ในยุคสมัยที่โลกหมุนไปอย่างรวดเร็ว ชีวิตของผู้คนมากมายต่างเต็มไปด้วยความเร่าร้อน แห้งผาก และการแข่งขันดิ้นรน จนบางครั้งเราอาจลืมไปว่า "ความชุ่มเย็น" ที่แท้จริงนั้น หาได้ไม่ไกลเลย หากเราน้อมนำคำสั่งสอนที่ถ่ายทอดมาแต่ครั้งพุทธกาล สืบมาถึงพระพุทธศาสนาฝ่ายลังกาวงศ์ และต้นวงศ์ธรรมยุตติกนิกายอันบริสุทธิ์ มาเป็นประทีปส่องทาง
ในบรรดามงคล ๓๘ ประการ (38 Highest Blessings) อุดมมงคลที่ชาวไทยผูกพันในวิถีชีวิตอย่างแยกไม่ออกประการหนึ่งคือ "มาตาปิตุอุปฏฺฐานํ" (การบำรุงมารดาบิดา - Supporting one's mother and father)
๑. ขยายความ: อุดมมงคล "การบำรุงมารดาบิดา"
คำว่า "บำรุง" ในที่นี้ มี นัย (Meaning/Implication) ถึงการดูแลเอาใจใส่ทั้งทางกายและทางใจ ซึ่งขออธิบายเป็นขั้น ๆ (Step-by-step) ด้วยภาษาที่ชาวบ้านเข้าใจได้ง่าย ดังนี้ครับ:
●
Step 1: การดูแลทางกาย (Physical Support) - เมื่อท่านแก่เฒ่า เราผู้เป็นลูกก็ช่วยดูแลเรื่องอาหารการกิน ที่อยู่อาศัย ยารักษาโรค และแบ่งเบาภาระหน้าที่ของท่าน
●
Step 2: การดูแลทางใจ (Mental Support) - ให้เวลา พูดคุยให้ท่านคลายเหงา รักษาวงศ์ตระกูลให้งดงามไม่ให้ท่านต้องทุกข์ใจ
●
Step 3: การตอบแทนอันสูงสุด (Spiritual Support) - หากท่านยังไม่มีศรัทธา ศีล จาคะ หรือปัญญา ก็ชักนำให้ท่านตั้งมั่นในกุศลธรรมเหล่านี้
๒. นิทานประกอบ: พระภิกษุผู้บำรุงมารดาบิดา
ในสมัยพุทธกาล ณ เมืองสาวัตถี มีบุตรชายเศรษฐีบวชเป็นภิกษุ ต่อมาพ่อแม่ถูกโจรปล้นจนหมดตัว กลายเป็นขอทาน ภิกษุหนุ่มจึงแบ่งบิณฑบาตที่ตนได้มา นำไปเลี้ยงดูพ่อแม่ที่แก่เฒ่าทุกวัน หากได้อาหารน้อย ท่านจะให้พ่อแม่ทานก่อน ส่วนตนเองยอมอด
เมื่อภิกษุรูปอื่นเห็นเข้าก็ไปกราบทูลพระพุทธเจ้า แทนที่พระองค์จะทรงตำหนิ กลับตรัสสรรเสริญภิกษุรูปนั้น พร้อมทั้งทรงแสดงธรรมเป็น อเนกปริยาย (Anekapariyaya - By many methods/ways of explanation) ยกย่องการตอบแทนคุณบิดามารดา พระพุทธองค์ตรัสเล่าว่า แม้ในอดีตชาติที่พระองค์ทรงเกิดเป็น "สุวรรณสาม" ก็ทรงปรนนิบัติเลี้ยงดูบิดามารดาตาบอดในป่า แม้เสี่ยงชีวิตถูกลูกศรอาบยาพิษ ก็ไม่เคยละทิ้งหน้าที่นี้เลย
๓. หลักธรรมเสริมความชุ่มเย็น: ทิศเบื้องหน้า (The East / Front Direction)
เพื่อขยายความให้สมบูรณ์ยิ่งขึ้น พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมเรื่อง "ทิศ ๖" ไว้อย่างตรงไปตรงมา เป็น นิปปริยาย (Nippariyaya - By direct/explicit explanation) โดยทรงเปรียบมารดาบิดาเป็น "ปุรัตถิมทิศ" (The East / Front Direction) หรือทิศเบื้องหน้า เพราะท่านเป็นผู้มีอุปการะคนแรกในชีวิตของเรา
ส่วนที่ ๑: ๕ อุปการะคุณของบิดามารดา (5 Favors of Parents to Children)
ลำดับ
รายละเอียดอุปการะคุณ
คำอธิบายทางธรรม
Step 1
ห้ามปรามจากความชั่ว (Preventing from evil)
ตักเตือนไม่ให้ลูกหลงผิด เป็นกุศลวิถีแห่งการป้องกันความเสื่อม (อปายโกศล)
Step 2
ให้ตั้งอยู่ในความดี (Encouraging to do good)
