กายเคลื่อนไหวจิตผู้รู้เป็นคนรู้ ไม่ใช่ใจเป็นคนดู

อุบายในการรักษาอานาปานสติกรรมฐานไม่ให้เสื่อม หมายถึง วิธีดูแลการปฏิบัติไม่ให้สมาธิถดถอย ในการปฏิบัติอานาปานสติ ภิกษุหรือผู้ปฏิบัติควรหลีกเลี่ยงสิ่งที่ไม่เกื้อกูลต่อจิตใจเจ็ดประการ ได้แก่ ที่อยู่อาศัย

พระพุทธเจ้าตรัสว่า ถ้าภิกษุ ไม่ขยันฝึกภาวนา ต่อให้ตั้งความหวังว่า “ขอให้จิตหลุดพ้นจากกิเลสโดยไม่ยึดถือ” จิตก็ ไม่หลุดพ้นจริง เหตุผลไม่ใช่เพราะหวังไม่พอ แต่เพราะ ไม่ได้ลงมือฝึกสิ่งที่ต้องฝ