คนจนไม่ควรมีลูกจริงหรือ? บรรณาธิการ Vox ตอบคำถามนี้จากผู้อ่าน อย่างเผ็ดร้อน

กระทู้สนทนา

วางแผนครอบครัว สังคมไทย เศรษฐกิจ ปัญหาสังคม ประเทศไทย

ทุกวันนี้ในหลายแวดวงสังคมไทย แนวความคิดที่ว่า 'รายได้ไม่เพียงพอ เลยไม่อยากมีลูก' เป็นความคิดที่แพร่หลายมาก และไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการตัดสินใจส่วนบุคคลเท่านั้น แต่ยังขยายไปสู่การตั้งคำถามหรือวิพากษ์ครอบครัวที่มีฐานะไม่มั่นคงแต่มีลูกหลายคน โดยเฉพาะในหมู่ชนชั้นกลาง จนทำให้การมีลูกจำนวนมากโดยไม่พร้อมเลี้ยงดู ถูกมองในแง่ลบมากขึ้น ในขณะที่อีกด้าน ภาครัฐก็ปวดหัวสุดๆ ว่าจะทำอย่างไรดีให้คนไทยกลับมามีลูกกันมากขึ้น เพราะประชากรไทยลดลงทุกปีอย่างต่อเนื่องแบบเงียบๆ มาตั้งแต่ช่วงโควิด-19 และรัฐก็ยังไม่มีเครื่องมือใดๆ ที่จะ 'พลิกสถานการณ์' ได้

หลายคนเห็นปรากฏการณ์เหล่านี้ ก็อาจตั้งคำถามกับตัวเองว่ามีแต่สังคมไทยที่เป็นแบบนี้หรือเปล่า แต่ที่น่าสนใจคือ ผู้อ่าน ‘Vox’ สื่อฝั่งอเมริกันแนว 'นักอธิบาย' (explainer) ได้ส่งคำถามมาให้กับกองบรรณาธิการ Vox ในทำนองว่าครอบครัวของเธอยากจนเกินไปที่จะมีลูกหรือเปล่า คำถามนี้จึงสะท้อนให้เห็นว่าฝั่งสหรัฐอเมริกาเองก็มีผู้ที่มีแนวคิดเรื่อง ‘มีลูกเมื่อพร้อม’ เช่นเดียวกัน

โดยถ้าจะให้อธิบายสั้นๆ คนที่ส่งคำถามมาเป็นคุณแม่ในครอบครัวที่พยายามจะทำธุรกิจแต่ต้องประสบปัญหาทางการเงินอย่างหนัก และกำลังพยายามฟื้นตัว แล้วตอนนี้ครอบครัวของเธอก็ 'รับเงินสวัสดิการ' จากรัฐอยู่

เรื่องพวกนี้คงไม่น่าแปลกใจอะไร แต่สถานการณ์ปัจจุบันของครอบครัวนี้ก็คือมีลูก 4 คน และเธอเขียนมาถามทางกองบรรณาธิการว่า เธอควรจะมีลูกคนที่ 5 ดีหรือไม่? โดยให้เหตุผลว่า ถ้าไม่มีตอนนี้ ตัวเธอจะเริ่มมีบุตรยากแล้วหลังจากนี้ แต่อีกด้าน เธอก็ตระหนักเช่นกันว่า 'สังคม' ดูจะไม่แฮปปี้ถ้าเธอจะมีลูกอีกคน เพราะเธออยู่ในสังคมที่มีความคิดว่า “ถ้าไม่มีปัญญาส่งลูกจนเรียนจบวิทยาลัย ก็ไม่ควรจะมีลูก”

เรื่องทำนองนี้เองถ้าคนไทยอ่านก็น่าจะคุ้นเคยดี เพราะเปลี่ยนตัวละครในเรื่องเป็นคนไทยก็จินตนาการได้ไม่ยาก เพียงแต่เรื่องนี้เกิดในสหรัฐฯ ยุคปัจจุบัน