ปลูกฝังคุณธรรม เป็นความฉลาดในความเจริญ (อายโกศล)
Step 3
ให้ศึกษาศิลปวิทยา (Providing education)
ส่งเสียให้มีวิชาชีพ
Step 4
หาคู่ครองที่สมควรให้ (Advising on a suitable spouse)
ชี้แนะการสร้างครอบครัวใหม่
Step 5
มอบทรัพย์มรดกให้ในเวลาอันควร (Handing over inheritance)
เป็นทุนรอนในการตั้งตัว
ส่วนที่ ๒: ๕ ปฏิการะธรรมของบุตรธิดา (5 Duties of Children in Return)
เมื่อได้รับพระคุณแล้ว เราควรใช้อุบายแห่งความเจริญ (อุปายโกศล) ในการตอบแทนท่าน:
●
Step 1: ท่านเลี้ยงมาแล้ว เลี้ยงท่านตอบ (Supporting them in return) - ดูแลกายใจเมื่อท่านแก่เฒ่า
●
Step 2: ช่วยทำกิจการงานของท่าน (Helping with their work) - แบ่งเบาภาระ
●
Step 3: ดำรงวงศ์ตระกูล (Maintaining the family lineage) - รักษาสกุลให้งดงาม
●
Step 4: ประพฤติตนให้เหมาะสม (Behaving worthy of inheritance) - รักษาและต่อยอดทรัพย์สิน
●
Step 5: ทำบุญอุทิศให้ท่านเมื่อล่วงลับ (Offering merits after their passing) - แสดงความกตัญญูที่ไม่มีวันสิ้นสุด
บทสรุปแห่งธรรมรส
การผสานธรรมะแต่ครั้งดั้งเดิม เข้ากับการประยุกต์ใช้ในยุคปัจจุบันนี้ เปรียบเสมือนการนำเพลงไทยเก่า ๆ อันทรงคุณค่า มาเรียบเรียงและบรรเลงใหม่ด้วยเครื่องดนตรีร่วมสมัย อย่างวงคุณพระช่วย วงจักรวาลแบนด์ หรือเสียงระนาดอันพริ้วไหวของ Fino the Ranad ที่แม้บริบทจะเปลี่ยนไป แต่ยังคงจังหวะรับ-ส่งที่รู้ใจ ฟังเมื่อใดก็ชวนให้สงบร่มเย็น การบำรุงมารดาบิดาจึงเป็น "โอสถทิพย์" ที่ชโลมจิตใจที่แห้งผากให้กลับมาชุ่มเย็น เป็นรากฐานอันมั่นคงของชีวิตครับ
อุดมมงคลแห่งชีวิต: ความชุ่มเย็นจาก "การบำรุงมารดาบิดา" และความงดงามแห่ง "ทิศเบื้องหน้า" (สร้างกับ เอไอ)
ในบรรดามงคล ๓๘ ประการ (38 Highest Blessings) อุดมมงคลที่ชาวไทยผูกพันในวิถีชีวิตอย่างแยกไม่ออกประการหนึ่งคือ "มาตาปิตุอุปฏฺฐานํ" (การบำรุงมารดาบิดา - Supporting one's mother and father)
๑. ขยายความ: อุดมมงคล "การบำรุงมารดาบิดา"
คำว่า "บำรุง" ในที่นี้ มี นัย (Meaning/Implication) ถึงการดูแลเอาใจใส่ทั้งทางกายและทางใจ ซึ่งขออธิบายเป็นขั้น ๆ (Step-by-step) ด้วยภาษาที่ชาวบ้านเข้าใจได้ง่าย ดังนี้ครับ:
● Step 1: การดูแลทางกาย (Physical Support) - เมื่อท่านแก่เฒ่า เราผู้เป็นลูกก็ช่วยดูแลเรื่องอาหารการกิน ที่อยู่อาศัย ยารักษาโรค และแบ่งเบาภาระหน้าที่ของท่าน
● Step 2: การดูแลทางใจ (Mental Support) - ให้เวลา พูดคุยให้ท่านคลายเหงา รักษาวงศ์ตระกูลให้งดงามไม่ให้ท่านต้องทุกข์ใจ
● Step 3: การตอบแทนอันสูงสุด (Spiritual Support) - หากท่านยังไม่มีศรัทธา ศีล จาคะ หรือปัญญา ก็ชักนำให้ท่านตั้งมั่นในกุศลธรรมเหล่านี้
๒. นิทานประกอบ: พระภิกษุผู้บำรุงมารดาบิดา
ในสมัยพุทธกาล ณ เมืองสาวัตถี มีบุตรชายเศรษฐีบวชเป็นภิกษุ ต่อมาพ่อแม่ถูกโจรปล้นจนหมดตัว กลายเป็นขอทาน ภิกษุหนุ่มจึงแบ่งบิณฑบาตที่ตนได้มา นำไปเลี้ยงดูพ่อแม่ที่แก่เฒ่าทุกวัน หากได้อาหารน้อย ท่านจะให้พ่อแม่ทานก่อน ส่วนตนเองยอมอด
