การศึกษา หรือ สุตตะ อยู่ในเรื่อง สัจจญาน ในปฏิจจสมุปบาทนี้เอง
--เหมือนแผนที่ที่มีเส้นทางไปสู่เป้าหมายนิพพานที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงแบบเทศนานัยให้พระภิกษุในธรรมวินัยนี้ทราบ ชัดเจนในตอนต้นๆ และเลือนลางในตอนใกล้ๆเป้าหมายเพราะระดับ การศึกษา สุตตะ ที่เข้าใจมากน้อยแตกต่างกัน
--เมื่อเส้นทางต้นทางในแผนที่ชัดเจนดีแล้ว ก็เริ่มปฏิบัติ กายานุปัสสนาสติปัฏฐาน ด้วยการใช้อาณาปาณสติ และ การเดินจงกลม ตามแนวทางที่พระองค์ให้ไว้ในปริจเฉทที่ ๙ เรื่องสมถและวิปัสสนากัมมัฏฐาน
--สัจจญาน การเข้าใจในปฏิจจสมุปบาท การเข้าใจอริยสัจจะ ๔ ในระดับขั้นการฟัง แต่ก็ยังไม่เข้าใจจนถึงขั้นชัดเจนแจ่มแจ้งในระดับการฟังหรือการศึกษาแต่ก็นับได้ว่าเป็น สัจจญานในระดับหนึ่งที่ยังไม่เต็มบริบูรณ์สำหรับสัจจญาน
--การเรียนมาทั้งหมดในพระอภิธรรม และพระสุตตันตปิฎกได้บางส่วน รวมถึงพระวินัยปิฎกได้บางส่วน ล้วนแล้วศึกษาเรื่องทุกข์ว่าทุกข์หน้าตาลักษณะเป็นอย่างไร เช่น รูป นาม
-ปัจจุบัน นั่งวิปัสสนากัมมัฏฐาน มีลมหายใจเข้าออกเป็นอารมณ์ ใช้สติตามระลึกรู้ในปัจจุบันอารมณ์ มีอาตาปี ความเพียรชอบ ที่มีสติรับรอง เป็น สัมมาวายามะ
-ปัจจุบัน เดินก็ ยก ย่าง ย้าย ลง เหยียบ กด ก็ใช้สติตามระลึกรู้ จิตตชรูป ตรงปัจจุบันอารมณ์แต่ยังตามรู้ไม่ทันเท่าไหร่นัก
--ปัจจุบัน สัมปชาโน ยังไม่เกิด เพราะ สติยังไม่ได้เป็นมหาสติ (สติตามรู้สติได้ทัน) (การระลึกรู้สมาธิที่เกิดขึ้นตรงปัจจุบันได้ทัน) สัมปชาโนจึงยังไม่มา
-ดังนั้น การปฏิบัติวิปัสสนา จึงถึงแค่การระลึกรู้ตรงปัจจุบันอารมณ์ แต่เนื่องจากยังไม่เกิดปัญญา หรือ สัมปชาโน งานวิปัสสนาแท้จริงๆจึงยังไม่เริ่มได้เลย
--เมื่อ สัมปชาโน ยังไม่มา การที่จะเห็นชัดเจนว่าเป็นไปดังที่พระพุทธเจ้าท่านได้ให้แนวทางไว้จึงยังไม่เข้าใจอย่างแจ่มแจ้ง แต่เรียนมาก็รู้ว่าควรจะเป็นอย่างไง แต่ยังไม่เห็นชัดแจ้ง
-และด้วยแค่ ขณิกสมาธิ เท่านั้นที่เพียงพอในการปฏิบัติวิปัสสนา ก็ใช้ขณิกสมาธิย้ายอารมณ์ที่ปรากฏ ณ ปัจจุบัน ไปทาง กาย เวทนา จิต ธรรม
--ทุกขสัจจะ - วิญญาน นามรูป สฬายตนะ ผัสสะ เวทนา ในอาการ ๑ ใน ๑๒ (สัจจญาน) จึงเข้าใจว่าทำไมจำเป็นต้องศึกษาให้เข้าใจก่อน
--สมุทยสัจจะ - อวิชชา ตัณหา อุปทาน สังขาร กัมมภวะ ในอาการ ลำดับ ๒ ใน ๑๒(สัจจญาน) จึงเข้าใจว่าทำไม จำเป็นต้องศึกษาให้เข้าใจก่อน
