“มนุษย์เป็นสิ่งมีชีวิตตามฤดูกาล” นาฬิกาชีวภาพถูกควบคุมด้วยแสงแดด จะส่งผลกระทบต่อสุขภาพและการทำงานเป็นกะ

กระทู้สนทนา

ระบบร่างกาย สุขภาพกาย โลกยามเช้า งานวิจัย เทคโนโลยีชีวภาพ (Biotechnology)

งานวิจัยใหม่ชี้ "มนุษย์เป็นสิ่งมีชีวิตตามฤดูกาล" นาฬิกาชีวภาพถูกควบคุมด้วยแสงแดด ส่งผลกระทบต่อสุขภาพและการทำงานเป็นกะ

.
มหาวิทยาลัยมิชิแกน (University of Michigan) เผยแพร่ผลการวิจัยล่าสุดที่แสดงให้เห็นว่า นาฬิกาชีวภาพของมนุษย์ยังคงตอบสนองต่อการเปลี่ยนแปลงของแสงอาทิตย์ในแต่ละฤดูกาล แม้ว่ารูปแบบการใช้ชีวิตในยุคอุตสาหกรรมปัจจุบัน ทั้งการทำงานเป็นกะ แสงไฟในอาคาร และการใช้สมาร์ทโฟน จะทำให้เวลาชีวิตเราแตกต่างจากเวลาแสงตามธรรมชาติจริงๆ

.
ดร. รูบี้ คิม (Dr. Ruby Kim) ผู้เขียนหลักของงานวิจัย เปิดเผยว่า "มนุษย์เป็นสิ่งมีชีวิตตามฤดูกาลจริงๆ แม้ว่าเราอาจจะไม่อยากยอมรับในบริบทของโลกสมัยใหม่ก็ตาม ความยาวของวันและปริมาณแสงแดดที่เราได้รับมีอิทธิพลอย่างมากต่อสรีรวิทยาของเรา"

.
#เราไม่ได้มีนาฬิกาชีวภาพแค่เพียงเรือนเดียว

.
ศ. แดเนียล ฟอร์เจอร์ (Daniel Forger) ผู้เขียนอาวุโสของการศึกษา อธิบายว่า คนส่วนใหญ่มักคิดว่าร่างกายมนุษย์มีวงจรนาฬิกาชีวภาพเพียงเรือนเดียว แต่การศึกษานี้ชี้ให้เห็นว่าแท้จริงแล้วร่างกายเรามีนาฬิกาอยู่ 2 เรือน โดยเรือนหนึ่งพยายามติดตามเวลาพระอาทิตย์ขึ้น (รุ่งสาง) ในขณะที่อีกเรือนพยายามติดตามเวลาพระอาทิตย์ตก (พลบค่ำ) และพวกมันมีการสื่อสารกัน

.
ศ. ฟอร์เจอร์เสริมว่า กลไกทางสรีรวิทยาของสมองนี้ทำงานมานานหลายล้านปีเพื่อติดตามรุ่งสางและพลบค่ำ แต่เมื่ออุตสาหกรรมพัฒนาขึ้นอย่างรวดเร็ว ร่างกายของเราจึงยังคงต้องพยายามปรับตัวตามให้ทัน

.
ทีมวิจัยได้ศึกษาข้อมูลจากแพทย์ฝึกหัดหลายพันคนในโครงการ Intern Health Study ของสหรัฐอเมริกา โดยใช้ข้อมูลจากอุปกรณ์ติดตามสุขภาพแบบสวมใส่ (เช่น Fitbits) เพื่อวิเคราะห์รูปแบบกิจกรรมและการนอนหลับ กลุ่มแพทย์ฝึกหัดถือเป็นกลุ่มตัวอย่างที่เหมาะสม เนื่องจากพวกเขาต้องทำงานเป็นกะและมีตารางเวลาที่เปลี่ยนแปลงบ่อยครั้ง ซึ่งมักจะขัดแย้งกับวงจรธรรมชาติของกลางวันและกลางคืน

