ไม่อ้วนลงพุงก็ไขมันสูงได้! สัญญาณร่างกายไขมันสูงที่หลายคนพลาด!

กระทู้ข่าว

โภชนาการ สุขภาพกาย ไขมัน (Fat) โรคเบาหวาน คลับสุขภาพ

วันนี้ผมเลยอยากชวนส่องร่างกายกันครับว่า มีอะไรที่ไม่ควรมองผ่าน แล้วปิดท้ายด้วยว่า ถ้าไปตรวจแล้วไขมันสูงจริง ต้องเริ่มแก้ตรงไหนก่อน

1. มีรอยพับเฉียงที่ติ่งหู — รอยเล็ก ๆ ที่มีการศึกษาความสัมพันธ์กับหลอดเลือด

ลองส่องติ่งหูตัวเองดูครับ ถ้ามีรอยพับเฉียงลากจากด้านหน้าติ่งหูลงไปด้านล่าง คล้ายมีเส้นแบ่งติ่งหูออกเป็นสองส่วน รอยแบบนี้เรียกกันว่า Frank’s sign

รอยพับติ่งหูชนิดนี้มีการศึกษามานานและพบความสัมพันธ์กับโรคหลอดเลือดหัวใจหรือภาวะหลอดเลือดแข็งในประชากรบางกลุ่มครับ

เหตุผลที่มันน่าสนใจคือ คนที่มีความเสี่ยงหลอดเลือดมักไม่ได้มีปัจจัยเดียว แต่มีทั้ง LDL สูง ความดันสูง เบาหวาน สูบบุหรี่ อายุ และพันธุกรรมมารวมกัน

ถ้าคนหนึ่งอายุ 40 กว่า มีรอยพับติ่งหูสองข้าง แล้วผลเลือดเดิม LDL 170–180 mg/dL แถมพ่อเคยหัวใจขาดเลือดตั้งแต่อายุยังไม่มาก แบบนี้ผมจะอยากให้ดูความเสี่ยงทั้งชุดครับ

ไม่ได้หมายความว่ารอยนี้บอกตัวเลข LDL ได้ แต่เป็นหนึ่งใน “เบาะแส” ที่เห็นจากภายนอกและไม่ควรมองข้าม โดยเฉพาะถ้ามีปัจจัยเสี่ยงอื่นร่วมด้วย

2. มีปื้นหรือก้อนสีเหลืองบริเวณเปลือกตา — ไขมันสามารถไปสะสมใต้ผิวหนังได้

ข้อนี้สังเกตง่ายมากครับ

บางคนจะมี ปื้นสีเหลืองอ่อนหรือก้อนแบน ๆ บริเวณหัวตาและเปลือกตา ดูคล้ายคราบไขมันอยู่ใต้ผิวหนัง

สิ่งที่เกิดขึ้นจริงคือ มีเซลล์ที่บรรจุไขมันไปสะสมอยู่บริเวณนั้นครับ

คนที่มีลักษณะแบบนี้บางส่วนจะพบความผิดปกติของคอเลสเตอรอลหรือ LDL ร่วมด้วย โดยเฉพาะถ้าเกิดตั้งแต่อายุยังไม่มาก มีหลายจุด หรือครอบครัวมีประวัติไขมันสูง

ลองนึกภาพคนอายุ 35–40 ปี ตัวไม่ได้อ้วน แต่เริ่มมีปื้นเหลืองบริเวณหัวตาทั้งสองข้าง และไม่เคยตรวจไขมันมาหลายปี

ผมว่ากรณีแบบนี้คุ้มที่จะตรวจครับ

เพราะร่างกายเราไม่ได้เก็บไขมันไว้แค่ตรงหน้าท้อง ไขมันบางชนิดสามารถไปสะสมในเนื้อเยื่อต่าง ๆ ได้เหมือนกัน

3. มีวงสีขาวหรือเทารอบขอบตาดำตั้งแต่อายุยังไม่มาก — ควรเช็ก LDL เพิ่ม

บางคนส่องกระจกแล้วเห็นเหมือนมี วงสีขาว เทา หรือฟ้าอ่อนล้อมอยู่รอบขอบตาดำ

ลักษณะนี้เกิดจากไขมันไปสะสมบริเวณขอบกระจกตาครับ

ถ้าเกิดในผู้สูงอายุพบได้บ่อยขึ้นตามวัย แต่ถ้าเห็นชัดตั้งแต่อายุยังน้อย โดยเฉพาะช่วง 30–40 ปี ผมจะสนใจเรื่องไขมันในเลือดมากขึ้น