--นิโรธสัจจะ - ๕ ระดับ ตามรู้ทุกข์ได้ในระดับต่ำๆเบื้องต้นของโลกิยะ ก็คงไม่เกินและไม่เต็มในติรณนิโรธะ สัจจญาน อาการ๓ในอาการ๑๒
--มรรคสัจจะ - ก็คงมีได้แค่ไม่เกิน ๕ องค์ ในระดับองค์มรรคแต่ละองค์ในระดับต้นๆมาก สัจจญาน อาการ ๔ ใน ๑๒
--สิ่งที่ได้เรียนมาในพระอภิธรรม พระสุตตัน พระวินัย บางส่วน มีความจำเป็น ก็ด้วยเหตุ สัจจญาน นี้เอง
--ผมอ่านและปฏิบัติ สติปัฏฐาน๔ ของหลวงพ่อฤาษีลิงดำ(นึกว่าได้ ฌาน ๔ แล้วตอนนั้นด้วยความรวดเร็ว)
--ผมอ่านและปฏิบัติ ธรรมกาย ของ หลวงพ่อสด วัดปากน้ำ
--ผมไปนั่งฟังพระคึกฤทธิ์เทศนาที่วัดนาป่าพงศ์
--ผมฟังอ่าน อจ.สุจินต์มาตั้งแต่เด็กๆจนถึงหนุ่มๆ
--ผมอ่าน ธรรม ท่านพุทธทาส
--ผมเชื่อในสิ่งต่างๆเหมือนคนไทยทั่วๆไปที่เชื่อกันมานาน
--จนกระทั่ง เมื่อผมอยากรู้เรื่องปฏิจจสมุปบาทอย่างเข้าใจสักที จนกระทั่งต้องมาศึกษาเรื่อง จิต เพราะอยากรู้เรื่องจิตเป็นอย่างไรแน่ เจตสิก รูป นิพพาน บัญญัติ วิถีจิต ปฏิจจสมุปบาท ปัฏฐาน และ สมถและวิปัสสนากัมมัฏฐาน และปฏิสัมภิทา(ยังเพิ่งเริ่ม) และรู้เข้าใจในระดับหนึ่งด้วยการเรียนพระอภิธรรม
--คำกล่าว ปริยัติงูพิษ เถรใบลาน ปฏิบัติให้มากกว่าศึกษา ที่เมื่อก่อนค่อนข้างเชื่อ แต่ปัจจุบันตกจากความเชื่อและไม่มีวันกลับไปคิดอย่างนั้นอีก
--แม้จะได้แค่นี้ในปัจจุบัน ไม่สามารถบรรลุธรรมใดๆ ตามที่มีองค์ธรรมรับรองไว้ในพระอภิธรรมแต่เป็นความพึงพอใจ
--เข้าใจถึง ปกตูปนิสสยปัจจัย ที่ส่งผลให้ได้มีการศึกษาพระอภิธรรมได้อย่างเข้าใจในวันนี้ และเข้าใจ ปรมัตถธรรม เข้าใจ อริยสัจจะ ๔ เข้าใจในปฏิจจสมุปบาท ในระดับต้นๆ ซึ่งการเข้าใจได้ในระดับนี้ก็นับว่ายากเย็นแสนเข็ญแล้ว เวลาที่เหลืออยู่จะเจริญธรรมต่อไปอย่างไรก็เป็นไปตามนั้นไม่อาจรู้ได้
--ด้วยมหากุศลที่เข้าใจว่าทำให้มันเกิดได้อย่างไรในจิตเกิดตั้งดับ ได้เยอะๆ ได้นานๆ ในปัจจุบัน ก็พึงพอใจในการเกิดมาเป็นมนุษย์ ณ ปัจจุบัน แล้ว
--ตอนนี้ไม่พึ่งสิ่งใดๆแล้ว เพราะเข้าใจกัมมสกตาญาน
--ตอนนี้ไม่มีชาติไทย ไม่มีเกียรติประวัติ ไม่มียศฐาบันดาศักดิ์ ไม่มีชื่อเสียงดีชั่ว ทิ้งความรู้ทางโลกต่างๆแล้วเพราะเข้าใจปฏิจจสมุปบาท
--ตอนนี้ไม่เคารพกราบไหว้สิ่งใดแล้วด้วยความเชื่องมงายแบบเก่าๆ แต่ตอนนี้ ระลึกถึง พระพุทธคุณ พระธรรมคุณ พระสังฆคุณ เท่านั้น
--นี่เป็นเรื่องราวของผมที่ได้ศึกษาพระธรรมต่างๆมาจนกระทั่งถึงได้มาศึกษาพระอภิธรรมในปัจจุบัน
