ช่วงนี้ผมเห็นบทสัมภาษณ์ของ ใหม่ ดาวิกา แล้วมีประโยคหนึ่งที่น่าสนใจมาก
เธอเล่าว่า ไขมันขึ้นเยอะมาก ถึงขั้นบอกประมาณว่า คุณหมอบอกว่ายังเด็ก ให้ลองปรับเรื่องการกินก่อน หากยังไม่ดีขึ้นจึงค่อยพิจารณายาลดไขมัน
ผมเห็นแล้วอยากหยิบเรื่องนี้มาคุยเลยครับ
เพราะถ้ามองจากภายนอก คุณใหม่เป็นคนที่หลายคนน่าจะนึกไม่ถึงคำว่า “ไขมันสูง” เลยด้วยซ้ำ
สูงประมาณ 175 ซม. รูปร่างผอมเพรียว และที่ผ่านมาเธอก็เคยพูดถึงการเลือกอาหารและการดูแลสุขภาพของตัวเองอยู่หลายครั้ง
คำถามคือ
“ผอมขนาดนี้ ทำไมไขมันยังสูงได้?”
คำตอบคือ
ความผอม ≠ LDL ต่ำนะ!
วันนี้ผมเลยจะพามาดู 7 เรื่องที่คนผอมแต่ไขมันสูงต้องรู้กันครับ
1. หุ่นดี ไม่ได้การันตีว่า “เลือดดี”
นี่คือความเข้าใจผิดอันดับต้น ๆ เลยครับ
หลายคนหนัก 50 กว่า
เอว 24
ไม่มีพุง
วิ่งทุกวัน
แล้วคิดว่า
“ฉันไม่มีทางไขมันสูง”
ผิดครับ
น้ำหนักและ BMI บอกเรื่องรูปร่างและน้ำหนักตัว แต่ LDL ในเลือดถูกควบคุมโดยหลายปัจจัยมาก ตั้งแต่พันธุกรรม การสร้างและกำจัดคอเลสเตอรอลของตับ อาหาร ฮอร์โมน ไปจนถึงโรคบางชนิด
เพราะฉะนั้น
คนอ้วน LDL อาจไม่สูงมากก็ได้
ส่วนคนผอม LDL 200 กว่าก็เป็นไปได้
อย่าตรวจสุขภาพด้วยกระจกครับ
ต้องตรวจด้วยเลือด
2. ถ้าผอม กินดี แต่ LDL ยังสูงมาก — ต้องคิดถึงพันธุกรรมด้วย
อันนี้สำคัญมาก
ถ้าใครใช้ชีวิตดีแล้ว แต่ LDL ยังสูงผิดปกติ โดยเฉพาะถ้าแตะระดับประมาณ 190 mg/dL ขึ้นไป
ผมจะเริ่มสนใจเรื่อง Familial Hypercholesterolemia หรือ FH มากขึ้น
แต่ย้ำว่า ผมไม่ได้บอกว่าคุณใหม่เป็น FH นะครับ เพราะเราไม่มีข้อมูลเพียงพอที่จะวินิจฉัยเธอจากข่าว
ผมกำลังบอกว่า คนทั่วไปที่มี pattern แบบนี้ควรหาสาเหตุ
ลองถามต่อว่า
พ่อแม่ไขมันสูงไหม?
พี่น้อง LDL สูงหรือเปล่า?
ครอบครัวมีใครหัวใจขาดเลือดหรือเส้นเลือดหัวใจตีบตั้งแต่อายุน้อยไหม?
บางครั้งต้นเหตุไม่ได้อยู่ในจานข้าวอย่างเดียว
มันอยู่ใน DNA ครับ
3. กินน้อย ไม่ได้แปลว่า “กินแล้ว LDL ไม่ขึ้น”
คนผอมมักบอกผมว่า
“หนูกินน้อยมากค่ะหมอ”
ผมจะถามต่อว่า
“น้อย…แต่กินอะไรครับ?”
เพราะอาหารปริมาณไม่เยอะ แต่ถ้ามีไขมันอิ่มตัวสูงบ่อย ๆ เช่น เนื้อติดมัน หนังสัตว์ เนย ครีม ชีสบางชนิด เบเกอรี่ กะทิปริมาณมาก หรืออาหารแปรรูปบางอย่าง ก็มีผลต่อ LDL ได้
ดังนั้นอย่านับแค่แคล
ให้ดู คุณภาพของอาหาร ด้วย
ถ้า LDL สูง สิ่งที่ควรทำคือ ลดไขมันอิ่มตัว และ ไขมันทรานซ์ เพิ่มผัก ถั่ว ธัญพืชไม่ขัดสี และ ใยอาหารชนิดละลายน้ำ
พูดง่าย ๆ คือ
อย่ากินน้อยอย่างเดียว
ต้องกินให้ถูกด้วย
4. อย่าดูแค่ Total Cholesterol
บางคนตรวจสุขภาพมาแล้วส่งผลให้ผมดู
“หมอครับ Cholesterol 260 ผมจะตายไหม!”
