**วิทยาศาสตร์ทางจิต (Psychical Research หรือ Parapsychology)** คือศาสตร์ที่พยายามศึกษาและอธิบายปรากฏการณ์ทางจิตที่ยังไม่สามารถหาข้อสรุปที่แน่ชัดด้วยวิทยาศาสตร์กระแสหลักได้ โดยมุ่งเน้นไปที่การใช้กระบวนการทางวิทยาศาสตร์ การทดลอง และการเก็บสถิติเข้ามาจับกับเรื่องที่เคยถูกมองว่าเป็น "เรื่องเหนือธรรมชาติ"
เพื่อให้เข้าใจได้ง่ายขึ้น เราสามารถแบ่งขอบเขตของวิทยาศาสตร์ทางจิตออกเป็น 3 กลุ่มหลัก ๆ ดังนี้ครับ:
### 1. การรับรู้พิเศษ (Extra-Sensory Perception: ESP)
คือการรับรู้ข้อมูลหรือสื่อสารโดยไม่ผ่านประสาทสัมผัสทั้งห้า (ตา หู จมูก ลิ้น กายสัมผัส) เช่น:
* **โทรจิต (Telepathy)* การอ่านใจ หรือการส่งผ่านความคิดและความรู้สึกจากจิตถึงจิต
* **ตาทิพย์/หูทิพย์ (Clairvoyance)* การรับรู้เหตุการณ์ สิ่งของ หรือสถานที่ที่อยู่ห่างไกลออกไปโดยไม่ได้เห็นด้วยตาจริง
* **การหยั่งรู้อนาคต (Precognition)* การรับรู้หรือฝันเห็นเหตุการณ์ที่จะเกิดขึ้นล่วงหน้า
### 2. พลังจิตเหนือวัตถุ (Psychokinesis: PK)
คือการใช้พลังงานจากจิตหรือสมองในการส่งผลกระทบ เคลื่อนย้าย หรือเปลี่ยนแปลงวัตถุทางกายภาพโดยไม่ได้ใช้แรงกาย เช่น:
* การเคลื่อนย้ายวัตถุด้วยกระแสจิต (Telekinesis)
* การดัดช้อน หรือการทำให้สิ่งของลอยตัว
### 3. ปรากฏการณ์หลังความตายและการกลับชาติมาเกิด (Survival Studies)
การศึกษาเกี่ยวกับสภาวะของจิตหลังจากที่ร่างกายเนื้อได้ตายไปแล้ว เช่น:
* **ประสบการณ์ใกล้ตาย (Near-Death Experiences: NDE)* ความทรงจำหรือความรู้สึกของผู้ที่หัวใจหยุดเต้นไปแล้วแต่ฟื้นขึ้นมาได้ (เช่น การเห็นอุโมงค์แสง หรือการหลุดออกจากร่าง)
* **การระลึกชาติ (Reincarnation)* การสืบสวนและเก็บข้อมูลจากเด็กหรือบุคคลที่อ้างว่าจำอดีตชาติได้ ซึ่งในบางกรณีมีข้อมูลที่ตรงกับข้อเท็จจริงทางประวัติศาสตร์อย่างน่าเหลือเชื่อ
> 💡 **ข้อแตกต่างระหว่าง "วิทยาศาสตร์ทางจิต" กับ "ไสยศาสตร์"**
> ไสยศาสตร์มักเน้นที่ความเชื่อ การทำพิธีกรรม และการยอมรับโดยไม่มีข้อกังขา แต่วิทยาศาสตร์ทางจิตจะใช้ **"การตั้งสมมติฐาน การทดลองในห้องแล็บ และการควบคุมตัวแปร"** เพื่อพิสูจน์ว่าปรากฏการณ์เหล่านั้นเกิดขึ้นจริงหรือไม่ หรือเกิดจากกลไกใดของสมองและจิตใจ
>
### มุมมองจากวิทยาศาสตร์กระแสหลัก (Mainstream Science)
ในปัจจุบัน วิทยาศาสตร์กระแสหลักส่วนใหญ่ยังจัดให้วิทยาศาสตร์ทางจิตเป็น **"วิทยาศาสตร์เทียม" (Pseudoscience)** เนื่องจากผลการทดลองส่วนใหญ่ยังไม่สามารถทำซ้ำ (Replicate) ให้ได้ผลลัพธ์เหมือนเดิมร้อยเปอร์เซ็นต์ในทุก ๆ ครั้ง และนักประสาทวิทยาหลายท่านมองว่า ปรากฏการณ์ทางจิตหลายอย่างอาจเป็นเพียงกลไกการทำงานที่ผิดพลาดชั่วคราวของสมอง หรือเป็นเรื่องของจิตใต้สำนึก (Subconscious) เท่านั้นเองครับ