เมื่อเรียนปฏิจจสมุปบาทตอน สัจจญาน และเมื่อปฏิบัติกายานุปัสสนาสติปัฏฐาน
--เหมือนแผนที่ที่มีเส้นทางไปสู่เป้าหมายนิพพานที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงแบบเทศนานัยให้พระภิกษุในธรรมวินัยนี้ทราบ ชัดเจนในตอนต้นๆ และเลือนลางในตอนใกล้ๆเป้าหมายเพราะระดับ การศึกษา สุตตะ ที่เข้าใจมากน้อยแตกต่างกัน
--เมื่อเส้นทางต้นทางในแผนที่ชัดเจนดีแล้ว ก็เริ่มปฏิบัติ กายานุปัสสนาสติปัฏฐาน ด้วยการใช้อาณาปาณสติ และ การเดินจงกลม ตามแนวทางที่พระองค์ให้ไว้ในปริจเฉทที่ ๙ เรื่องสมถและวิปัสสนากัมมัฏฐาน
--สัจจญาน การเข้าใจในปฏิจจสมุปบาท การเข้าใจอริยสัจจะ ๔ ในระดับขั้นการฟัง แต่ก็ยังไม่เข้าใจจนถึงขั้นชัดเจนแจ่มแจ้งในระดับการฟังหรือการศึกษาแต่ก็นับได้ว่าเป็น สัจจญานในระดับหนึ่งที่ยังไม่เต็มบริบูรณ์สำหรับสัจจญาน
--การเรียนมาทั้งหมดในพระอภิธรรม และพระสุตตันตปิฎกได้บางส่วน รวมถึงพระวินัยปิฎกได้บางส่วน ล้วนแล้วศึกษาเรื่องทุกข์ว่าทุกข์หน้าตาลักษณะเป็นอย่างไร เช่น รูป นาม
-ปัจจุบัน นั่งวิปัสสนากัมมัฏฐาน มีลมหายใจเข้าออกเป็นอารมณ์ ใช้สติตามระลึกรู้ในปัจจุบันอารมณ์ มีอาตาปี ความเพียรชอบ ที่มีสติรับรอง เป็น สัมมาวายามะ
-ปัจจุบัน เดินก็ ยก ย่าง ย้าย ลง เหยียบ กด ก็ใช้สติตามระลึกรู้ จิตตชรูป ตรงปัจจุบันอารมณ์แต่ยังตามรู้ไม่ทันเท่าไหร่นัก
--ปัจจุบัน สัมปชาโน ยังไม่เกิด เพราะ สติยังไม่ได้เป็นมหาสติ (สติตามรู้สติได้ทัน) (การระลึกรู้สมาธิที่เกิดขึ้นตรงปัจจุบันได้ทัน) สัมปชาโนจึงยังไม่มา
-ดังนั้น การปฏิบัติวิปัสสนา จึงถึงแค่การระลึกรู้ตรงปัจจุบันอารมณ์ แต่เนื่องจากยังไม่เกิดปัญญา หรือ สัมปชาโน งานวิปัสสนาแท้จริงๆจึงยังไม่เริ่มได้เลย
--เมื่อ สัมปชาโน ยังไม่มา การที่จะเห็นชัดเจนว่าเป็นไปดังที่พระพุทธเจ้าท่านได้ให้แนวทางไว้จึงยังไม่เข้าใจอย่างแจ่มแจ้ง แต่เรียนมาก็รู้ว่าควรจะเป็นอย่างไง แต่ยังไม่เห็นชัดแจ้ง
-และด้วยแค่ ขณิกสมาธิ เท่านั้นที่เพียงพอในการปฏิบัติวิปัสสนา ก็ใช้ขณิกสมาธิย้ายอารมณ์ที่ปรากฏ ณ ปัจจุบัน ไปทาง กาย เวทนา จิต ธรรม
--ทุกขสัจจะ - วิญญาน นามรูป สฬายตนะ ผัสสะ เวทนา ในอาการ ๑ ใน ๑๒ (สัจจญาน) จึงเข้าใจว่าทำไมจำเป็นต้องศึกษาให้เข้าใจก่อน
--สมุทยสัจจะ - อวิชชา ตัณหา อุปทาน สังขาร กัมมภวะ ในอาการ ลำดับ ๒ ใน ๑๒(สัจจญาน) จึงเข้าใจว่าทำไม จำเป็นต้องศึกษาให้เข้าใจก่อน
