Malignant Hyperthermia (MH) ภาวะตอบสนองต่อยาสลบ

ภาวะ Malignant Hyperthermia (MH) คืออะไร
ภาวะร่างกายตอบสนองต่อยาสลบอย่างรุนแรงที่อาจเป็นอันตรายถึงชีวิต
เป็นภาวะฉุกเฉินทางการแพทย์ที่พบได้ไม่บ่อย แต่มีความรุนแรงสูง
เกิดจากการที่ร่างกายตอบสนองต่อ ยาสลบบางชนิดอย่างผิดปกติ
โดยเฉพาะยาที่ใช้ในการดมยาสลบระหว่างการผ่าตัด
ส่งผลให้กล้ามเนื้อเกิดการหดตัวอย่างรุนแรงและทำให้ระบบเผาผลาญของร่างกายทำงานผิดปกติอย่างรวดเร็ว
หากไม่ได้รับการรักษาทันท่วงที อาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนรุนแรงและอาจเสียชีวิตได้

วันนี้พี่หมอฝั่งธน..จะมาให้ความรู้ Malignant Hyperthermia (MH) ภาวะตอบสนองต่อยาสลบ

Malignant Hyperthermia (MH)
ภาวะทางพันธุกรรมที่ทำให้กล้ามเนื้อโครงร่างตอบสนองต่อยาสลบบางชนิดอย่างรุนแรง
เมื่อผู้ป่วยได้รับยากระตุ้น ระบบการควบคุมแคลเซียมในเซลล์กล้ามเนื้อจะผิดปกติ
ทำให้กล้ามเนื้อหดเกร็งอย่างต่อเนื่องและเกิดการเผาผลาญพลังงานในระดับสูงผิดปกติ

ผลที่เกิดขึ้นคือ ร่างกายใช้พลังงานมากผิดปกติ
เกิดความร้อนในร่างกายเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว กล้ามเนื้อแข็งเกร็ง
อาจเกิดภาวะกรดในเลือด หัวใจเต้นผิดจังหวะ และอวัยวะล้มเหลว
ภาวะนี้มักเกิด ระหว่างการผ่าตัดหรือหลังการดมยาสลบไม่นาน

ภาวะนี้มักเกิดจาก ความผิดปกติของยีนที่ถ่ายทอดทางพันธุกรรม
โดยเฉพาะยีนที่เกี่ยวข้องกับการควบคุมแคลเซียมในเซลล์กล้ามเนื้อ เช่น
ยีน RYR1
ยีน CACNA1S
ผู้ที่มียีนผิดปกตินี้อาจไม่มีอาการใด ๆ ในชีวิตประจำวัน แต่เมื่อได้รับยาบางชนิดระหว่างการดมยาสลบ จะเกิดปฏิกิริยารุนแรงทันที
ยาที่อาจกระตุ้นภาวะ MH
ยาที่พบว่ากระตุ้นภาวะนี้ได้ เช่น
ยาสลบชนิดสูดดม (Volatile anesthetics)
ยาคลายกล้ามเนื้อชนิด Succinylcholine
อย่างไรก็ตาม ยาสลบชนิดฉีดหลายชนิดถือว่าปลอดภัย สำหรับผู้ที่มีความเสี่ยง



อาการของภาวะ MH มักเกิดขึ้นอย่างรวดเร็ว และอาจรุนแรงภายในเวลาไม่นาน สัญญาณสำคัญ ได้แก่
1. กล้ามเนื้อแข็งเกร็ง โดยเฉพาะบริเวณ กราม ลำตัว แขนขา
2. อุณหภูมิร่างกายสูงอย่างรวดเร็ว อุณหภูมิอาจเพิ่มขึ้นมากกว่า 40°C
3. หัวใจเต้นเร็วผิดปกติ เกิดจากร่างกายเผาผลาญพลังงานสูงผิดปกติ
4. หายใจเร็ว และระดับคาร์บอนไดออกไซด์สูง เป็นสัญญาณสำคัญที่วิสัญญีแพทย์ใช้ตรวจพบ
5. เหงื่อออกมากผิดปกติ
6. ปัสสาวะสีเข้ม เกิดจากการสลายตัวของกล้ามเนื้อ
7. ภาวะกรดในเลือด (Metabolic acidosis) หากไม่ได้รับการรักษาอย่างรวดเร็ว อาจเกิดภาวะแทรกซ้อน เช่น
หัวใจเต้นผิดจังหวะ ไตวาย กล้ามเนื้อสลาย (Rhabdomyolysis) ภาวะช็อก

