6 อย่างต้องทำหลังลุยน้ำท่วม! ลดเสี่ยงฉี่หนู–เชื้อรา–แผลติดเชื้อ!

กระทู้สนทนา

ช่วงนี้บ้านไหนยังต้องลุยน้ำออกไปทำงาน ไปซื้อของ หรือออกไปดูแลคนในบ้าน ผมอยากให้ระวังเรื่องนี้กันจริง ๆ ครับ

เพราะน้ำท่วมที่เราเห็นเป็นแค่น้ำขัง แต่สิ่งที่ปนอยู่ข้างในเราไม่เห็น

มันอาจมีทั้งดิน โคลน น้ำเสีย เชื้อโรค ปัสสาวะสัตว์ ของมีคม หรือสารปนเปื้อนต่าง ๆ

โดยเฉพาะโรคฉี่หนูหรือ leptospirosis เชื้อสามารถอยู่ในน้ำหรือดินที่ปนเปื้อนปัสสาวะสัตว์ และเข้าสู่ร่างกายผ่านแผลหรือผิวหนังที่เปื่อยจากการแช่น้ำนาน ๆ ได้ครับ องค์กรอนามัยโลก

ถ้าจำเป็นต้องลุยจริง ๆ สิ่งสำคัญคือ “หลังขึ้นจากน้ำแล้วทำอะไรต่อ”

วันนี้ผมสรุปให้เป็น 6 อย่างครับ

1. ขึ้นจากน้ำแล้ว รีบล้างขาและเท้าด้วยน้ำสะอาดกับสบู่

อันนี้สำคัญที่สุดเลยครับ

พอขึ้นจากน้ำ อย่าปล่อยให้คราบโคลน น้ำสกปรก หรือความชื้นติดผิวอยู่นาน

ให้รีบล้างเท้า ขา ซอกนิ้วเท้า และบริเวณที่สัมผัสน้ำด้วยน้ำสะอาดกับสบู่

กรมอนามัยก็แนะนำให้ชำระล้างร่างกายหลังลุยน้ำ และถ้าต้องลุยน้ำออกจากบ้าน พอถึงพื้นที่ปลอดภัยให้รีบล้างด้วยน้ำสะอาดและสบู่ครับ Anamai Multimedia

ถ้าลุยน้ำถึงเข่าก็ล้างถึงเข่า

ถ้าถึงเอวก็ล้างทั้งช่วงล่าง

อย่าล้างแค่ฝ่าเท้าแล้วจบครับ

2. เช็ดให้แห้ง โดยเฉพาะซอกนิ้วเท้า

หลังล้างแล้ว “เช็ดให้แห้ง” สำคัญพอ ๆ กันครับ

เพราะผิวหนังที่ชื้นนานจะเปื่อยง่าย พอมีรอยถลอกเล็ก ๆ เชื้อแบคทีเรียหรือเชื้อราก็เข้ามาได้ง่ายขึ้น

บริเวณที่อยากให้เช็กดี ๆ คือ ซอกนิ้วเท้า ฝ่าเท้า ข้อเท้า และรอยพับต่าง ๆ

ถ้ารองเท้าหรือถุงเท้าเปียก อย่าใส่คู่เดิมค้างไว้ทั้งวัน

เปลี่ยนให้แห้งเมื่อทำได้ครับ

เชื้อราชอบ “อับ + ชื้น + ร้อน” มาก พอลุยน้ำทุกวันแล้วเท้าไม่เคยแห้งจริง ๆ น้ำกัดเท้าก็มาง่ายมาก

3. มีแผลแม้เล็กนิดเดียว ต้องล้างและปิดให้เรียบร้อย

หลายคนลุยน้ำแล้วกลับมาพบว่า

โดนเศษไม้บาด

โดนหินข่วน

มีแผลแตกตรงส้นเท้า

หรือมีรอยถลอกเล็ก ๆ ที่ตอนอยู่ในน้ำแทบไม่รู้สึก

อย่าปล่อยครับ

ให้ล้างแผลด้วยน้ำสะอาด เอาสิ่งสกปรกออก แล้วดูว่าแผลลึก มีเศษวัสดุค้าง หรือมีเลือดออกมากไหม

WHO แนะนำให้ล้างทำความสะอาดแผลหลังสัมผัสน้ำหรือสิ่งปนเปื้อน และถ้ารู้ว่าต้องเสี่ยงลุยน้ำ ควรปิดแผลด้วยวัสดุกันน้ำตั้งแต่ก่อนลงน้ำครับ องค์กรอนามัยโลก