--นิโรธสัจจะ - ๕ ระดับ ตามรู้ทุกข์ได้ในระดับต่ำๆเบื้องต้นของโลกิยะ ก็คงไม่เกินและไม่เต็มในติรณนิโรธะ สัจจญาน อาการ๓ในอาการ๑๒
--มรรคสัจจะ - ก็คงมีได้แค่ไม่เกิน ๕ องค์ ในระดับองค์มรรคแต่ละองค์ในระดับต้นๆมาก สัจจญาน อาการ ๔ ใน ๑๒
--สิ่งที่ได้เรียนมาในพระอภิธรรม พระสุตตัน พระวินัย บางส่วน มีความจำเป็น ก็ด้วยเหตุ สัจจญาน นี้เอง
--ผมอ่านและปฏิบัติ สติปัฏฐาน๔ ของหลวงพ่อฤาษีลิงดำ(นึกว่าได้ ฌาน ๔ แล้วตอนนั้นด้วยความรวดเร็ว)
--ผมอ่านและปฏิบัติ ธรรมกาย ของ หลวงพ่อสด วัดปากน้ำ
--ผมไปนั่งฟังพระคึกฤทธิ์เทศนาที่วัดนาป่าพงศ์
--ผมฟังอ่าน อจ.สุจินต์มาตั้งแต่เด็กๆจนถึงหนุ่มๆ
--ผมอ่าน ธรรม ท่านพุทธทาส
--ผมเชื่อในสิ่งต่างๆเหมือนคนไทยทั่วๆไปที่เชื่อกันมานาน
--จนกระทั่ง เมื่อผมอยากรู้เรื่องปฏิจจสมุปบาทอย่างเข้าใจสักที จนกระทั่งต้องมาศึกษาเรื่อง จิต เพราะอยากรู้เรื่องจิตเป็นอย่างไรแน่ เจตสิก รูป นิพพาน บัญญัติ วิถีจิต ปฏิจจสมุปบาท ปัฏฐาน และ สมถและวิปัสสนากัมมัฏฐาน และปฏิสัมภิทา(ยังเพิ่งเริ่ม) และรู้เข้าใจในระดับหนึ่งด้วยการเรียนพระอภิธรรม
--คำกล่าว ปริยัติงูพิษ เถรใบลาน ปฏิบัติให้มากกว่าศึกษา ที่เมื่อก่อนค่อนข้างเชื่อ แต่ปัจจุบันตกจากความเชื่อและไม่มีวันกลับไปคิดอย่างนั้นอีก
--แม้จะได้แค่นี้ในปัจจุบัน ไม่สามารถบรรลุธรรมใดๆ ตามที่มีองค์ธรรมรับรองไว้ในพระอภิธรรมแต่เป็นความพึงพอใจ
--เข้าใจถึง ปกตูปนิสสยปัจจัย ที่ส่งผลให้ได้มีการศึกษาพระอภิธรรมได้อย่างเข้าใจในวันนี้ และเข้าใจ ปรมัตถธรรม เข้าใจ อริยสัจจะ ๔ เข้าใจในปฏิจจสมุปบาท ในระดับต้นๆ ซึ่งการเข้าใจได้ในระดับนี้ก็นับว่ายากเย็นแสนเข็ญแล้ว เวลาที่เหลืออยู่จะเจริญธรรมต่อไปอย่างไรก็เป็นไปตามนั้นไม่อาจรู้ได้
--ด้วยมหากุศลที่เข้าใจว่าทำให้มันเกิดได้อย่างไรในจิตเกิดตั้งดับ ได้เยอะๆ ได้นานๆ ในปัจจุบัน ก็พึงพอใจในการเกิดมาเป็นมนุษย์ ณ ปัจจุบัน แล้ว
--ตอนนี้ไม่พึ่งสิ่งใดๆแล้ว เพราะเข้าใจกัมมสกตาญาน
--ตอนนี้ไม่มีชาติไทย ไม่มีเกียรติประวัติ ไม่มียศฐาบันดาศักดิ์ ไม่มีชื่อเสียงดีชั่ว ทิ้งความรู้ทางโลกต่างๆแล้วเพราะเข้าใจปฏิจจสมุปบาท
--ตอนนี้ไม่เคารพกราบไหว้สิ่งใดแล้วด้วยความเชื่องมงายแบบเก่าๆ แต่ตอนนี้ ระลึกถึง พระพุทธคุณ พระธรรมคุณ พระสังฆคุณ เท่านั้น
--นี่เป็นเรื่องราวของผมที่ได้ศึกษาพระธรรมต่างๆมาจนกระทั่งถึงได้มาศึกษาพระอภิธรรมในปัจจุบัน