ข้าวดอกราย หนึ่งจานสานสัมพันธ์ อาหารประจำถิ่นสงขลา
สงขลาเป็นอีกหนึ่งจังหวัดที่มีอัตลักษณ์ทางอาหารเฉพาะตัวที่หากินที่อื่นไม่ได้ เฉพาะแค่ตัวเมืองเก่าหรือที่หาดใหญ่ก็มีอาหารเฉพาะถิ่น อย่าง เต้าคั่ว, ขนมหวัก, ข้าวมันแกงไก่ ฯลฯ ให้เลือกกินไม่หวาดไม่ไหวแล้ว ยังไม่นับของกินพื้นถิ่นตามชุมชนในอำเภอต่างๆ ที่สะท้อนวิถีชีวิตและภูมิปัญญาของคนในท้องถิ่นนั้นๆ อีกมากมายและหนึ่งในนั้นก็คือ ‘ข้าวดอกราย’ ของกินพื้นถิ่นของชุมชนชาวตำบลสะกอม อำเภอจะนะ (และรวมบางส่วนที่อำเภอเทพา)
.
‘ข้าวดอกราย’ มีอีกชื่อว่า ‘ข้าวราหมัย’ เป็นข้าวคลุกกับน้ำพริกและเนื้อปลาทะเลย่าง พร้อมเครื่องเคราและเครื่องปรุงรสอีกเล็กน้อย มีความโดดเด่นอยู่ต้องใช้ครกแบบพิเศษในการคลุกหรือตำอาหารชนิดนี้โดยเฉพาะ โดยครกที่ว่านี้จะทำจากไม้ใหญ่ทั้งท่อนขุดเป็นหลุมตรงกลางไว้คลุกข้าวปากหลุมเป็นแผ่นเรียบทั้งสองข้าง ใช้แทนเขียงที่พอหั่นเครื่องเคราต่างๆ เสร็จก็ปาดลงหลุมครกได้เลยทันที ครกนี้นิยมใช้ไม้ตะเคียนทำเพราะไม่ค่อยขึ้นรา
.
ข้าวดอกรายเป็นอาหารเฉพาะกลุ่มของชาวสะกอมที่ยึดอาชีพประมงพื้นบ้านบริเวณชายฝั่ง โดยใช้วัตถุดิบที่หาได้ง่ายในท้องถิ่นมาประกอบอาหาร เชื่อกันว่าอาหารชนิดนี้มีมานานแล้ว มีเรื่องเล่าต่อๆ กันมาในชุมชนว่าหากบ้านไหนครอบครัวพี่น้องมีปัญหาทะเลาะเบาะแว้งหรือผิดใจกันแม้จะเพียงเล็กน้อย พ่อแม่จะชวนลูกๆ ล้อมวงรับประทานข้าวดอกรายเพื่อพูดคุยปรับความเข้าใจกัน บางคนจึงเรียกข้าวดอกรายว่าเป็น ‘ข้าวสามัคคี’ เพราะเป็นการนำคู่ขัดแย้งมาเผชิญหน้ากันผ่านมื้ออาหารแบบ ‘กินข้าวครกเดียวกัน’ นอกจากนี้คนในชุมชนสะกอมยังใช้ข้าวดอกรายแทนความหมายถึงการพึ่งพาช่วยเหลือซึ่งกันและกัน เมื่อมีการทำข้าวดอกรายแต่ละครั้ง ชาวบ้านจะนำวัตถุดิบในการทำมาคนละอย่างสองอย่าง เพื่อลงมือทำแล้วล้อมวงรับประทานด้วยกัน
.
ส่วนที่ใช้ชื่ออาหารชนิดนี้ว่าข้าวดอกราย เพราะมีส่วนผสมที่หลากหลาย หาได้ง่ายจากในครัวเรือน โดยเฉพาะข้าวเย็น ซึ่งเป็นข้าวที่กินเหลือจากอาหารมื้อก่อนหน้า วัตถุดิบสำหรับทำข้าวดอกราย ประกอบไปด้วย ข้าวสวย เนื้อปลาทะเลย่างหรือต้มให้สุก ตะไคร้ หอมแดง พริกสด กะปิเคย กุ้ง และน้ำมะขามเปียก วิธีทำเริ่มจากตำน้ำพริกในครก ใส่ตะไคร้ซอย หอมแดงซอย พริก เนื้อปลาทะเลสุกแกะเอาแต่เนื้อ เคย (กะปิ) ตำทุกอย่างให้เข้ากัน แต่งรสด้วยน้ำมะขามเปียก (หรือมะขามสด) ก่อนคดข้าวเย็นลงไปคลุกกับน้ำพริกที่ตำไว้ในครกให้เข้ากัน โดยปรุงให้ได้รสเปรี้ยวนำ เค็มและเผ็ดตาม รับประทานเคียงกับผักสด ปลาเส้นทอด หรือปลาแห้งทอด จะยิ่งทำให้ข้าวดอกรายมีรสชาติที่ดียิ่งขึ้น
.
ที่มา : Sauce เรื่องราวกินได้
ข้าวดอกราย หนึ่งจานสานสัมพันธ์ อาหารประจำถิ่นสงขลา