ที่น่าสนใจคือ บรรณาธิการบริหารของ Vox ลงมือตอบคำถามนี้ด้วยตัวเอง และคำตอบของเธอนำเสนอแง่มุมที่น่าสนใจมาก

บรรณาธิการบริหารชี้แจงว่า ในหลายสังคมก่อนยุคสมัยใหม่ การเลี้ยงดูเด็กมักไม่ได้ถูกมองเป็นภาระของพ่อแม่เพียงลำพัง แต่เป็นสิ่งที่ทั้งชุมชนหรือสังคมมีส่วนรับผิดชอบร่วมกันมากกว่า ดังนั้น ประเด็นที่น่าสนใจอาจไม่ใช่แค่คำถามว่า “หากมีฐานะจำกัดควรมีลูกหรือไม่?” แต่เป็นการทำความเข้าใจที่มาของสังคมที่ทำให้เราคิดว่าเราจะได้รับอนุญาตให้มีบุตรได้ ก็ต่อเมื่อเราสามารถก้าวข้ามเกณฑ์มาตรฐานทางการเงินที่กำหนดไว้เท่านั้น?

ท่านบรรณาธิการบริหารยังแสดงความเห็นย้อนกลับไปอีกว่า ในมุมของเธอ แนวคิดแบบนี้มันเริ่มจาก ‘Poor Law’ ของอังกฤษ เป็นกฎหมายฉบับแรกในโลกที่แบ่ง 'คนจน' เป็นสองหมวดชัดเจน ว่าเป็นคนจนแบบที่ไร้ทางไปจริงๆ เช่น คนพิการ คนแก่ คนป่วย พวกนี้สมควรได้รับเงินช่วยเหลือ แต่อีกด้านก็เป็นการบีบบังคับให้เป็นคนจน คือคนที่มีกำลังวังชาทำงานได้ พวกนี้จะไม่ได้รับเงินช่วยเหลือ แต่จะถูกส่งไปทำงานในสิ่งที่เรียกว่า Workhouse อันโด่งดังของอังกฤษ ซึ่งในทางปฏิบัติมันคือ 'โรงงานนรกโดยรัฐ' มีหน้าที่ในการจับคนจนที่ไม่ยอมทำงานมาขูดรีดแรงงานอย่างโหดที่สุด โดยคนเหล่านี้จะได้รับอาหารและค่าตอบแทนที่น้อยสุดที่เป็นไปได้

นี่เองเป็นจุดเริ่มของการแยกประเภทคนจนในทางคอนเซ็ปต์ ดังนั้นคนอังกฤษเลยเป็นพวกแรกๆ ที่มีกรอบคิดเรื่องการ 'จนเพราะขี้เกียจ' อย่างชัดเจน ซึ่งนั่นก็มาพร้อมกับแนวคิดว่า ‘คนจนควรหรือไม่ควรทำอะไร?’

และ 'นักคิด' คนแรกๆ ที่ออกมาประกาศชัดๆ ว่าคนจนไม่ควรจะมีลูก ก็ไม่ใช่ใครอื่น นอกจากนักประชากรศาสตร์ในตำนานอย่าง ‘โธมัส โรเบิร์ต มัลธัส’ (Thomas Robert Malthus) โดยมัลธัสพูดชัดเจนเลยว่าเงินช่วยเหลือคนจนควรจะถูกยกเลิกไปให้หมด เพราะมันทำให้คนที่ไร้ความรับผิดชอบทางการเงินพวกนี้ 'ผลิตลูก' เพิ่มไปเรื่อยๆ ซึ่งในยุคนั้นมัลธัสมีแนวคิดหลักๆ คือเขาเชื่อว่าสังคมไม่เจริญเพราะประชากรมนุษย์ขยายตัวเร็วเกินไป ดังนั้นแนวคิดเรื่อง 'คนจนไม่ควรมีลูก' จึงเป็นส่วนหนึ่งของแนวความคิดของมัลธัสในภาพใหญ่

ในแง่นี้ แนวคิดเรื่องคนจนไม่ควรมีลูกจึงไม่ใช่เรื่องใหม่ แต่มีคนคิดและเขียนเรื่องทำนองนี้มากว่า 200 ปีแล้ว