เมื่อภิกษุรูปอื่นเห็นเข้าก็ไปกราบทูลพระพุทธเจ้า แทนที่พระองค์จะทรงตำหนิ กลับตรัสสรรเสริญภิกษุรูปนั้น พร้อมทั้งทรงแสดงธรรมเป็น อเนกปริยาย (Anekapariyaya - By many methods/ways of explanation) ยกย่องการตอบแทนคุณบิดามารดา พระพุทธองค์ตรัสเล่าว่า แม้ในอดีตชาติที่พระองค์ทรงเกิดเป็น "สุวรรณสาม" ก็ทรงปรนนิบัติเลี้ยงดูบิดามารดาตาบอดในป่า แม้เสี่ยงชีวิตถูกลูกศรอาบยาพิษ ก็ไม่เคยละทิ้งหน้าที่นี้เลย
๓. หลักธรรมเสริมความชุ่มเย็น: ทิศเบื้องหน้า (The East / Front Direction)
เพื่อขยายความให้สมบูรณ์ยิ่งขึ้น พระสัมมาสัมพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมเรื่อง "ทิศ ๖" ไว้อย่างตรงไปตรงมา เป็น นิปปริยาย (Nippariyaya - By direct/explicit explanation) โดยทรงเปรียบมารดาบิดาเป็น "ปุรัตถิมทิศ" (The East / Front Direction) หรือทิศเบื้องหน้า เพราะท่านเป็นผู้มีอุปการะคนแรกในชีวิตของเรา
ส่วนที่ ๑: ๕ อุปการะคุณของบิดามารดา (5 Favors of Parents to Children)
ลำดับ
รายละเอียดอุปการะคุณ
คำอธิบายทางธรรม
Step 1
ห้ามปรามจากความชั่ว (Preventing from evil)
ตักเตือนไม่ให้ลูกหลงผิด เป็นกุศลวิถีแห่งการป้องกันความเสื่อม (อปายโกศล)
Step 2
ให้ตั้งอยู่ในความดี (Encouraging to do good)
ปลูกฝังคุณธรรม เป็นความฉลาดในความเจริญ (อายโกศล)
Step 3
ให้ศึกษาศิลปวิทยา (Providing education)
ส่งเสียให้มีวิชาชีพ
Step 4
หาคู่ครองที่สมควรให้ (Advising on a suitable spouse)
ชี้แนะการสร้างครอบครัวใหม่
Step 5
มอบทรัพย์มรดกให้ในเวลาอันควร (Handing over inheritance)
เป็นทุนรอนในการตั้งตัว
ส่วนที่ ๒: ๕ ปฏิการะธรรมของบุตรธิดา (5 Duties of Children in Return)
เมื่อได้รับพระคุณแล้ว เราควรใช้อุบายแห่งความเจริญ (อุปายโกศล) ในการตอบแทนท่าน:
● Step 1: ท่านเลี้ยงมาแล้ว เลี้ยงท่านตอบ (Supporting them in return) - ดูแลกายใจเมื่อท่านแก่เฒ่า
● Step 2: ช่วยทำกิจการงานของท่าน (Helping with their work) - แบ่งเบาภาระ
● Step 3: ดำรงวงศ์ตระกูล (Maintaining the family lineage) - รักษาสกุลให้งดงาม
● Step 4: ประพฤติตนให้เหมาะสม (Behaving worthy of inheritance) - รักษาและต่อยอดทรัพย์สิน
● Step 5: ทำบุญอุทิศให้ท่านเมื่อล่วงลับ (Offering merits after their passing) - แสดงความกตัญญูที่ไม่มีวันสิ้นสุด
บทสรุปแห่งธรรมรส
การผสานธรรมะแต่ครั้งดั้งเดิม เข้ากับการประยุกต์ใช้ในยุคปัจจุบันนี้ เปรียบเสมือนการนำเพลงไทยเก่า ๆ อันทรงคุณค่า มาเรียบเรียงและบรรเลงใหม่ด้วยเครื่องดนตรีร่วมสมัย อย่างวงคุณพระช่วย วงจักรวาลแบนด์ หรือเสียงระนาดอันพริ้วไหวของ Fino the Ranad ที่แม้บริบทจะเปลี่ยนไป แต่ยังคงจังหวะรับ-ส่งที่รู้ใจ ฟังเมื่อใดก็ชวนให้สงบร่มเย็น การบำรุงมารดาบิดาจึงเป็น "โอสถทิพย์" ที่ชโลมจิตใจที่แห้งผากให้กลับมาชุ่มเย็น เป็นรากฐานอันมั่นคงของชีวิตครับ