สังขตธรรม คือ มีและไม่มีเป็นอันเดียวกัน
มีและไม่มี หรือ เกิด ดับ จึงเป็นเพียงการกระเพื่อมของสังขตธรรม
เมื่อถึง อสังขตธรรม จึงพ้นไปจาก มีและไม่มี
สังขตธรรม คือ สุญตา เป็นศูนย์ ที่ประกอบด้วย มี คือ + 1 ไม่มี คือ - 1 เท่าๆ กัน เป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน
สังขตธรรม ทั้งรูปและนาม (รวมทั้งจิต) จึงเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน ประกอบเข้าด้วยกัน จึงเป็นปัจจัยกัน ปรุงแต่งกันไม่สิ้นสุด แต่เมื่อปรุงแต่งก็มีสมดุล มีสมดุลแล้วก็ปรุงแต่ง ไม่จบสิ้น ในความว่าง คือ สุญตา จึงมีลักษณะไตรลักษณ์
สังขตธรรม เป็น สุญตา แต่ก็ไม่ได้ว่างจริงๆ คือ สุญตา เทียม ว่างไม่สุด
นิพานัง ปรมัง สุญญัง นิพพาน (อสังขตธรรม) จึงจะเป็น ว่าง ที่ไม่รุงแต่งใดๆ เป็นสุญตา แท้
เมื่อมองในแง่นี้ จิต ที่เห็นว่า เกิด ดับ แท้จริงก็คือ การเคลื่อนระหว่าง มี คือ+ 1 (เกิด) ไม่มี คือ - 1 (ดับ) เหมือนลูกคลื่น ที่สั่นขึ้นลง ตัวคลื่นจริงๆ ไม่ได้มีรูปร่าง จะเห็นรูปร่างก็ต่อเมื่อผ่านตัวกลาง เช่น น้ำ หรือแม้แต่อากาศ (เสียง) กล่าวได้อย่างหนึ่ง เหมือนน้ำเป็นตัวแสดงหรือเงาของคลื่น
เปรียบแล้วก็เหมือน สุญตา ที่กระเพื่อม ส่วนจิต ก็เป็นเงา อย่างหนึ่งของสุญตา แม้แต่รูป ก็เกิดดับ ก็เป็นเงาของสุญตา เช่นกัน
โดยนัยนี้ จะบอกว่า เกิด ดับ ก็ถูก จะบอกว่า แค่การกระเพื่อม ก็ถูก ขึ้นอยู่กับมุมมอง
โดยนัยยะนี้ จึงตอบคำถามได้ว่ เหตุใด จิตที่ดับไปแล้ว จึงส่งข้อมูลให้จิตใหม่ได้ ทั้งกรรม วิบาก ทั้งหมด
การมองเห็นจิต เป็นดวง ๆ นั้น ก็เหมือนเห็นคลื่นเป็นลูกคลื่น แต่แท้จริง ในปัจจุบันขณะ ก็เป็นเพียงการสั่นขึ้นลง ของคลื่นที่แท้จริงเท่านั้น การเห็นเป็นลูกคลื่นหรือจิต เป็นดวงๆ เกิดจากสัญญา ที่ประมุวลผล จึงเห็นกระบวนการทั้งหมด แล้วจึงสรุปตีความ หรือ เห็น ว่า เป็น ลูกๆ หรือจิต เป็นดวงๆ
จิตเกิดดับ เป็นไฉน?
มีและไม่มี หรือ เกิด ดับ จึงเป็นเพียงการกระเพื่อมของสังขตธรรม
เมื่อถึง อสังขตธรรม จึงพ้นไปจาก มีและไม่มี
สังขตธรรม คือ สุญตา เป็นศูนย์ ที่ประกอบด้วย มี คือ + 1 ไม่มี คือ - 1 เท่าๆ กัน เป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน
สังขตธรรม ทั้งรูปและนาม (รวมทั้งจิต) จึงเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน ประกอบเข้าด้วยกัน จึงเป็นปัจจัยกัน ปรุงแต่งกันไม่สิ้นสุด แต่เมื่อปรุงแต่งก็มีสมดุล มีสมดุลแล้วก็ปรุงแต่ง ไม่จบสิ้น ในความว่าง คือ สุญตา จึงมีลักษณะไตรลักษณ์
สังขตธรรม เป็น สุญตา แต่ก็ไม่ได้ว่างจริงๆ คือ สุญตา เทียม ว่างไม่สุด
นิพานัง ปรมัง สุญญัง นิพพาน (อสังขตธรรม) จึงจะเป็น ว่าง ที่ไม่รุงแต่งใดๆ เป็นสุญตา แท้
เมื่อมองในแง่นี้ จิต ที่เห็นว่า เกิด ดับ แท้จริงก็คือ การเคลื่อนระหว่าง มี คือ+ 1 (เกิด) ไม่มี คือ - 1 (ดับ) เหมือนลูกคลื่น ที่สั่นขึ้นลง ตัวคลื่นจริงๆ ไม่ได้มีรูปร่าง จะเห็นรูปร่างก็ต่อเมื่อผ่านตัวกลาง เช่น น้ำ หรือแม้แต่อากาศ (เสียง) กล่าวได้อย่างหนึ่ง เหมือนน้ำเป็นตัวแสดงหรือเงาของคลื่น
เปรียบแล้วก็เหมือน สุญตา ที่กระเพื่อม ส่วนจิต ก็เป็นเงา อย่างหนึ่งของสุญตา แม้แต่รูป ก็เกิดดับ ก็เป็นเงาของสุญตา เช่นกัน
โดยนัยนี้ จะบอกว่า เกิด ดับ ก็ถูก จะบอกว่า แค่การกระเพื่อม ก็ถูก ขึ้นอยู่กับมุมมอง
โดยนัยยะนี้ จึงตอบคำถามได้ว่ เหตุใด จิตที่ดับไปแล้ว จึงส่งข้อมูลให้จิตใหม่ได้ ทั้งกรรม วิบาก ทั้งหมด
การมองเห็นจิต เป็นดวง ๆ นั้น ก็เหมือนเห็นคลื่นเป็นลูกคลื่น แต่แท้จริง ในปัจจุบันขณะ ก็เป็นเพียงการสั่นขึ้นลง ของคลื่นที่แท้จริงเท่านั้น การเห็นเป็นลูกคลื่นหรือจิต เป็นดวงๆ เกิดจากสัญญา ที่ประมุวลผล จึงเห็นกระบวนการทั้งหมด แล้วจึงสรุปตีความ หรือ เห็น ว่า เป็น ลูกๆ หรือจิต เป็นดวงๆ