.
นอกจากนี้ นักวิจัยยังได้ทำการตรวจ DNA จากตัวอย่างน้ำลายของผู้เข้าร่วมศึกษา และพบว่า มีความเชื่อมโยงทางพันธุกรรม โดยเฉพาะความแปรผันของยีนที่ชื่อว่า SLC20A2 ซึ่งเป็นยีนตัวเดียวกับที่พบในสัตว์และมีหน้าที่สำคัญในการติดตามการเปลี่ยนแปลงของฤดูกาล ความแตกต่างทางพันธุกรรมนี้ช่วยอธิบายได้ว่า ทำไมบางคนจึงได้รับผลกระทบจากการทำงานเป็นกะหรือการเปลี่ยนตารางเวลาอย่างรุนแรง ในขณะที่บางคนสามารถปรับตัวได้ดีกว่า การศึกษายังพบด้วยว่า ผู้ที่มีการแปรผันของยีนบางกลุ่มจะเกิดภาวะความไม่สอดคล้องกันของนาฬิกาชีวภาพได้ง่ายขึ้นเมื่อต้องทำงานกะกลางคืน โดยเฉพาะในช่วงฤดูหนาว

.
โดยปกติแล้วจังหวะการเต้นของหัวใจและการทำงานของระบบเผาผลาญจะถูกควบคุมด้วยนาฬิกาชีวภาพ การที่นาฬิกาภายในร่างกายไม่สอดคล้องกับพฤติกรรมจริง (เช่น จังหวะการเต้นของหัวใจต่ำสุดไม่ได้เกิดขึ้นในช่วงที่นอนหลับ) จะเพิ่มความเสี่ยงต่อการเป็นโรคหลอดเลือดหัวใจและโรคระบบเผาผลาญ รวมถึงเพิ่มความเสี่ยงของโรคมะเร็ง การตระหนักว่าร่างกายของเราพยายามรับรู้เวลา "รุ่งสาง" และ "พลบค่ำ" เสมอ จะช่วยให้เราให้ความสำคัญกับการจัดตารางการนอนหลับและการรับแสงสว่างให้สอดคล้องกับธรรมชาติมากขึ้น เพื่อป้องกันปัญหาสุขภาพระยะยาว

.
พฤติกรรมในยุคสมัยใหม่ของเรา (เช่น การทำงานดึก การอยู่แต่ในแสงไฟประดิษฐ์) กำลังท้าทายระบบชีววิทยาที่ปรับตัวตามแสงธรรมชาติมานานหลายล้านปี การนำผลวิจัยนี้ไปใช้ในชีวิตประจำวัน คือการหันมาใส่ใจเรื่องการรับแสงแดดในตอนเช้า การลดแสงสว่างในตอนค่ำ และการรักษาวินัยในการนอนหลับให้คงที่ เพื่อรักษาสมดุลของสุขภาพกายและใจ

.
ในอนาคต การค้นพบนี้อาจนำไปสู่การทำความเข้าใจและการรักษาโรคที่ลึกซึ้งยิ่งขึ้น ไม่ว่าจะเป็น "ภาวะซึมเศร้าตามฤดูกาล" (Seasonal Affective Disorder - SAD) รวมถึงปัญหาสุขภาพจิตอื่นๆ เช่น อารมณ์แปรปรวน ความวิตกกังวล ตลอดจนโรคที่เกี่ยวข้องกับระบบเผาผลาญ (Metabolic) และโรคหลอดเลือดหัวใจ ที่มักเชื่อมโยงกับความผิดปกติของตารางการนอนหลับและนาฬิกาชีวภาพในร่างกาย

---------------------

Ref
R. Kim et al. 2025. Seasonal timing and interindividual differences in shiftwork adaptation. npj Digit. Med 8, 300; doi: 10.1038/s41746-025-01678-z

Curiosity channel คนช่างสงสัย
CR⬇️
[Spoil] คลิกเพื่อดูข้อความที่ซ่อนไว้