โดยเฉพาะถ้ามีประวัติครอบครัวแบบนี้

พ่อหัวใจขาดเลือดตอน 48 พี่ชาย LDL 220

ตัวเราอายุ 36 แล้วเริ่มเห็นวงขาวรอบตา

แบบนี้ต้องคิดถึง ไขมันสูงจากพันธุกรรม มากขึ้นครับ

คนกลุ่มนี้บางคนกินดี ออกกำลังกาย และไม่อ้วน แต่ LDL ก็ยังสูงมาก เพราะร่างกายกำจัด LDL ออกจากเลือดได้ไม่ดีเท่าคนทั่วไป

ดังนั้นวงรอบตาที่มาเร็วเกินวัย จึงเป็นอีกหนึ่งจุดที่ผมอยากให้สังเกตครับ

4. เอ็นร้อยหวายหนาหรือมีก้อนตามข้อนิ้ว ข้อศอก หลังมือ — ระวังไขมันสูงจากพันธุกรรม

อันนี้ผมอยากให้จำครับ เพราะสัมพันธ์กับ LDL สูงจากพันธุกรรมค่อนข้างมาก

บางคนรู้สึกว่า เอ็นร้อยหวายหนากว่าปกติ คลำเป็นก้อนแข็ง หรือมีก้อนนูนตามเอ็นบริเวณนิ้ว หลังมือ หรือข้อศอก

สิ่งที่เกิดขึ้นคือคอเลสเตอรอลไปสะสมอยู่ในเนื้อเยื่อเอ็น

ถ้าเห็นร่วมกับ LDL สูงมาก เช่น 190, 220, 250 mg/dL หรือมากกว่านั้น และครอบครัวมีคนหัวใจขาดเลือดเร็ว ยิ่งต้องนึกถึงภาวะไขมันสูงจากพันธุกรรมครับ

เรื่องนี้สำคัญเพราะ คนที่มี LDL สูงจากพันธุกรรมไม่ได้เพิ่งเริ่มสูงตอนอายุ 50

บางคนสูงมาตั้งแต่วัยเด็กหรือวัยรุ่น ทำให้หลอดเลือดสัมผัส LDL สูงนานกว่าคนทั่วไปหลายสิบปี

ดังนั้นถ้ามีก้อนตามเอ็นร่วมกับประวัติครอบครัว ผมจะไม่มองเป็นเรื่องผิวหรือเอ็นอย่างเดียวครับ

ผมจะอยากเห็นผลเลือดด้วย

5. มีตุ่มเหลืองอมแดงขึ้นเป็นกลุ่มเร็ว ๆ — ต้องนึกถึงไตรกลีเซอไรด์ที่สูงมาก

ข้อนี้คนไม่ค่อยรู้จัก แต่สำคัญมากครับ

บางคนมี ตุ่มเล็ก ๆ สีเหลือง เหลืองอมแดง หรือแดงนูนขึ้นหลายเม็ด มักพบบริเวณก้น ต้นขา แขน หลัง หรือข้อพับ และขึ้นค่อนข้างเร็ว

ลักษณะนี้พบได้ในคนที่ ไตรกลีเซอไรด์สูงมาก โดยเฉพาะระดับหลักพัน

ลองนึกภาพคนหนึ่งครับ

เบาหวานคุมไม่ดี ชาเย็นทุกวัน ดื่มเบียร์สัปดาห์ละหลายวัน TG เดิม 600 ไม่ได้ตรวจมาปีกว่า

วันหนึ่งเริ่มมีตุ่มเหลืองแดงขึ้นตามแขนและก้น พอตรวจใหม่ TG 2,000 กว่า

แบบนี้สิ่งที่ผมห่วงไม่ได้มีแค่ผิวหนังครับ

เพราะเมื่อ TG สูงมาก โดยเฉพาะระดับประมาณ 1,000 mg/dL ขึ้นไป ความเสี่ยงตับอ่อนอักเสบเฉียบพลันจะเพิ่มขึ้นชัดเจน

ถ้ามีตุ่มแบบนี้ร่วมกับปวดท้องบนรุนแรง คลื่นไส้ อาเจียน หรือปวดทะลุหลัง ต้องรีบประเมินครับ

6. มีก้อนหรือปื้นเหลืองตามข้อศอก หัวเข่า ข้อนิ้ว — ไขมันอาจไปฝากตัวตามผิวหนังได้เหมือนกัน

