นิพพานธาตุคืออะไร
มีผู้ทูลถามพระพุทธองค์ว่า นิพพานธาตุหรืออมตธรรมคืออะไร และทางดำเนินไปสู่อมตธรรมคืออะไร
พระพุทธองค์ตรัสตอบว่า
“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความกำจัดราคะ ความกำจัดโทสะ ความกำจัดโมหะ นี้เป็นชื่อแห่งนิพพานธาตุ
ความสิ้นราคะ ความสิ้นโทสะ ความสิ้นโมหะ นี้เรียกว่าอมตภาพ
และอริยมรรคอันประกอบด้วยองค์ ๘ คือ สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปปะ สัมมาวาจา สัมมากัมมันตะ สัมมาอาชีวะ สัมมาวายามะ สัมมาสติ และสัมมาสมาธิ นี้แลเรียกว่าทางดำเนินไปสู่อมตภาพ”
จากพระดำรัสนี้ จะเห็นได้ว่า พระพุทธองค์มิได้ทรงอธิบายนิพพานว่าเป็นสถานที่ โลก หรือภพภูมิแห่งใด แต่ทรงชี้ตรงไปที่ความดับสิ้นแห่งกิเลส คือ ราคะ โทสะ และโมหะ อันเป็นรากเหง้าของการเวียนว่ายตายเกิด
เมื่อใดที่ราคะดับ โทสะดับ และโมหะดับโดยสิ้นเชิง เมื่อนั้นความยึดมั่นถือมั่นทั้งปวงย่อมสิ้นสุด วัฏฏะแห่งทุกข์ย่อมถูกทำลายลง สภาวะนั้นเองเรียกว่า “นิพพานธาตุ” หรือ “อมตธรรม” อันเป็นธรรมที่พ้นจากความเกิด ความแก่ ความเจ็บ และความตาย
คำว่า “อมต” หมายถึง การพ้นจากอำนาจแห่งความตาย เพราะเหตุแห่งการเกิดใหม่ถูกทำลายหมดแล้ว จึงไม่มีการเกิดขึ้นอีก ไม่มีความตายอีก และไม่มีทุกข์ใด ๆ ให้ต้องเวียนประสบอีกต่อไป
ส่วนทางดำเนินไปสู่อมตธรรมนั้น พระพุทธองค์ทรงแสดงไว้อย่างชัดเจน คือ อริยมรรคมีองค์ ๘ อันเป็นทางสายกลางที่ประกอบด้วยความเห็นชอบ ความดำริชอบ วาจาชอบ การงานชอบ อาชีพชอบ ความเพียรชอบ สติชอบ และสมาธิชอบ
ผู้ใดอบรมอริยมรรคมีองค์ ๘ ให้เจริญบริบูรณ์ ผู้นั้นย่อมค่อย ๆ ละกิเลสได้ตามลำดับ จนถึงความสิ้นราคะ สิ้นโทสะ สิ้นโมหะโดยเด็ดขาด และเข้าถึงอมตธรรมอันเป็นจุดหมายสูงสุดแห่งพระพุทธศาสนา
ตามพระไตรปิฎกเถรวาท
นิพพานธาตุ คือ ความดับสิ้นแห่งราคะ โทสะ และโมหะ
อมตธรรม คือ นิพพานอันพ้นจากความเกิดและความตาย
ทางสู่อมตธรรม คือ อริยมรรคมีองค์ ๘
นิพพานธาตุคืออะไร
มีผู้ทูลถามพระพุทธองค์ว่า นิพพานธาตุหรืออมตธรรมคืออะไร และทางดำเนินไปสู่อมตธรรมคืออะไร
พระพุทธองค์ตรัสตอบว่า
“ดูก่อนภิกษุทั้งหลาย ความกำจัดราคะ ความกำจัดโทสะ ความกำจัดโมหะ นี้เป็นชื่อแห่งนิพพานธาตุ
ความสิ้นราคะ ความสิ้นโทสะ ความสิ้นโมหะ นี้เรียกว่าอมตภาพ
และอริยมรรคอันประกอบด้วยองค์ ๘ คือ สัมมาทิฏฐิ สัมมาสังกัปปะ สัมมาวาจา สัมมากัมมันตะ สัมมาอาชีวะ สัมมาวายามะ สัมมาสติ และสัมมาสมาธิ นี้แลเรียกว่าทางดำเนินไปสู่อมตภาพ”
จากพระดำรัสนี้ จะเห็นได้ว่า พระพุทธองค์มิได้ทรงอธิบายนิพพานว่าเป็นสถานที่ โลก หรือภพภูมิแห่งใด แต่ทรงชี้ตรงไปที่ความดับสิ้นแห่งกิเลส คือ ราคะ โทสะ และโมหะ อันเป็นรากเหง้าของการเวียนว่ายตายเกิด
เมื่อใดที่ราคะดับ โทสะดับ และโมหะดับโดยสิ้นเชิง เมื่อนั้นความยึดมั่นถือมั่นทั้งปวงย่อมสิ้นสุด วัฏฏะแห่งทุกข์ย่อมถูกทำลายลง สภาวะนั้นเองเรียกว่า “นิพพานธาตุ” หรือ “อมตธรรม” อันเป็นธรรมที่พ้นจากความเกิด ความแก่ ความเจ็บ และความตาย
คำว่า “อมต” หมายถึง การพ้นจากอำนาจแห่งความตาย เพราะเหตุแห่งการเกิดใหม่ถูกทำลายหมดแล้ว จึงไม่มีการเกิดขึ้นอีก ไม่มีความตายอีก และไม่มีทุกข์ใด ๆ ให้ต้องเวียนประสบอีกต่อไป
ส่วนทางดำเนินไปสู่อมตธรรมนั้น พระพุทธองค์ทรงแสดงไว้อย่างชัดเจน คือ อริยมรรคมีองค์ ๘ อันเป็นทางสายกลางที่ประกอบด้วยความเห็นชอบ ความดำริชอบ วาจาชอบ การงานชอบ อาชีพชอบ ความเพียรชอบ สติชอบ และสมาธิชอบ
ผู้ใดอบรมอริยมรรคมีองค์ ๘ ให้เจริญบริบูรณ์ ผู้นั้นย่อมค่อย ๆ ละกิเลสได้ตามลำดับ จนถึงความสิ้นราคะ สิ้นโทสะ สิ้นโมหะโดยเด็ดขาด และเข้าถึงอมตธรรมอันเป็นจุดหมายสูงสุดแห่งพระพุทธศาสนา
ตามพระไตรปิฎกเถรวาท
นิพพานธาตุ คือ ความดับสิ้นแห่งราคะ โทสะ และโมหะ
อมตธรรม คือ นิพพานอันพ้นจากความเกิดและความตาย
ทางสู่อมตธรรม คือ อริยมรรคมีองค์ ๘