แม้ภาวะนี้จะพบไม่บ่อย แต่กลุ่มที่มีความเสี่ยงสูง ได้แก่
ผู้ที่มี ประวัติครอบครัวเคยเกิด Malignant Hyperthermia
ผู้ที่เคยมีภาวะแทรกซ้อนจากการดมยาสลบมาก่อน
ผู้ที่มีโรคกล้ามเนื้อบางชนิด
หากมีประวัติดังกล่าว ควรแจ้งแพทย์ก่อนเข้ารับการผ่าตัดทุกครั้ง

การวินิจฉัยสามารถทำได้หลายวิธี เช่น
1. การสังเกตอาการระหว่างผ่าตัด วิสัญญีแพทย์จะตรวจพบจากสัญญาณ เช่น คาร์บอนไดออกไซด์สูง กล้ามเนื้อแข็ง ชีพจรเร็ว
2. การตรวจเลือด เพื่อตรวจระดับ เอนไซม์กล้ามเนื้อ (CK) กรดในเลือด อิเล็กโทรไลต์
3. การตรวจทางพันธุกรรม เพื่อตรวจยีนที่เกี่ยวข้องกับ MH
4. การตรวจกล้ามเนื้อเฉพาะทาง เรียกว่า Caffeine–Halothane Contracture Test (CHCT)

ภาวะนี้ถือเป็น ภาวะฉุกเฉินทางการแพทย์ การรักษาต้องทำอย่างรวดเร็ว
1. หยุดยาที่กระตุ้นทันที
2. ให้ยา Dantrolene เป็นยาหลักที่ช่วยลดการหดตัวของกล้ามเนื้อและควบคุมระดับแคลเซียมในเซลล์
3. ลดอุณหภูมิร่างกาย เช่น ใช้น้ำเย็น ผ้าประคบเย็น ให้น้ำเกลือเย็น
4. ให้การรักษาประคับประคอง เช่น ปรับสมดุลกรด–ด่าง รักษาหัวใจเต้นผิดจังหวะ ดูแลการทำงานของไต หากรักษาเร็ว โอกาสรอดชีวิตสูงมาก

แม้จะไม่สามารถป้องกันการเกิดยีนผิดปกติได้ แต่สามารถลดความเสี่ยงได้โดย
แจ้งแพทย์ทุกครั้งหากมี ประวัติครอบครัวเคยเกิด MH
แจ้งประวัติการแพ้ยาสลบ พกบัตรแจ้งเตือนทางการแพทย์ (Medical alert)
ปัจจุบัน โรงพยาบาลส่วนใหญ่มี แนวทางรับมือภาวะ MH และเตรียมยารักษาไว้เสมอ

Malignant Hyperthermia (MH) เป็นภาวะตอบสนองต่อยาสลบอย่างรุนแรงจากความผิดปกติทางพันธุกรรม
ทำให้เกิดการหดเกร็งของกล้ามเนื้อและอุณหภูมิร่างกายสูงอย่างรวดเร็ว แม้จะพบไม่บ่อย แต่มีความอันตรายสูง
อย่างไรก็ตาม หากแพทย์ตรวจพบเร็วและให้การรักษาด้วยยา Dantrolene อย่างทันท่วงที ผู้ป่วยส่วนใหญ่สามารถรักษาให้ปลอดภัยได้
ดังนั้น ก่อนเข้ารับการผ่าตัดหรือดมยาสลบ ควรแจ้งประวัติสุขภาพและประวัติครอบครัวให้แพทย์ทราบอย่างละเอียด
เพื่อให้ทีมแพทย์สามารถวางแผนการดมยาสลบที่ปลอดภัยที่สุดสำหรับผู้ป่วยแต่ละราย


ความรู้เพิ่มเติม
https://www.tiktok.com/@thonburi_hospital/video/7615580901451369745