วิทยาศาสตร์ทางจิต
เพื่อให้เข้าใจได้ง่ายขึ้น เราสามารถแบ่งขอบเขตของวิทยาศาสตร์ทางจิตออกเป็น 3 กลุ่มหลัก ๆ ดังนี้ครับ:
### 1. การรับรู้พิเศษ (Extra-Sensory Perception: ESP)
คือการรับรู้ข้อมูลหรือสื่อสารโดยไม่ผ่านประสาทสัมผัสทั้งห้า (ตา หู จมูก ลิ้น กายสัมผัส) เช่น:
* **โทรจิต (Telepathy)* การอ่านใจ หรือการส่งผ่านความคิดและความรู้สึกจากจิตถึงจิต
* **ตาทิพย์/หูทิพย์ (Clairvoyance)* การรับรู้เหตุการณ์ สิ่งของ หรือสถานที่ที่อยู่ห่างไกลออกไปโดยไม่ได้เห็นด้วยตาจริง
* **การหยั่งรู้อนาคต (Precognition)* การรับรู้หรือฝันเห็นเหตุการณ์ที่จะเกิดขึ้นล่วงหน้า
### 2. พลังจิตเหนือวัตถุ (Psychokinesis: PK)
คือการใช้พลังงานจากจิตหรือสมองในการส่งผลกระทบ เคลื่อนย้าย หรือเปลี่ยนแปลงวัตถุทางกายภาพโดยไม่ได้ใช้แรงกาย เช่น:
* การเคลื่อนย้ายวัตถุด้วยกระแสจิต (Telekinesis)
* การดัดช้อน หรือการทำให้สิ่งของลอยตัว
### 3. ปรากฏการณ์หลังความตายและการกลับชาติมาเกิด (Survival Studies)
การศึกษาเกี่ยวกับสภาวะของจิตหลังจากที่ร่างกายเนื้อได้ตายไปแล้ว เช่น:
* **ประสบการณ์ใกล้ตาย (Near-Death Experiences: NDE)* ความทรงจำหรือความรู้สึกของผู้ที่หัวใจหยุดเต้นไปแล้วแต่ฟื้นขึ้นมาได้ (เช่น การเห็นอุโมงค์แสง หรือการหลุดออกจากร่าง)
* **การระลึกชาติ (Reincarnation)* การสืบสวนและเก็บข้อมูลจากเด็กหรือบุคคลที่อ้างว่าจำอดีตชาติได้ ซึ่งในบางกรณีมีข้อมูลที่ตรงกับข้อเท็จจริงทางประวัติศาสตร์อย่างน่าเหลือเชื่อ
> 💡 **ข้อแตกต่างระหว่าง "วิทยาศาสตร์ทางจิต" กับ "ไสยศาสตร์"**
> ไสยศาสตร์มักเน้นที่ความเชื่อ การทำพิธีกรรม และการยอมรับโดยไม่มีข้อกังขา แต่วิทยาศาสตร์ทางจิตจะใช้ **"การตั้งสมมติฐาน การทดลองในห้องแล็บ และการควบคุมตัวแปร"** เพื่อพิสูจน์ว่าปรากฏการณ์เหล่านั้นเกิดขึ้นจริงหรือไม่ หรือเกิดจากกลไกใดของสมองและจิตใจ
>
### มุมมองจากวิทยาศาสตร์กระแสหลัก (Mainstream Science)
ในปัจจุบัน วิทยาศาสตร์กระแสหลักส่วนใหญ่ยังจัดให้วิทยาศาสตร์ทางจิตเป็น **"วิทยาศาสตร์เทียม" (Pseudoscience)** เนื่องจากผลการทดลองส่วนใหญ่ยังไม่สามารถทำซ้ำ (Replicate) ให้ได้ผลลัพธ์เหมือนเดิมร้อยเปอร์เซ็นต์ในทุก ๆ ครั้ง และนักประสาทวิทยาหลายท่านมองว่า ปรากฏการณ์ทางจิตหลายอย่างอาจเป็นเพียงกลไกการทำงานที่ผิดพลาดชั่วคราวของสมอง หรือเป็นเรื่องของจิตใต้สำนึก (Subconscious) เท่านั้นเองครับ