หลายคนเข้าใจว่า ต้องล้มแล้วกระดูกหักก่อน ถึงจะรู้ว่ากระดูกบาง
จริง ๆ ไม่ใช่ครับ
ปัญหาคือ กระดูกบางและกระดูกพรุนมักเงียบมาก ไม่ได้ปวด ไม่ได้ชา ไม่ได้มีสัญญาณชัดเหมือนน้ำตาลสูงหรือความดันสูง บางคนใช้ชีวิตปกติดีทุกวัน จนวันหนึ่งล้มเบา ๆ แล้วข้อมือหัก หรือแค่ยกของแล้วปวดหลัง พอไปตรวจถึงรู้ว่า “กระดูกหายไปเยอะแล้ว”
เพราะฉะนั้นเรื่องนี้ผมไม่อยากให้รอ “เหตุการณ์ใหญ่” อย่างกระดูกหักครับ เรามาดูกันก่อนว่า มีสัญญาณอะไรบ้างที่ควรเริ่มระวัง
1. ส่วนสูงลดลง ทั้งที่ไม่ได้สังเกต
ข้อนี้หลายคนมักมองข้ามครับ
ถ้าเมื่อก่อนสูง 165 ซม. ผ่านไปหลายปีเหลือ 162–163 ซม. อย่าเพิ่งคิดว่า “แก่แล้วก็ยุบเป็นธรรมดา”
เพราะในบางคน กระดูกสันหลังอาจมีการยุบตัวจากกระดูกที่บางลง โดยเฉพาะถ้ามี vertebral compression fracture หรือกระดูกสันหลังยุบแบบที่เจ้าตัวแทบไม่รู้ตัว
ถ้าส่วนสูงลดลงชัด โดยเฉพาะประมาณ 4 ซม.ขึ้นไปจากช่วงวัยหนุ่มสาว ผมจะเริ่มอยากให้ประเมินเรื่องกระดูกมากขึ้นครับ
2. หลังเริ่มค่อม หรือรูปร่างเปลี่ยนไปชัด
บางคนไม่ได้รู้สึกปวดเลยนะครับ แต่คนรอบตัวเริ่มทักว่า “ทำไมหลังค่อมขึ้น”
ถ้ากระดูกสันหลังบางมาก แล้วเกิดการยุบทีละปล้อง รูปร่างของหลังจะค่อย ๆ เปลี่ยน บางคนตัวดูเตี้ยลง ไหล่ห่อ หรือหลังงอมากขึ้น
ตรงนี้ไม่ได้แปลว่าหลังค่อมทุกคนคือกระดูกพรุน เพราะกล้ามเนื้อ ท่าทาง และความเสื่อมของกระดูกสันหลังก็มีผลได้
แต่ถ้าหลังค่อมขึ้นพร้อมส่วนสูงลด ผมจะไม่ปล่อยผ่านครับ
3. ปวดหลังแบบไม่มีสาเหตุชัด โดยเฉพาะหลังออกแรงเล็กน้อย
คนส่วนใหญ่ปวดหลังเพราะกล้ามเนื้อหรือหมอนรองกระดูก ซึ่งพบได้บ่อยกว่า
แต่ถ้าอายุมากขึ้น แล้วมีอาการปวดหลังเฉียบพลันหลังจากแค่
ไอแรง ๆ
ก้มยกของ
บิดตัว
หรือสะดุดนิดเดียว
ผมจะนึกถึงเรื่องกระดูกสันหลังยุบด้วยครับ
เพราะถ้ากระดูกบางมาก แรงที่คนทั่วไป “รับไหว” อาจมากพอที่จะทำให้กระดูกที่อ่อนแอเกิดรอยยุบหรือร้าวได้
4. เคยกระดูกหักจากแรงกระแทกไม่มาก
อันนี้สำคัญมากครับ
เช่น ล้มจากระดับยืนธรรมดาแล้วข้อมือหัก สะโพกหัก หรือกระดูกสันหลังยุบ
ในทางแพทย์เราเรียกลักษณะนี้ว่า Fragility fracture
พูดง่าย ๆ คือ กระดูกหักจากแรงที่ปกติไม่ควรทำให้กระดูกแข็งแรงหักง่ายขนาดนั้น
ถ้าเคยมีประวัติแบบนี้ ผมไม่ค่อยอยากให้มองว่า “ซวย ล้มผิดท่า” อย่างเดียวครับ เพราะมันอาจเป็นเบาะแสว่าคุณภาพกระดูกลดลงแล้ว
5. อยู่ในกลุ่มเสี่ยง แม้ยังไม่มีอาการ
ข้อนี้จริง ๆ สำคัญที่สุดครับ เพราะกระดูกบางมักไม่ส่งสัญญาณก่อน
คนที่ผมจะระวังเป็นพิเศษ เช่น
• ผู้หญิงหลังหมดประจำเดือน โดยเฉพาะหลังอายุ 65 ปี
• ผู้ชายอายุ 70 ปีขึ้นไป
• คนที่น้ำหนักตัวน้อยมาก
• คนที่เคยกระดูกหักง่ายมาก่อน
• คนที่ใช้ยาสเตียรอยด์ต่อเนื่อง
• คนที่มีโรคไทรอยด์บางชนิด โรคไตเรื้อรัง หรือโรคที่กระทบการดูดซึมอาหาร
• คนที่สูบบุหรี่ ดื่มแอลกอฮอล์มาก
• คนที่แทบไม่ออกกำลังกายหรือใช้ชีวิตนั่งเป็นหลัก
• คนที่มีประวัติคนในครอบครัวกระดูกสะโพกหัก
คนกลุ่มนี้ ต่อให้ “ไม่ปวดกระดูก” ก็ยังมีความเสี่ยงครับ
แล้วค่า T-score ดูยังไง?
