ายโบก ไม่ใช่ข้าวเหนียวมะม่วงไทย