"เวฟแล้วก็ไม่รอด! ทำไมการอุ่น 'ข้าวผัดค้างคืน' ถึงยังเสี่ยงอาหารเป็นพิษ"

กลุ่มอาการอุ่นข้าวซ้ำ (Reheated Rice Syndrome) หรือ กลุ่มอาการข้าวผัด (Fried Rice Syndrome) คือ โรคอาหารเป็นพิษที่เกิดจากแบคทีเรีย Bacillus cereus (B. cereus) โดยอาการที่พบอาจมีทั้งการอาเจียนและท้องเสีย

ภาวะนี้สามารถเกิดขึ้นได้หากคุณนำข้าวที่เก็บรักษาอย่างไม่ถูกต้องมาอุ่นซ้ำแล้วรับประทาน โดยทั่วไปอาการจะหายได้เองภายใน 24 ชั่วโมง และการดูแลตัวเองที่บ้านสามารถช่วยบรรเทาอาการได้

อาการของกลุ่มอาการอุ่นข้าวซ้ำเป็นอย่างไร?
แบคทีเรีย Bacillus cereus สามารถทำให้เกิดภาวะป่วยได้ 2 รูปแบบ คือ รูปแบบที่ทำให้ท้องเสีย (Diarrheal syndrome) และรูปแบบที่ทำให้เกิดการอาเจียน (Emetic syndrome)

รูปแบบท้องเสีย (Diarrhea-type) มักมีอาการ:
ถ่ายอุจจาระเป็นน้ำ
ปวดท้อง
ปวดเกร็งในท้อง
คลื่นไส้และอาเจียน (พบได้น้อย)
รูปแบบอาเจียน (Emetic-type) มักมีอาการ:
คลื่นไส้
อาเจียน
ท้องเสีย (พบได้ในบางราย)
อาการของทั้งสองรูปแบบมักจะหายไปเองภายใน 24 ชั่วโมง

อาการจะปรากฏเร็วแค่ไหน?

* รูปแบบท้องเสีย: มักจะเริ่มแสดงอาการภายใน 6 ถึง 15 ชั่วโมงหลังจากรับประทานข้าว

* รูปแบบอาเจียน: มักจะเริ่มแสดงอาการอย่างรวดเร็วภายใน 30 นาที ถึง 6 ชั่วโมง

สาเหตุของกลุ่มอาการอุ่นข้าวซ้ำคืออะไร?
ภาวะนี้เกิดขึ้นจากการรับประทานข้าวที่เคยผ่านการปรุงสุกแล้ว แต่นำมาตั้งทิ้งไว้ในอุณหภูมิห้องนานเกิน 2 ชั่วโมง
ตามชื่อของภาวะนี้ แม้จะนำข้าวไปอุ่นซ้ำแล้ว อาการก็ยังเกิดขึ้นได้ เพราะเชื้อ B. cereus สามารถเจริญเติบโตได้ดีในสภาวะที่มีอุณหภูมิต่ำกว่า 60°C (หรือเหนือ 4°C ขึ้นไป) และเนื่องจากสปอร์ของแบคทีเรียชนิดนี้ทนต่อความร้อนในการหุงต้ม การนำข้าวมาอุ่นซ้ำจึงไม่สามารถทำลายแบคทีเรียหรือสารพิษได้

แพทย์วินิจฉัยภาวะนี้อย่างไร?
เนื่องจากอาการมักจะหายได้เอง การตรวจวินิจฉัยอย่างเป็นทางการจึงอาจไม่มีความจำเป็น อย่างไรก็ตาม แพทย์อาจพิจารณาส่งตรวจอุจจาระหรืออาเจียน เพื่อยืนยันการมีอยู่ของเชื้อ B. cereus หรือเพื่อคัดออกสาเหตุอื่นๆ

การรักษากลุ่มอาการอุ่นข้าวซ้ำทำอย่างไร?
อาการส่วนใหญ่มักจะหายไปเองภายใน 24 ชั่วโมงโดยไม่จำเป็นต้องได้รับยาหรือการรักษาทางการแพทย์
เพื่อช่วยบรรเทาอาการและทำให้ร่างกายรู้สึกสบายขึ้น สิ่งสำคัญคือการพักผ่อนให้เพียงพอและดื่มน้ำชดเชยให้มากพอ ในเคสที่มีอาการรุนแรง อาจจำเป็นต้องได้รับน้ำเกลือทางสายยาง (IV) เพื่อป้องกันภาวะร่างกายขาดน้ำ

เราสามารถป้องกันกลุ่มอาการอุ่นข้าวซ้ำได้หรือไม่?
วิธีที่ดีที่สุดในการลดความเสี่ยงคือ การเก็บรักษาข้าวที่หุงสุกแล้วอย่างถูกต้อง และรับประทานให้หมดภายในระยะเวลาอันสั้น
หน่วยงานมาตรฐานอาหารแห่งสหราชอาณาจักร (Food Standards Agency) แนะนำว่า การรับประทานข้าวเหลือค้างคืนภายใน 24 ชั่วโมงสามารถทำได้ปลอดภัย หากนำข้าวไปทำให้อุณหภูมิลดลงอย่างรวดเร็วและนำเข้าตู้เย็นทันที (ดีที่สุดคือภายใน 1 ชั่วโมงหลังหุงสุก)
นอกจากนี้ ควรอุ่นข้าวซ้ำเพียงครั้งเดียวเท่านั้น และต้องแน่ใจว่าอุ่นจนร้อนจัดและมีควันขึ้นทั่วถึงทั้งจาน

เมื่อไหร่ที่ควรไปพบแพทย์?
ควรติดต่อแพทย์หากอาการปวดหรือท้องเสียคงอยู่นานเกิน 24 ชั่วโมง
ควรพบแพทย์หากคุณไม่สามารถดื่มน้ำชดเชยได้เพียงพอจนเสี่ยงต่อภาวะขาดน้ำ ซึ่งอาจจำเป็นต้องได้รับน้ำเกลือทางหลอดเลือดดำ

สรุป
กลุ่มอาการอุ่นข้าวซ้ำ หรือ กลุ่มอาการข้าวผัด คือโรคอาหารเป็นพิษชนิดหนึ่งที่ทำให้เกิดการอาเจียนหรือท้องเสีย มักเกิดขึ้นเมื่อแบคทีเรีย Bacillus cereus เจริญเติบโตและสร้างสารพิษในข้าวสุกที่ถูกตั้งทิ้งไว้ในอุณหภูมิห้อง
การนำข้าวแช่ตู้เย็นภายใน 1 ชั่วโมงหลังจากข้าวเย็นลง และรับประทานให้หมดภายใน 24 ชั่วโมง จะช่วยลดความเสี่ยงนี้ได้ การอุ่นข้าวซ้ำไม่สามารถฆ่าสปอร์ของแบคทีเรียชนิดนี้ได้ แต่อาการส่วนใหญ่มักจะหายได้เองภายใน 24 ชั่วโมงด้วยการพักผ่อนและดื่มน้ำให้เพียงพอ

ที่มา