เบื้องหลังผ้าขาวหัวกลม ตำนานสุดดาร์กของ "ตุ๊กตาไล่ฝน" ที่คุณอาจไม่เคยรู้
"Teru Teru Bozu" เครื่องรางขอพรยอดฮิตของญี่ปุ่น
เทะรุเทะรุโบซุ (Teru Teru Bozu - てるてる坊主) คือตุ๊กตาผ้าสีขาวหัวกลมที่คนไทยคุ้นตาจากอนิเมะเรื่อง "เณรน้อยเจ้าปัญญา (อิคคิวซัง)" แต่เบื้องหลังความน่ารักนี้มีประวัติศาสตร์ที่ผสมผสานระหว่างความเชื่อพื้นบ้าน ตำนานที่ค่อนข้างเศร้า และการเปลี่ยนแปลงตามยุคสมัย
ความหมายของชื่อ
ชื่อ Teru Teru Bozu มาจากคำสองคำในภาษาญี่ปุ่น
- Teru (てる) แปลว่า แสงอาทิตย์ส่องสว่าง หรือ อากาศแจ่มใส
- Bozu (坊主) แปลว่า พระ หรือ เณร (ในสมัยก่อนหมายถึงคนหัวโล้น)
ดังนั้นรวมกันจึงหมายถึง "พระน้อยผู้บันดาลความสดใส" นั่นเอง
ตำนานและที่มา (จากความเศร้าสู่ความหวัง)
ต้นกำเนิดของตุ๊กตาไล่ฝนมีอยู่ 2 กระแสหลักที่น่าสนใจ
1. ตำนานสาวกวาดเมฆ (Sōkyōpu) จากจีน
เชื่อกันว่าญี่ปุ่นรับอิทธิพลมาจากตุ๊กตากระดาษของจีนที่เรียกว่า "เส่าฉิงเหนียง" (Saoqingniang) หรือสาวน้อยผู้กวาดความเศร้าหมอง ตุ๊กตาจีนนี้จะถือไม้กวาดเพื่อกวาดเมฆฝนออกจากท้องฟ้า แต่พอเข้ามาในญี่ปุ่น รูปลักษณ์ก็เปลี่ยนไปเป็น "นักบวช" หรือ "เณร" แทน เนื่องจากบทบาทในการสวดภาวนาขอพรเรื่องสภาพอากาศในญี่ปุ่นมักเป็นหน้าที่ของพระ
2. ตำนานนักบวชผู้ล้มเหลว (เรื่องเล่าพื้นบ้านที่ค่อนข้างดาร์ก)
มีตำนานพื้นบ้านที่เล่าว่า ในยุคหนึ่งที่ฝนตกหนักไม่หยุดจนน้ำจะท่วมเมือง มีนักบวชรูปหนึ่งอาสาจะสวดมนต์หยุดฝนให้ แต่สุดท้ายฝนก็ยังไม่หยุดตก เจ้าเมืองโกรธมากที่นักบวชทำตามคำพูดไม่ได้ จึงสั่งประหารชีวิตนักบวชโดยการตัดศีรษะ แล้วนำหัวไปห่อผ้าขาวแขวนไว้เพื่อเป็นการลงโทษ
ปรากฏว่าหลังจากนั้นท้องฟ้ากลับมาสดใสทันที นี่จึงเป็นที่มาว่าทำไมตุ๊กตาถึงมีลักษณะเป็นผ้าขาวห่อเป็นปมกลมๆ คล้ายหัวคน
ธรรมเนียมการใช้ในปัจจุบัน
การแขวนตุ๊กตาไล่ฝนมี "กฎ" เล็กๆ น้อยๆ ที่คนญี่ปุ่นทำต่อกันมา
- มักแขวนไว้ที่หน้าต่างหรือชายคาบ้านก่อนวันที่มีกิจกรรมสำคัญ (เช่น งานกีฬาสี หรือวันไปเที่ยว)
- ตามประเพณีดั้งเดิม จะไม่วาดหน้าตา จนกว่าพรจะสัมฤทธิ์ผล (คล้ายกับการป้ายตาตุ๊กตาดารุมะ)
- หากวันรุ่งขึ้นอากาศแจ่มใสจริง คนจะวาดหน้าให้ตุ๊กตา รินสาเกลงบนหัว หรือเทน้ำใส่ แล้วนำไปลอยน้ำเพื่อเป็นการขอบคุณและส่งวิญญาณ
- หากต้องการให้ "ฝนตก" แทนที่จะไล่ฝน ให้แขวนตุ๊กตากลับหัวลง
ตุ๊กตาชนิดนี้โด่งดังไปทั่วโลกส่วนหนึ่งมาจากเพลงเด็กที่แต่งขึ้นในปี 1921 ซึ่งมีเนื้อหาท่อนหนึ่งที่แอบโหดตามตำนานว่า
"ถ้าเจ้าไม่ทำให้ฟ้าแจ่มใส ข้าจะตัดหัวเจ้าเสีย"
(แต่ในยุคปัจจุบัน เนื้อหาท่อนนี้มักถูกตัดออกหรือเปลี่ยนไปเพื่อให้เหมาะกับเด็กๆ)
ใครดูการ์ตูน อิ๊กคิวซัง คงจะเคยเห็น ตุ๊กตาผ้าขาวหัวกลม มาดูที่มา,ตำนานกัน