วันต่อไปถ้ายังต้องลุยอีก พยายามปิดแผลให้กันน้ำ และใส่รองเท้าบูทถ้าหาได้

แผลเล็กวันนี้ ถ้าติดเชื้อขึ้นมาอีก 2–3 วัน อาจกลายเป็นเรื่องใหญ่กว่าที่คิดครับ

4. สำรวจผิวหนังหลังลุยน้ำทุกวัน อย่ารอจนปวดหรือบวมมาก

เวลาอาบน้ำหลังกลับบ้าน ลองใช้เวลาเพิ่มอีกนิดครับ

ดูว่ามีตรงไหนแดง บวม ร้อน เจ็บ มีตุ่ม มีหนอง ผิวแตก หรือคันมากผิดปกติหรือเปล่า

ถ้ามีเชื้อรา มักเริ่มจากคัน ผิวลอก เปื่อย โดยเฉพาะซอกนิ้วเท้า

ส่วนแผลติดเชื้อแบคทีเรียอาจเริ่มจากแดง เจ็บ บวม ร้อน และขยายกว้างขึ้น

คนที่เป็นเบาหวาน มีโรคหลอดเลือด หรือภูมิคุ้มกันต่ำ ต้องดูแผลให้ละเอียดกว่าคนทั่วไปครับ เพราะแผลที่เท้าอาจแย่เร็วและหายช้ากว่า

อย่ารอให้หนองเยอะหรือเดินไม่ได้แล้วค่อยไปตรวจ

5. ถ้ามีไข้หลังลุยน้ำ อย่าคิดว่าเป็นหวัดอย่างเดียว

อันนี้ผมอยากให้จำมากที่สุดครับ

โรคฉี่หนูไม่ได้ออกอาการทันทีตอนเดินขึ้นจากน้ำ

หลังสัมผัสเชื้อไปแล้ว อาจมีอาการตามมาภายหลัง เช่น ไข้สูง ปวดศีรษะ ปวดเมื่อยมาก โดยเฉพาะปวดน่องหรือต้นขา ตาแดง คลื่นไส้ หรืออ่อนเพลียมาก

บางรายรุนแรงขึ้นจนมีตัวเหลือง ตาเหลือง ปัสสาวะน้อย หรือมีอวัยวะล้มเหลวได้ครับ องค์กรอนามัยโลก

เพราะฉะนั้นถ้าช่วงนี้ต้องลุยน้ำบ่อย แล้วหลังจากนั้นมีไข้ขึ้น อย่าลืมบอกบุคลากรทางการแพทย์ว่า

“ช่วงก่อนหน้านี้ผม/หนูลุยน้ำท่วมมา”

ข้อมูลสั้น ๆ แค่นี้ช่วยให้ประเมินโรคได้เร็วขึ้นมากครับ

6. เตรียมตัวก่อนออกจากบ้านรอบถัดไป ลดความเสี่ยงได้เยอะ

ถ้ารู้ว่าพรุ่งนี้ยังต้องลุยอีก อย่ารอให้โดนน้ำก่อนแล้วค่อยแก้ครับ

ถ้ามีรองเท้าบูทกันน้ำให้ใส่

ถ้ามีแผลให้ปิดด้วยแผ่นกันน้ำ

ใส่กางเกงที่ไม่ลากพื้น

หลีกเลี่ยงการยืนแช่น้ำนานโดยไม่จำเป็น

กรมอนามัยแนะนำให้สวมรองเท้าบูทเมื่อต้องลุยน้ำหรือย่ำโคลน และดูไม่ให้น้ำขังอยู่ในรองเท้าครับ Anamai Multimedia

อีกอย่างที่สำคัญมากคืออย่าลุยน้ำถ้าเลี่ยงได้ เพราะในน้ำอาจมีสายไฟ หลุม ของมีคม หรือสารเคมีที่เรามองไม่เห็น WHO ก็แนะนำให้หลีกเลี่ยงการเดินผ่านน้ำท่วมถ้าไม่จำเป็นครับ องค์กรอนามัยโลก

ถ้ากลับถึงบ้านแล้ว ผมอยากให้ทำเป็นลำดับแบบนี้ครับ

• ถอดรองเท้าและเสื้อผ้าเปียกออก

• ล้างขา เท้า และผิวที่สัมผัสน้ำด้วยน้ำสะอาดกับสบู่

• เช็ดให้แห้ง โดยเฉพาะซอกนิ้ว

• สำรวจว่ามีแผล รอยบาด ผิวแตก หรือผื่นหรือไม่

• มีแผลให้ทำความสะอาดและปิดแผล

• รองเท้าและถุงเท้าที่เปียกควรทำให้แห้งก่อนใช้ซ้ำ

• ถ้ามีไข้ ปวดเมื่อยมาก แผลบวมแดงลาม หรืออาการผิดปกติหลังลุยน้ำ ให้ไปตรวจครับ

บ้านไหนช่วงนี้ยังต้องลุยน้ำออกไปทำงาน ไปซื้อของ หรือดูแลคนในครอบครัว ผมเข้าใจครับว่าบางครั้งเราเลือกไม่ได้ว่าจะออกหรือไม่ออก

แต่สิ่งที่เลือกได้คือ หลังขึ้นจากน้ำแล้วเราดูแลตัวเองยังไง

ล้างให้เร็ว

เช็ดให้แห้ง