นอกจากบริเวณตาและเส้นเอ็นแล้ว ไขมันยังสามารถสะสมตามผิวหนังบริเวณอื่นได้ครับ

บางคนจะเห็นเป็น ปื้นหรือก้อนสีเหลืองนูนบริเวณข้อศอก หัวเข่า ข้อนิ้ว หรือหลังมือ

ลักษณะและตำแหน่งของก้อนช่วยบอกได้คร่าว ๆ ว่าอาจสัมพันธ์กับความผิดปกติของไขมันแบบไหน แต่สำหรับคนทั่วไปผมอยากให้จำง่าย ๆ ว่า

ถ้ามี “ก้อนไขมันผิดที่” หลายตำแหน่ง โดยเฉพาะเกิดตั้งแต่อายุยังไม่มาก ก็ควรตรวจไขมันครับ

เพราะไขมันในเลือดที่สูงมากและนานพอ สามารถไปสะสมในเนื้อเยื่อได้จริง

บางคนส่องกระจกแล้วเห็นเพียงปื้นเล็ก ๆ แต่พอเจาะเลือดกลับเจอ LDL หรือ TG สูงมากกว่าที่คิดครับ

7. ไม่มีร่องรอยอะไรเลย — ก็ยังไขมันสูงได้

ข้อนี้ผมอยากให้เป็นข้อที่ทุกคนจำที่สุดครับ

ถ้าไม่ได้มีสัญญาณทั้งหมดที่พูดมา

ไม่มีรอยติ่งหูชัด ไม่มีปื้นเหลืองที่ตา ไม่มีวงขาวรอบตา ไม่มีก้อนตามเอ็น ไม่มีตุ่มเหลืองตามผิว

ก็ไม่ได้แปลว่าร่างกายเราไม่มีไขมันเลยนะครับ

บางคน LDL 180–200 mg/dL ยังวิ่งได้สบาย

บางคน TG 300–400 mg/dL ยังทำงานปกติ

บางคนตัวผอมมาก แต่ ApoB หรือ Lp(a) สูงก็มี

เพราะฉะนั้นการส่องร่างกายช่วยให้เรา “เจอเบาะแส” ได้ส่วนนึง ทางที่ดีมีโอกาสตรวจสุขภาพไว้ ไม่ควรรอให้มีเบาะแสก่อนถึงค่อยตรวจครับ

อย่างน้อยผมอยากให้รู้ค่า LDL-C, HDL-C และ TG ของตัวเอง

ถ้ามีประวัติครอบครัวหัวใจขาดเลือดหรือ Stroke ตั้งแต่อายุน้อย ไขมันสูงผิดปกติ หรือความเสี่ยงหลอดเลือดสูง อาจมีเหตุผลให้ประเมิน ApoB หรือ Lp(a) เพิ่มตามความเหมาะสมครับ

ถ้าตรวจแล้วไขมันสูง ต้องเริ่มดูแลยังไง?

ตรงนี้อย่าเพิ่งกลับบ้านแล้วงดไข่ งดปลา งดถั่ว และงดน้ำมันทุกชนิดนะครับ

ให้ดูว่า ตัวไหนสูงก่อน

• ถ้า LDL สูง ให้เริ่มลดไขมันอิ่มตัวจากหมูสามชั้น หมูกรอบ หนังสัตว์ เนื้อติดมัน ไส้กรอก เบคอน เนย ครีม กะทิ และเบเกอรี่ที่มีไขมันสูง แล้วใช้ปลา เต้าหู้ ถั่ว ไก่ไม่ติดหนัง หรือเนื้อไม่ติดมันเข้ามาแทนบางมื้อครับ

• เพิ่มอาหารที่มี ใยอาหารชนิดละลายน้ำ เช่น ข้าวโอ๊ต ถั่ว ผัก ผลไม้ทั้งลูก และธัญพืช เพราะช่วยลดการดูดซึมคอเลสเตอรอลจากลำไส้ได้ ส่วนถั่ว เมล็ดพืช งา และอาหารจากพืชหลายชนิดยังมีไขมันไม่อิ่มตัวและไฟโตสเตอรอลตามธรรมชาติ ซึ่งช่วยจัดคุณภาพไขมันในมื้อให้ดีขึ้นครับ

• ถ้า TG สูง ผมจะหันไปดูน้ำหวานก่อนเลย ชาเย็น ชานม กาแฟหวาน น้ำอัดลม น้ำผลไม้ ขนม แป้งขัดสี มื้อใหญ่ และแอลกอฮอล์ เพราะพลังงานและน้ำตาลส่วนเกินสามารถถูกตับนำไปสร้างเป็นไตรกลีเซอไรด์ได้

