"อาป๊ะจ๊อขี่" (做忌) วันครบรอบวันตายของคุณพ่อ ปีที่ 58
หลายๆท่านเริ่มคุ้นกับคำนี้รึยังคะ "จ้อขี่" เพราะแม่นันจะไหว้ทุกปีและเขียนถึงทุกปีเช่นกัน ใช่ค่ะ วันที่ 20 มี.ค. 2569 ที่ผ่านมา เป็นวันครบรอบวันตายปีที่ 58 ของอาป๊ะ (แม่นันเรียกคุณพ่อว่า "อาป๊ะ") อาป๊ะจากไปวัน 2 ค่ำ เดือน 2 จันทรคติจีน ตรงกับวันเกิดของเจ้าที่ "ตี่จู๋เอี่ยแซ" ด้วย ถือว่าเป็นวันดีมากๆ
เมื่อเดือนกุมภาที่ผ่านมาก็เพิ่งไปไหว้ "อาอึ้ม" (คุณแม่) จ้อขี่" เช่นกัน ทั้งสองท่านจากพวกเราไปนานจนลูกๆกำลังจะตามไปปรนนิบัติท่านต่อบนสรวงสรรค์แล้ว พี่น้องชราภาพกันไปตามๆกัน
อาป๊ะจ้อขี่ “หยี่หว่วยชิวหยี” ปีนี้ตรงกับวันศุกร์ที่ 20 มี.ค. 69 ลูกหลานทั้ง 8 ครอบครัวที่เหลือ (ลูกสาว 6 ลูกชาย 2) จะรวมตัวไปไหว้“อาป๊ะ" ที่บ้านอาตั่วเฮีย สมัยก่อนตอนลูกหลานยังตัวเล็กตัวน้อย พวกเราก็จะพาไปไหว้อากงอาม่าด้วย เวลารวมตัวกันทีก็จะครึกครื้นมาก เพราะนอกจากลูกและหลานตัวน้อยๆเยอะแยะของสะใภ้สอง เขยหก แถมยังมีลูกชายลูกสะใภ้ของอาแน (แม่ใหญ่หรือภรรยาหลวงของคุณพ่อ) เสียงหัวเราะพูดคุยสนุกสนาน สถานที่จัดไหว้แทบไม่มีที่เดิน
ปัจจุบันจะเหลือเพียงลูกๆ สะใภ้และลูกเขยซึ่งต่างสูงวัยแล้ว แม่นันเองก็หลักจับหยี (62) สะใภ้ฝั่งอาแนก็จากไปแล้ว หลานๆของอากงม่าต่างเติบโตอยู่ในวัยเรียน วัยทำงาน..ต่างติดภารกิจนู่นนี่นั่น แม้กระทั่งอาโซ้ยตี๋ เดี๋ยวนี้ติดสอนกลองทั้งเสาร์อาทิตย์ ส่วนอาตั่วตี๋ก็ติดทำงาน หลานบางคนเป็นย่าเป็นยาย มีเหลนให้อากงอาม่าเยอะแยะ แตกรากขยายครอบครัวออกไปเรื่อยๆ
มาดูของไหว้ในวัน“จ้อขี่”กันค่ะ
เหมือนทุกปี พวกเราจะนำอาหาร ขนม เครื่องเซ่นไหว้ต่างๆ อาหารหลักหม้อใหญ่ๆ ที่เคยเป็นฝีมืออาตั่วแจ้ มาปีหลังๆสั่งทำบ้าง น้องๆทำกันเข้าไปบ้าง แต่ก็ไม่พ้นสักหม้อสองหม้อที่อาตั่วแจ้แอบทำเอง (คนทำอาหารให้นั่งเฉยๆ เป็นอะไรที่ทำไม่ด๊าย.ย.ค่ะ) ที่แน่ๆต้องมี “ไช้เถ่าก้วย” ถาดกลมๆใหญ่ๆฝีมืออาหมวยเล็กคนนี้