เวลาตรวจความหนาแน่นกระดูก หรือ Bone Mineral Density: BMD มักตรวจด้วยเครื่อง DXA แล้วจะได้ค่า T-score
เอาแบบอ่านง่ายครับ
• T-score ตั้งแต่ -1.0 ขึ้นไป = ความหนาแน่นกระดูกยังอยู่ในเกณฑ์ปกติ
• ต่ำกว่า -1.0 ถึงมากกว่า -2.5 = กระดูกบาง หรือ Osteopenia
• -2.5 หรือต่ำกว่า = เข้าข่ายกระดูกพรุน หรือ Osteoporosis
ยิ่งตัวเลขติดลบมาก ความหนาแน่นกระดูกยิ่งลดลงครับ
แต่ผมอยากย้ำว่า T-score ไม่ใช่ทั้งหมดของความเสี่ยงกระดูกหัก
บางคน T-score ยังไม่ถึง -2.5 แต่เคยกระดูกหักจากแรงกระแทกน้อย หรือมีปัจจัยเสี่ยงหลายอย่าง ความเสี่ยงจริงก็อาจสูงได้ จึงต้องดูทั้งอายุ ประวัติล้ม ยาที่ใช้ และบางครั้งประเมินร่วมกับเครื่องมืออย่าง FRAX ด้วย
ถ้าไม่อยากให้กระดูกบางก่อนวัย ดูแลแบบไหน?
เรื่องกระดูกไม่ได้มีแค่ “กินแคลเซียม” ครับ
• เล่นเวทหรือออกกำลังกายแบบลงน้ำหนัก เช่น เดินเร็ว วิ่งเบา ๆ Squat หรือ Resistance training เพราะกระดูกต้องได้รับแรงกระตุ้นจึงจะรักษาความแข็งแรงไว้ได้
• กินโปรตีนให้พอ เพราะกระดูกไม่ได้มีแต่แคลเซียม โครงสร้างส่วนหนึ่งคือโปรตีน ถ้ากินไม่พอ กล้ามเนื้อก็หาย กระดูกก็ขาดแรงดึงกระตุ้นไปด้วย
• ให้ได้แคลเซียมจากอาหาร เช่น นม โยเกิร์ต ปลาเล็กกินทั้งกระดูก เต้าหู้ หรือผักบางชนิด แล้วค่อยพิจารณาเสริมถ้ากินไม่ถึงตามความเหมาะสม
• อย่าลืมวิตามิน D เพราะช่วยเรื่องการดูดซึมแคลเซียม ถ้ามีความเสี่ยงขาด อาจต้องตรวจและเสริมตามคำแนะนำ
• หยุดสูบบุหรี่ และลดแอลกอฮอล์ เพราะทั้งสองอย่างสัมพันธ์กับการสูญเสียมวลกระดูกและความเสี่ยงกระดูกหัก
• รักษากล้ามเนื้อและการทรงตัว เพราะต่อให้กระดูกบางไม่มาก แต่ถ้ากล้ามเนื้ออ่อนแรง ล้มง่าย ความเสี่ยงกระดูกหักก็สูงขึ้นได้ครับ
ผมอยากให้มองเรื่องกระดูกแบบนี้ครับ กระดูกพรุนไม่ใช่โรคที่ต้องรอให้ “เจ็บ” แล้วค่อยจัดการ เพราะวันที่มันส่งเสียงดังที่สุด บางทีคือวันที่หักไปแล้ว สิ่งที่คุ้มกว่าคือรู้ความเสี่ยงของตัวเองก่อน ดูว่าเข้ากลุ่มไหน ตรวจเมื่อถึงเวลา และรักษาทั้งกระดูก กล้ามเนื้อ และการทรงตัวไปพร้อมกัน เพราะเป้าหมายจริง ๆ ไม่ใช่แค่ให้ค่า T-score สวย แต่คือให้เราเดิน ลุก นั่ง และใช้ชีวิตได้โดยไม่ต้องกลัวการล้มครั้งเดียวจะเปลี่ยนชีวิตครับ
Cr. FBหมอเจด
5 สัญญาณเตือน "กระดูกบาง" อย่ารอจนหัก