ใจเย็นครับ
ผมอยากดูอย่างน้อย
LDL-C
HDL-C
Triglycerides
non-HDL-C
และถ้าต้องการประเมินความเสี่ยงให้ละเอียดขึ้น อาจพิจารณา
ApoB
เพราะช่วยให้เราเห็นอีกมุมหนึ่งของจำนวนอนุภาค lipoprotein ที่เกี่ยวข้องกับ atherosclerosis
อีกตัวคือ Lp(a) ซึ่งได้รับอิทธิพลจากพันธุกรรมสูงมาก
ดังนั้นถ้าผอมแต่ LDL สูง อย่าจบแค่คำว่า
“ไขมันสูงค่ะ”
ถามต่อครับว่า
ตัวไหนสูง? สูงเท่าไร? และทำไมถึงสูง?
5. LDL สูงผิดปกติ ต้องหาสาเหตุอื่นด้วย
ถ้ากินดี ออกกำลังกาย น้ำหนักปกติ แต่ LDL ยังสูง
ผมไม่อยากให้แก้ด้วยการ
“งั้นอดอาหารเพิ่ม!”
เดี๋ยวก่อนครับ
เพราะยังมีปัจจัยอื่น ๆ ที่ควรนึกถึง เช่น
ภาวะต่อมไทรอยด์ทำงานต่ำ (Hypothyroidism)
โรคไตบางประเภท
โรคตับหรือทางเดินน้ำดีบางชนิด
รวมถึงยาบางกลุ่ม
ดังนั้นบางคนอาจต้องตรวจเพิ่มเติม เช่น thyroid function, liver function, kidney function ตามบริบท
รักษาตัวเลขอย่างเดียวไม่พอ ต้องหาว่าตัวเลขมาจากไหน
6. ปรับอาหารก่อน “ทำได้” แต่ต้องมีวันนัดตรวจซ้ำ
ผมชอบแนวคิดนี้ครับ
ถ้าความเสี่ยงโดยรวมไม่สูงมากและแพทย์ประเมินแล้วว่าสามารถทดลองปรับ lifestyle ก่อนได้
ก็จัดเต็มเลยครับ
ลดไขมันอิ่มตัว
เพิ่มใยอาหารชนิดละลายน้ำ
เพิ่มผักและถั่ว
เลือกปลาและโปรตีนคุณภาพดี
ออกกำลังกาย
นอนให้พอ
ไม่สูบบุหรี่
คุมน้ำหนักและรอบเอว
แต่อย่าบอกว่า
“จะลองคุมอาหารก่อนค่ะ”
แล้วเจอกันอีกทีปี 2029
ต้องมี Follow-up
เพราะถ้าปรับเต็มที่แล้ว LDL ยังสูงมาก หรือมีความเสี่ยงสูงตั้งแต่แรก ยาลด LDL อาจมีความจำเป็น
อาหารดีมากครับ
แต่อาหารไม่ได้ทดแทนยาในคนที่มีข้อบ่งชี้นะ
7. ถ้าจะเสริมเรื่องหัวใจ ต้องเลือกให้ “ตรงหน้าที่”
สุดท้ายสำหรับคนที่กำลังดูแลเรื่องไขมัน ผมอยากให้แยกให้ออกครับว่าอาหารเสริมแต่ละตัวทำหน้าที่ไม่เหมือนกัน
ถ้าโจทย์คือ LDL
กลุ่ม Plant Sterol น่าสนใจ เพราะช่วยลดการดูดซึมคอเลสเตอรอลจากลำไส้
ถ้าโจทย์คือ Triglycerides
Omega-3 จะตรงกว่า โดยเฉพาะเมื่อดูปริมาณ EPA+DHA ให้เหมาะสม
เพราะฉะนั้นถ้าผมจะวางแนวคิดการดูแลไขมัน ผมไม่ได้คิดว่า
“กินอะไรสักอย่างแล้วจบ”
แต่ผมคิดเป็นระบบ
อาหาร → Fiber → Exercise → Sleep → ตรวจเลือด → ประเมินความเสี่ยง → ยาเมื่อมีข้อบ่งชี้
แล้วค่อยเลือกตัวเสริมให้ตรงเป้าหมาย เช่น
PLIUS Plant Sterol + Omega-3 ในคนที่เหมาะสม
ไม่ใช่ซื้อเพราะเห็นคำว่า “Heart” แล้วเททั้งกระปุกครับ
และที่สำคัญอาหารเสริมไม่ใช่ตัวแทนยาลดไขมัน ถ้าแพทย์ประเมินแล้วว่าควรได้รับยานะ
เรื่องของคุณใหม่ ดาวิกา จึงเป็นตัวอย่างที่ดีมากที่ทำให้เราเห็นว่า
“อย่าตัดสินสุขภาพจากรูปร่าง”
คนผอมไม่ได้มีเกราะวิเศษป้องกันไขมันสูง
คนไม่มีพุงก็ยังต้องตรวจเลือด
คนออกกำลังกายก็ยังมีพันธุกรรมได้
และที่สำคัญที่สุด
อย่ารอให้อ้วนก่อน แล้วค่อยตรวจไขมันครับ
เพราะ LDL ไม่สนใจว่า
คุณใส่เสื้อไซซ์อะไร
เอวกี่นิ้ว
หรือขึ้นปกนิตยสารได้หรือเปล่า
มันสนใจอย่างเดียวว่า มันอยู่ในเลือดเราสูงแค่ไหน และอยู่นานแค่ไหนครับ
Ce. FBหมอเจด
“ใหม่ ดาวิกา” หุ่นระดับนางแบบแต่ไขมันยังสูง! อย่าคิดว่าไม่อ้วน = ไขมันไม่สูง!