ร้อนในอีกแล้วเหรอครับ?
เพิ่งหายไปอาทิตย์ก่อน
วันนี้ขึ้นมาอีกเม็ดแล้ว
ทายาก็ดีขึ้น
บ้วนปากก็พอช่วยได้
แต่ผ่านไปไม่นานก็กลับมาใหม่
ถ้าเป็นแบบนี้บ่อย ๆ
ผมอยากให้ลองมองลึกกว่า
แค่เรื่องนอนดึกหรือเครียดครับ
เพราะแผลร้อนในที่เป็นซ้ำ
บางครั้งอาจเกี่ยวข้องกับการขาด
วิตามิน B12 ธาตุเหล็ก และโฟเลต
สารอาหารเหล่านี้มีความสำคัญ
ต่อการสร้างเซลล์และเยื่อบุช่องปาก
ถ้าร่างกายขาดจริง ๆ
การแก้ไขให้ตรงจุดก็อาจช่วย
ลดปัญหาร้อนในเป็นซ้ำได้ครับ
ทำไมร้อนในถึงกลับมาเป็นซ้ำ?
แผลร้อนในที่พบบ่อย
ทางการแพทย์เรียกว่า
Recurrent Aphthous Stomatitis
เป็นแผลอักเสบของเยื่อบุช่องปาก
มักเป็นแผลตื้น สีขาวหรือเหลือง
และมีขอบแดงล้อมรอบ
ส่วนใหญ่มักหายได้เอง
ภายในประมาณ 1–2 สัปดาห์
แต่บางคนกลับมาเป็นซ้ำบ่อยครับ
สาเหตุไม่ได้มีอย่างเดียว
และหลายครั้งก็หาสาเหตุชัดเจนไม่ได้
ปัจจัยที่เกี่ยวข้องอาจมีทั้ง
ความเครียด การบาดเจ็บในช่องปาก
ภูมิคุ้มกัน และภาวะขาดสารอาหาร
ถ้าพักผ่อนดีขึ้นแล้ว
แต่แผลยังกลับมาเป็นซ้ำ
ผมอยากให้รู้จักสารอาหาร
3 ตัวนี้เพิ่มเติมครับ
1. วิตามิน B12 — ช่วยสร้างเซลล์และดูแลระบบประสาท
วิตามิน B12 จำเป็นต่อการสร้าง
เม็ดเลือดแดงและสารพันธุกรรม
รวมถึงการทำงานของระบบประสาท
ถ้าขาด อาจพบลิ้นอักเสบ
แสบลิ้น หรือมีแผลในปากได้
และมีข้อมูลพบว่าภาวะขาด B12
สัมพันธ์กับร้อนในเป็นซ้ำในบางคน
กลุ่มที่ควรระวังเป็นพิเศษคือ
คนที่กินเจหรือวีแกนต่อเนื่อง
โดยไม่มีแหล่ง B12 เพียงพอ
รวมถึงคนที่มีปัญหาการดูดซึม
หรือกินยา Metformin ต่อเนื่องนาน ๆ
ถ้ามีอาการชาปลายมือปลายเท้า
ซีด หรืออ่อนเพลียร่วมด้วย
ยิ่งควรประเมินภาวะขาด B12 ครับ
แหล่งอาหารสำคัญคือเนื้อสัตว์
ปลา ไข่ นม และอาหารเสริม B12
หรืออาหารที่เสริมวิตามิน B12
สำหรับคนกินเจต่อเนื่อง
ควรมีแหล่ง B12 ที่เชื่อถือได้ครับ
.
2. ธาตุเหล็ก — ขาดแล้วเยื่อบุช่องปากอาจมีปัญหา
ธาตุเหล็กไม่ได้สำคัญ
แค่เรื่องเลือดจางเท่านั้นครับ
แต่ยังเกี่ยวข้องกับการทำงาน
และการซ่อมแซมเซลล์ในร่างกาย
คนที่ขาดธาตุเหล็ก
อาจมีลิ้นอักเสบ แสบปาก
หรือพบแผลร้อนในเป็นซ้ำได้
บางรายมีอาการเหนื่อยง่าย
หน้าซีด ใจสั่น หรือผมร่วงร่วมด้วย
กลุ่มที่ควรใส่ใจ เช่น
คนที่มีประจำเดือนมาก
กินอาหารที่มีธาตุเหล็กไม่เพียงพอ
หรือมีปัญหาการดูดซึมอาหาร
อาหารที่มีธาตุเหล็ก เช่น
เนื้อสัตว์ ถั่ว และผักใบเขียว
การกินร่วมกับอาหารที่มีวิตามิน C
ช่วยเพิ่มการดูดซึมธาตุเหล็ก
จากพืชได้ครับ
แต่ผมไม่แนะนำให้ซื้อธาตุเหล็ก
มากินเองเพียงเพราะเป็นร้อนใน
เพราะถ้าขาดจริง
ต้องหาด้วยว่าขาดจากสาเหตุอะไร
.