• ถ้า TG สูงร่วมกับพุง HbA1c สูง หรือไขมันพอกตับ ให้จัดการเรื่อง ภาวะดื้ออินซูลิน ไปพร้อมกัน ลดน้ำหวาน ลดรอบเอว เดินหลังอาหาร และเพิ่มการฝึกกล้ามเนื้อครับ

• ปลา ไข่ ถั่ว ข้าว และผลไม้ยังมีที่อยู่ในจานได้ ปลาเป็นแหล่งโปรตีนและบางชนิดมี Omega-3 ไข่กินได้ตามสัดส่วนของมื้อ ถั่วมีไขมันไม่อิ่มตัว ส่วนข้าวและผลไม้ให้ดูปริมาณ โดยเฉพาะคน TG สูงหรือเบาหวานครับ

• น้ำมันไม่ต้องหายออกจากครัวทั้งหมด ให้เน้นเปลี่ยนชนิดและปริมาณ ใช้น้ำมันพืชที่มีไขมันไม่อิ่มตัวในปริมาณเหมาะสม แล้วลดมื้อที่ทอดและไขมันอิ่มตัวสูงบ่อย ๆ เพราะต่อให้เป็นไขมันดี พลังงานก็ยังนับครับ

• ขยับตัวให้สม่ำเสมอ ถ้าเริ่มจากศูนย์ ลองเดินหลังอาหาร 10–15 นาที เพิ่มก้าวทั้งวัน แล้วค่อยเติมเวทหรือฝึกแรงต้านประมาณ 2 วันต่อสัปดาห์ การขยับช่วยทั้ง TG น้ำตาล รอบเอว และสุขภาพหลอดเลือดครับ

• ถ้ามีน้ำหนักเกิน การค่อย ๆ ลดประมาณ 5–10% ของน้ำหนักตัว ก็มีความหมายต่อ TG น้ำตาล ความดัน และไขมันพอกตับในหลายคนแล้ว ไม่จำเป็นต้องลดฮวบครับ

• ถ้า LDL สูงมากประมาณ 190 mg/dL ขึ้นไป หรือสูงตั้งแต่อายุยังน้อยและมีประวัติครอบครัวโรคหัวใจเร็ว ผมจะให้ความสำคัญกับพันธุกรรมมากขึ้น ส่วนถ้า TG สูง 500 mg/dL ขึ้นไป ต้องจัดการจริงจัง และถ้าขึ้นหลักพันจะยิ่งต้องระวังตับอ่อนอักเสบครับ

บางคนปรับอาหารดีมากแล้วแต่ LDL ยังสูง เพราะร่างกายสร้างคอเลสเตอรอลเองและบางคนกำจัด LDL ออกได้ไม่ดีจากพันธุกรรม จึงอาจต้องใช้ยาร่วมด้วยตามความเสี่ยง

ถ้าใช้ยาลดไขมันอยู่ อย่าหยุดเองเพราะช่วงนี้กินดีขึ้นครับ ให้ดูผลเลือดและคุยกับแพทย์ที่ดูแลก่อน เพราะเป้าหมาย LDL ของแต่ละคนไม่เท่ากัน

ไขมันสูงไม่ได้มีหน้าตาว่าต้องอ้วน พุงใหญ่เสมอไปครับ

บางคนอาจมีเบาะแสจาก รอยพับที่ติ่งหู ปื้นเหลืองบริเวณตา วงขาวรอบกระจกตาตั้งแต่อายุยังน้อย ก้อนตามเส้นเอ็น หรือตุ่มเหลืองแดงตามผิวหนัง

บางสัญญาณชวนให้นึกถึง LDL สูงหรือไขมันสูงจากพันธุกรรม

บางสัญญาณสัมพันธ์กับ TG ที่สูงมาก

บางอย่างสะท้อนความเสี่ยงหลอดเลือดที่เดินมาด้วยกัน

ถ้าเห็นก็อย่ามองผ่านครับ โดยเฉพาะถ้ามีประวัติครอบครัวหัวใจขาดเลือดเร็ว เบาหวาน ความดัน หรือเคยตรวจไขมันสูงอยู่แล้ว

แต่ต่อให้ส่องทั้งตัวแล้วไม่มีสักข้อ ก็ยังไม่ควรชะล่าใจ

เพราะคนไขมันสูงจำนวนมาก ไม่มีสัญญาณให้เห็นเลย

สุดท้ายจึงต้องรู้ตัวเลขของตัวเองว่า LDL เท่าไร HDL เท่าไร TG เท่าไร และในบางคน ApoB หรือ Lp(a) มีความหมายเพิ่มเติมแค่ไหน

ถ้าสูงแล้วก็แก้ให้ตรงจุดครับ