แต่ประเด็นคือ แนวคิดแบบนี้คือสิ่งแปลกปลอมในภูมิปัญญามนุษย์ เพราะนักคิดไม่ว่าจะเป็นปีกซ้ายหรือขวาในยุคไหนก็ตาม ไม่มีใครมีความคิดว่าการที่ 'คนจน' มีลูก คือสิ่งชั่วร้าย เขาไม่ได้มองว่ามันดีหรือชั่วด้วยซ้ำ เขามองเรื่องการมีลูกเป็นเรื่องปกติ เป็นเรื่องของแต่ละครอบครัว หรือพูดอีกแบบ ความคิด 'มีลูกเมื่อพร้อม' มันไม่ได้อยู่ในความคิดของคนโบราณ

และท่านบรรณาธิการก็สรุปด้วยเรื่องเล่าว่า พวกคนยิวเขาจะมีเรื่องเล่าว่า ในสมัยก่อนที่คนยิวโดนฟาโรห์อียิปต์จับไปเป็นทาส พวกผู้ชายจะไม่อยากมีลูก เพราะลูกออกมาก็จะเป็นทาส แต่พวกผู้หญิงไม่คิดแบบนั้น พวกเธอหวังว่าอนาคตมันจะดีขึ้น และล่อลวงผู้ชายให้มีลูกจนสำเร็จ โดยเด็กคนหนึ่งที่เกิดจากกระบวนการนี้คือ ‘โมเสส’ ผู้ที่สุดท้ายได้เป็นผู้ปลดปล่อยชาวยิวจากการเป็นทาส (นี่คือเรื่องที่อยู่ทั้งใน ‘Torah’ ของชาวยิว และ ‘Old Testament’ ของชาวคริสต์)

ประเด็นของบรรณาธิการผู้ตอบคำถาม ไม่ได้อยู่ที่การปฏิเสธว่าความพร้อมทางเศรษฐกิจหรือสถานการณ์ชีวิต ‘ไม่สำคัญ’ แต่เป็นการชวนตั้งคำถามว่า “เหตุใดสังคมปัจจุบันจึงให้ความสำคัญกับการมองการมีลูกเป็นภาระส่วนบุคคลอย่างเข้มข้น” ทั้งที่ในหลายบริบทก่อนหน้านี้ การเลี้ยงดูเด็กมักเป็นความรับผิดชอบที่กระจายอยู่ในระดับครอบครัวขยายหรือชุมชนด้วยซ้ำ

ขณะเดียวกัน การตัดสินใจมีลูกจึงไม่ใช่เพียงเรื่องทรัพยากรทางการเงิน แต่ยังเกี่ยวข้องกับความสามารถในการดูแล เอาใจใส่ และสร้างสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมต่อพัฒนาการของเด็กด้วย กล่าวอีกอย่างคือ คำถามไม่ได้มีคำตอบตายตัวว่า ‘ควร’ หรือ ‘ไม่ควร’ หากแต่ขึ้นอยู่กับการชั่งน้ำหนักระหว่างข้อจำกัดในชีวิตจริงกับรูปแบบการสนับสนุน (ทั้งจากครอบครัว สังคม และรัฐ) ที่มีอยู่ในแต่ละบริบท

แน่นอน คำตอบลักษณะนี้เดือดพอควร แต่อีกด้าน ถ้านี่เป็นคำตอบของคนที่เชื่อว่า 'การเปลี่ยนแปลงทางวัฒนธรรมหรือความคิด คือรากฐานของการเปลี่ยนแปลงทุกอย่าง’ นี่อาจไม่ใช่แค่คำตอบที่ดีเท่านั้น แต่อาจเป็นระดับ 'จอกศักดิ์สิทธิ์ทางนโยบาย' โดยเฉพาะในบริบทที่หลายประเทศพัฒนาแล้วยังคงเผชิญกับอัตราการเกิดที่ลดลง และยังไม่มีแนวทางใดที่จะสามารถพลิกแนวโน้มดังกล่าวได้อย่างชัดเจน

ที่มา : BrandThink