เวลาไหว้ก็จะอยู่ระหว่างเก้าโมงกว่าสิบโมงไม่ให้เกิน พวกเราจะจุดธูปไหว้อาป๊ะและบรรพบุรุษกันสามรอบ สังเกตดีๆนะคะ มีรูปอาป๊ะและอาอึ้ม แต่มีข้าวสวย ถ้วยน้ำชา และเก้าอี้ตั้งหลายชุด เอ๊ะ..มาจากไหน ตอนอาอึ้มยังอยู่อาอึ้มเล่าให้ฟังว่าเราจะเชิญบรรพบุรุษที่เสียชีวิตไปแล้วของตระกูลเรามาไว้ที่เดียวกัน เวลาครบวันไหว้ใดๆ เราก็จะได้จุดธูปกราบไหว้บรรพบุรุษทุกคนพร้อมกัน ดั้งนั้นเก้าอี้ทั้งหลายมีไว้ให้ อาป๊ะ อาอึ้ม อาแน (คุณพ่อคุณแม่และคุณแม่ใหญ่) อากงอาม่า (คุณปู่คุณย่า) อานึ้ง (สามีอาหยี่แจ้) และอาโฮ่ว (พี่ชายรอง)
หลังจากจุดธูปกราบไหว้ครบสามรอบ ก็จะลาอาหารบนโต๊ะ และนำกระดาษเงินกระดาษทองไปเผาให้บรรพบุรุษ ก่อนเผาต้องเปิดทางด้วย "อ่วงแซจี๊" หรือใบเบิกทาง เพื่อเป็นการเปิดทางให้ลูกหลานได้ส่งเงินทอง ข้าวของเครื่องใช้ไปให้บรรพบุรุษ ในขณะเดียวกันบรรพบุรุษก็จะได้รับรู้ว่าลูกหลานยังคงปรองดองกันดีอยู่รึเปล่า (แม่นันสรุปเอาตามที่ตัวเองเข้าใจค่ะ) ในระหว่างที่เผากระดาษกันอยู่ แม่นันก็จะปลีกตัวเองออกมาปฏิบัติในสิ่งเล็กๆน้อยๆที่พี่ๆอาจจะหลงลืมไปบางครั้ง คือการแบ่งข้าวสวยและเครื่องดื่ม (น้ำชา) ส่งไปพร้อมๆกับเครื่องกระดาษ เป็นเสมือนให้บรรพบุรุษได้รับรู้อีกทางหนึ่งว่า วันนี้ลูกหลานได้นำอาหารคาวหวานมากราบไหว้ท่านแล้ว ตอนอาอึ้มยังอยู่ แม่นันมักจะถามอาอึ้มเวลาเห็นอะไรที่แปลกในความรู้สึกของตัวเอง อาอึ้มก็จะอธิบายให้ฟังอย่างใจเย็น ซึ่งแม่นันว่าประเพณีเล็กๆน้อยๆนี้ เป็นความสวยงามและน่าจดจำทำตาม
หลังจากไหว้เสร็จ พี่น้องก็จะนั่งทานข้าวกันคุยกัน แบ่งกับข้าว ผลไม้กลับไปฝากลูกหลานกัน เขียนมาถึงตรงนี้ แม่นันคิดถึง “อาซ่อ” (ลูกสะใภ้อาแน) ตอนที่ท่านยังมีชีวิตอยู่ ท่านจะมาไหว้ “จ้อขี่” ทุกปี แม่นันก็จะได้แบ่ง “ไช้เถ่าก้วย" (ขนมผักกาด) ให้ท่านด้วยทุกปี ซึ่งท่านก็จะดีใจมาก ตั้งแต่ท่านจากไป “ไช้เถ่าก้วย” ก็จะถูกแจกน้อยลง เหลือตามจำนวนพี่น้อง แม่นันหวังว่า “ไช้เถ่าก้วย” ของแม่นัน จะถูกแจกจ่ายถึงพี่ๆทุกคนจนเหลือแม่นันเป็นคนสุดท้าย ไม่อยากจากพี่ไปก่อนค่ะ
ชวนทุกท่านร่วมกันรักษา แบ่งปัน และสานต่อวัฒนธรรมและประเพณีจีนอันงดงามให้คงอยู่ต่อไปนะคะ
Illustration: AI-generated artwork based on personal family photographs, created by แม่นัน
"จ๊อขี่" (做忌) วันไหว้บรรพชน