กาลครั้งหนึ่งนานมาแล้ว ในห้องไม้เงียบสงบ ชายผู้หนึ่งนอนนิ่งอยู่บนเสื่อ เขาเป็นศิษย์ของอาจารย์บาสซุย และกำลังป่วยหนักจนลุกไม่ไหว ลมหายใจของเขาแผ่วลงทุกวัน เขาไม่กลัวตาย แต่มีคำถามที่ยังไม่เคยได้คำตอบ
วันหนึ่ง มีจดหมายจากอาจารย์มาถึง ข้อความในนั้นเขาอ่านช้า ๆ ทีละบรรทัด มือที่ถือกระดาษสั่นเล็กน้อย แต่จิตใจกลับนิ่งขึ้นทุกถ้อยคำ
“แก่นแท้ของจิตใจของเจ้านั้น ไม่ได้เกิด จึงไม่มีวันตาย มันไม่ใช่สิ่งที่มีอยู่ ที่จะเสื่อมสลาย และมันก็ไม่ใช่ความว่างเปล่าที่เป็นแค่ช่องว่าง มันไม่มีสี ไม่มีรูป ไม่ยินดีในสุข ไม่ยึดติดในทุกข์”
เขาอ่านซ้ำอยู่หลายครั้ง ในใจเงียบลงกว่าที่เคย
เขายังอ่านต่อด้วยจิตตั้งมั่น คำของอาจารย์เหมือนพูดตรงมาถึงกลางใจของเขา
“ข้ารู้ว่าเจ้ากำลังป่วยหนัก และในฐานะศิษย์เซนที่ดี เจ้ากำลังเผชิญหน้ากับความเจ็บป่วยนั้นอย่างตรงไปตรงมา เจ้าอาจไม่รู้แน่ชัดว่าใครกันแน่ที่กำลังทุกข์ แต่จงตั้งคำถามกับตัวเองว่า ‘แก่นแท้ของจิตนี้คืออะไร?’”
เขาหยุดนิ่ง มือวางจดหมายลงข้างตัว ใจยังคงวนเวียนอยู่กับประโยคนั้น ใครกันแน่ที่กำลังทุกข์ ร่างกายนี้ใช่หรือไม่ หรือว่าไม่ใช่อะไรเลย
เขาหยิบจดหมายขึ้นมาอีกครั้ง และอ่านข้อความสุดท้ายอย่างตั้งใจ
“จงคิดถึงเพียงข้อนี้ แล้วเจ้าจะไม่ต้องการสิ่งอื่นใดอีก อย่าปรารถนาสิ่งใด ตอนจบของเจ้าซึ่งไร้จุดจบ ก็เหมือนเกล็ดหิมะที่ละลายไปในอากาศบริสุทธิ์”
ดวงตาเขาหลับลงช้า ๆ จิตใจสงบนิ่ง ไม่มีอะไรต้องรอ ไม่มีอะไรต้องหนี
เมื่อเสียงในห้องเงียบลงอีกครั้ง เขารู้สึกว่าความเจ็บปวดในร่างกายยังคงอยู่ แต่จิตใจของเขาไม่ดิ้นรนเหมือนก่อน คำถามที่เคยทำให้กลัวตายกลับกลายเป็นคำถามที่เขาอยากเฝ้าดูให้ลึกขึ้น
เขาหลับตาแล้วตั้งใจถามตัวเองตามที่อาจารย์เขียนไว้ในจดหมาย “แก่นแท้ของจิตนี้คืออะไร” เขาไม่ได้คาดหวังจะได้คำตอบทันที ไม่ได้คาดหวังว่าความกลัวจะหายไป แต่ขณะที่เขาจ้องมองเข้าข้างใน เขาพบว่าไม่มีตัวตนชัดเจนให้ยึด ไม่มีชื่อ ไม่มีเสียง ไม่มีภาพที่เรียกว่า “ฉัน”
ความทุกข์ที่เคยเกาะแน่นอยู่ในอกกลับบางเบาอย่างประหลาด ไม่ใช่เพราะหาย แต่เพราะไม่มีสิ่งใดรองรับมันอีก
เขาไม่รู้ว่าผ่านไปนานเท่าใด แต่เมื่อเปิดตาขึ้น เขารู้ว่าตนเองยังหายใจ และในขณะเดียวกัน เขาก็ไม่รู้สึกว่าความตายเป็นสิ่งแปลกแยกอีกต่อไป
จดหมายนั้นยังวางอยู่ข้างหมอนของเขา ไม่ได้เป็นเพียงถ้อยคำของอาจารย์ หากแต่เป็นประตูที่เปิดออกไปสู่ความเข้าใจที่ไม่ต้องใช้คำอธิบาย
เขารำพึงกับตัวเองในความเงียบ “ไม่มีอะไรต้องยึด ไม่มีอะไรต้องหนี” เขารู้แล้วว่าตอนจบที่กำลังมาถึง ไม่ใช่จุดสิ้นสุดของเขา เพราะไม่มีสิ่งใดในเขาที่เริ่มต้นเลยตั้งแต่ต้น
เมื่อสายลมจากหน้าต่างพัดเบา ๆ เขาหลับตาลงอีกครั้ง คราวนี้ไม่ใช่เพื่อหลับหนี แต่เพื่อปล่อยให้ทุกสิ่งเป็นอย่างที่มันเป็น เหมือนเกล็ดหิมะที่ละลายไปในอากาศบริสุทธิ์
*** (นิทานเรื่องนี้สอนให้รู้ว่า การยอมรับความตายอย่างสงบนิ่ง ไม่ได้เกิดจากการหนีความกลัว แต่เกิดจากความเข้าใจว่าแท้จริงแล้ว “ตัวเรา” ที่กลัวนั้น ไม่เคยมีอยู่จริง ความตายจึงไม่ใช่จุดจบ หากเป็นเพียงการสลายของสิ่งที่ไม่ใช่แก่นแท้)
จดหมายถึงศิษย์ผู้ ..... ใกล้ตาย
สิ่งที่อาจารย์หมาย ..... ศิษย์รู้
แก่นแท้จิตคลี่คลาย ..... กายปล่อย
ไร้ยึด,ว่าง'ตน'ผู้ ..... จบคล้ายเกล็ดหิมะ ละลายเอย.
Kitaro - Winter Waltz
🤍🤍🤍 นิทานเซน: จดหมายถึงชายใกล้ตาย 🤍🤍🤍