3. โฟเลต หรือวิตามิน B9 — สำคัญต่อการสร้างเซลล์ใหม่
เยื่อบุช่องปากเป็นเนื้อเยื่อ
ที่มีการสร้างเซลล์ใหม่อยู่ตลอดครับ
โฟเลตมีบทบาทสำคัญ
ต่อการสร้างสารพันธุกรรม
และกระบวนการแบ่งตัวของเซลล์
เมื่อร่างกายขาดโฟเลต
อาจเกิดภาวะโลหิตจาง
ลิ้นอักเสบ หรือแผลในปากได้
ภาวะขาดโฟเลตยังพบร่วมกับ
ร้อนในเป็นซ้ำในบางรายด้วยครับ
แหล่งอาหารที่หาได้ง่าย เช่น
ผักใบเขียว ถั่วต่าง ๆ
และธัญพืชที่มีโฟเลต
ถ้ากินผักน้อยเป็นประจำ
หรือมีปัญหาการดูดซึมอาหาร
ก็ควรใส่ใจเรื่องนี้มากขึ้น
แต่ถ้าจะเสริมโฟเลตขนาดสูง
ควรประเมิน B12 ร่วมด้วย
เพราะอาจบดบังภาวะเลือดจาง
จากการขาด B12 ได้ครับ
.
แล้วจะรู้ได้ยังไงว่าเราขาดจริง?
ถ้าเป็นร้อนในนาน ๆ ครั้ง
อาจยังไม่จำเป็นต้องตรวจเลือดครับ
แต่ถ้าเป็นซ้ำบ่อยมาก
เป็นหลายแผล หรือรบกวนการกิน
โดยเฉพาะถ้ามีซีด เหนื่อยง่าย
ชาปลายมือปลายเท้าร่วมด้วย
แพทย์อาจพิจารณาตรวจ เช่น
• CBC ดูภาวะโลหิตจาง
• Ferritin ดูธาตุเหล็กสะสม
• Vitamin B12 ประเมินระดับ B12
• Folate ตรวจตามข้อบ่งชี้
ไม่จำเป็นต้องตรวจทุกตัวครับ
ต้องดูอาการและปัจจัยเสี่ยงร่วมกัน
ถ้ามีท้องเสียเรื้อรัง น้ำหนักลด
หรือปวดท้องผิดปกติร่วมด้วย
อาจต้องประเมินโรคทางลำไส้
หรือภาวะดูดซึมผิดปกติเพิ่มเติม
เพราะบางครั้งการขาดสารอาหาร
ไม่ได้เกิดจากการกินน้อยอย่างเดียว
แต่เกิดจากร่างกายดูดซึมได้ไม่ดีครับ
ระหว่างนี้ ดูแลร้อนในยังไงดี?
ผมแนะนำให้เริ่มจากเรื่องง่าย ๆ ครับ
• กินอาหารให้หลากหลาย เพิ่มโปรตีน ผักใบเขียว และแหล่ง B12 ธาตุเหล็ก และโฟเลตให้เพียงพอ
• เลี่ยงอาหารที่ระคายแผล เช่น เผ็ดจัด เปรี้ยวจัด หรืออาหารแข็งที่เสียดสีกับแผล
• ใช้แปรงสีฟันขนนุ่ม และตรวจดูว่ามีฟันคมหรืออุปกรณ์ในปากเสียดสีหรือไม่
• พักผ่อนให้พอ และสังเกตว่าช่วงเครียดหรือนอนน้อย แผลกลับมาเป็นบ่อยขึ้นหรือเปล่า
• ถ้าเจ็บมากหรือเป็นซ้ำบ่อย ปรึกษาแพทย์หรือทันตแพทย์เรื่องยาทาเฉพาะที่ เพื่อลดการอักเสบและอาการเจ็บ
ถ้าตรวจพบว่าขาดสารอาหาร
การแก้ไขภาวะขาดนั้น
อาจช่วยลดการกลับเป็นซ้ำได้ครับ
แต่แผลแบบไหน อาจไม่ใช่ร้อนในธรรมดา?
ตรงนี้ผมอยากให้จำให้ดีครับ
ร้อนในที่หายแล้วกลับมาใหม่
กับ แผลเดิมที่ไม่ยอมหาย
เป็นคนละลักษณะกัน
ถ้ามีแผลในปากนานเกิน 2 สัปดาห์
โดยยังไม่ดีขึ้นหรือไม่หาย
หรือแผลมีขอบแข็ง เลือดออก
มีก้อนในปากหรือบริเวณคอ
รวมถึงกลืนลำบากผิดปกติ
ควรไปตรวจหาสาเหตุครับ
เพราะแผลที่ไม่หายต่อเนื่อง
อาจมีสาเหตุอื่นนอกจากร้อนใน
รวมถึงความผิดปกติที่ต้องรักษาเร็ว
ร้อนในขึ้นนาน ๆ ครั้ง
ส่วนใหญ่มักดูแลให้ดีขึ้นได้ครับ
แต่ถ้าเพิ่งหายแล้วกลับมาอีก
เป็นซ้ำแทบทุกเดือน
หรือเจ็บจนกินอาหารลำบาก
ผมอยากให้ลองมองลึกกว่า
แค่เรื่องพักผ่อนน้อยครับ
วิตามิน B12 ธาตุเหล็ก และโฟเลต
เป็นสารอาหารที่ควรนึกถึง
โดยเฉพาะเมื่อมีปัจจัยเสี่ยงร่วมด้วย
เพราะบางครั้งการแก้ร้อนในเป็นซ้ำ
อาจไม่ได้อยู่ที่การเปลี่ยนยาทา
แต่อยู่ที่การหาว่าร่างกาย
กำลังขาดอะไร หรือมีปัญหาอะไร
ที่เรายังไม่ได้ดูแลครับ
ร้อนในเป็นซ้ำ ไม่ยอมหาย! ไม่ใช่แค่พักผ่อนน้อย แต่อาจขาดสิ่งนี้!