กาลครั้งหนึ่งนานมาแล้ว ณ เมืองเกียวโต ยุคอะซูจิ-โมโมยามะ ในช่วงเวลาที่ญี่ปุ่นกำลังเผชิญกับการเปลี่ยนแปลงทางการเมืองและสังคมที่สำคัญ มีจักรพรรดิองค์หนึ่งที่ทรงเป็นนักศึกษาธรรมะเซนและทรงแสวงหาความรู้ในพระพุทธศาสนา
จักรพรรดิโกโยเซ (Goyozei) ผู้ทรงเป็นนักศึกษาธรรมะเซน ได้ไปศึกษาภายใต้การสอนของอาจารย์กูโด (Gudo) ผู้ซึ่งมีชื่อเสียงในวงการเซน วันหนึ่งจักรพรรดิทรงถามอาจารย์ว่า “ในเซน จิตใจนี้เองคือตัวพระพุทธเจ้า ถูกต้องไหมท่าน?”
อาจารย์กูโดเงียบไปครู่หนึ่งก่อนจะตอบว่า “ถ้าข้าพเจ้าตอบว่าใช่ ท่านจะคิดว่าเข้าใจ แต่ความเข้าใจนั้นยังไม่สมบูรณ์ แต่ถ้าข้าพเจ้าตอบว่าไม่ใช่ คำพูดของข้าพเจ้าก็จะขัดแย้งกับสิ่งที่ท่านก็อาจเข้าใจได้ดี”
คำตอบของกูโดไม่ใช่คำยืนยันหรือปฏิเสธโดยตรง แต่เป็นการชี้ให้เห็นว่า การเข้าใจเซนไม่ได้มาจากคำตอบที่ชัดเจน แต่ต้องมาจากการทำความเข้าใจในประสบการณ์ตรงของแต่ละคน จักรพรรดิโกโยเซทรงพยายามคิดตามคำตอบของอาจารย์ แต่ก็ยังไม่อาจเข้าใจได้ทั้งหมด
วันหนึ่งจักรพรรดิโกโยเซทรงถามอาจารย์กูโดอีกครั้งว่า “เมื่อบุคคลที่ตื่นรู้ตายไป เขาจะไปที่ไหน?”
อาจารย์กูโดตอบสั้น ๆ ว่า “ข้าพเจ้าไม่รู้”
จักรพรรดิทรงตรัสถามต่อว่า “ทำไมท่านถึงไม่รู้?”
กูโดตอบอย่างตรงไปตรงมาว่า “เพราะข้าพเจ้ายังไม่ตาย”
คำตอบนี้ทำให้จักรพรรดิมีความสงสัยและลังเลในการถามต่อไป เพราะคำตอบที่ได้รับดูเหมือนจะตรงไปตรงมาเกินไป แต่กูโดไม่รอให้จักรพรรดิได้ถามคำถามเพิ่มเติม ท่านทุบพื้นด้วยมือของท่าน เพื่อปลุกจักรพรรดิให้ตื่นขึ้นจากความสงสัยและความไม่เข้าใจ
ทันทีที่กูโดทุบพื้น จักรพรรดิได้เกิดความเข้าใจอย่างทันที การตื่นรู้ของจักรพรรดิได้เกิดขึ้นในขณะนั้น เมื่อเข้าใจว่า ความตื่นรู้ในเซนไม่ได้มาจากคำตอบที่ชัดเจน แต่คือการปล่อยวางและการตื่นรู้ในทุกขณะของชีวิต
หลังจากที่จักรพรรดิได้รับการตื่นรู้จากคำสอนของอาจารย์กูโด ท่านทรงเคารพในธรรมะเซนและในตัวกูโดมากยิ่งขึ้น ความเข้าใจในเซนของจักรพรรดิทำให้ท่านตระหนักว่า การปล่อยวางคำถามที่ไม่สามารถเข้าใจได้ด้วยเหตุผลนั้นสำคัญเพียงใด
ท่านจึงพิจารณาถามกูโดว่า “ท่านอาจารย์ ข้ารู้สึกว่าเข้าใจเซนในบางประการแล้ว แต่การปล่อยวางไม่ใช่เรื่องง่าย ท่านช่วยบอกข้าหน่อยได้ไหมว่า ข้าจะทำอย่างไรต่อไป?”
กูโดตอบอย่างสงบว่า “การปล่อยวางไม่ได้มาจากคำตอบที่ท่านคาดหวัง แต่มาจากการกระทำที่ไม่ยึดติดกับคำตอบใด ๆ เมื่อท่านหยุดตั้งคำถามและปล่อยวางความคิดที่ไม่จำเป็น ท่านจะเข้าใจในสิ่งที่ท่านค้นหาด้วยตัวเอง”
จักรพรรดิทรงพยักหน้าและทรงเห็นด้วยกับคำสอนของกูโด ท่านทรงให้เกียรติอาจารย์มากยิ่งขึ้นและอนุญาตให้กูโดสวมหมวกในพระราชวังในช่วงฤดูหนาว ซึ่งถือเป็นสิ่งที่ไม่เคยเกิดขึ้นกับพระสงฆ์ท่านอื่น ๆ
เมื่ออายุของกูโดเข้าสู่ช่วงบั้นปลาย ท่านเริ่มหลับในระหว่างการบรรยายธรรม จักรพรรดิทรงสังเกตเห็นและทรงเคารพในความต้องการของอาจารย์
วันหนึ่งขณะที่กูโดกำลังบรรยาย ศิษย์หลายคนเริ่มเห็นว่าอาจารย์หลับไป จักรพรรดิทรงพูดกับศิษย์ว่า “ท่านอาจารย์กูโดอายุมากแล้ว ข้าจะไปในห้องอื่นเพื่อให้ท่านกูโดได้พักผ่อนตามที่ร่างกายต้องการ”
ศิษย์หลายคนต่างเงียบและเคารพการตัดสินใจของจักรพรรดิ ขณะที่กูโดยังคงหลับพักผ่อนอยู่
หลังจากนั้นจักรพรรดิทรงเสริมว่า “แม้จะเป็นอาจารย์ที่สอนเราด้วยความเข้มงวด แต่การให้ความเคารพและความรักในเวลาที่ท่านต้องการพักผ่อนก็เป็นส่วนหนึ่งของการเรียนรู้ที่แท้จริง”
*** (นิทานเรื่องนี้สอนให้รู้ว่า… การตื่นรู้ในเซนไม่ใช่การเข้าใจด้วยคำตอบที่ชัดเจน แต่คือการปล่อยวางคำถามและความคิดที่ยึดติด และเปิดใจรับความจริงในแต่ละขณะ การเข้าใจเซนต้องมาจากการฝึกฝนอย่างลึกซึ้งและการยอมรับในสิ่งที่เกิดขึ้นโดยไม่ต้องหาคำตอบที่สมบูรณ์แบบเสมอไป)
กูโดกับศิษย์ไท้ ..... จักรพรรดิ,
เซนคุรุสอนแจ่มชัด ..... จิตสะท้อน
หยุดถาม-ปล่อยวางขจัด ..... ฟุ้งซ่าน
การ'ตื่นรู้'มิซับซ้อน ..... เกิดขึ้นไร้ยึด- ติดเอย.
Kitaro - Aura
Kitaro - Aurora
🤍🤍🤍 นิทานเซน: อาจารย์กูโดกับจักรพรรดิ 🤍🤍🤍