ภาวะซึมเศร้าหลังหยุดยาว พอวันหยุดจบทำไมใจถึงหมดแรง

วันหยุดยาวเพิ่งจบลง หลายคนยังคงคิดถึงความสุขจากการพักผ่อน, ท่องเที่ยว หรือใช้เวลาไปกับครอบครัว แต่เมื่อต้องกลับมาเริ่มต้นทำงานหรือเรียนหนังสืออีกครั้ง กลับรู้สึกเหนื่อยล้า หมดแรง จนไม่อยากทำอะไรต่อ ผนวกกับมีอารมณ์ที่หม่นหมอง อาการเหล่านี้อาจเป็นสัญญาณของภาวะที่เรียกว่า “ภาวะซึมเศร้าหลังวันหยุดยาว” หรือ  Post Vacation Blues

ภาวะซึมเศร้าหลังหยุดยาว หรือ Post Vacation Blues เป็นภาวะที่ผู้ป่วยจะมีอารมณ์เศร้า หมดแรง และรู้สึกไม่สบายใจ เมื่อต้องกลับไปสู่ชีวิตประจำวัน หลังจากผ่านช่วงเวลาแห่งความสุขในวันหยุดยาว สิ่งสำคัญที่ต้องเข้าใจ คือ ภาวะนี้ไม่ใช่โรคทางจิตเวช แต่เป็นอาการปรับตัวทางอารมณ์ที่เกิดขึ้นชั่วคราว ซึ่งสามารถหายได้เองเมื่อเวลาผ่านไป

ภาวะนี้เกิดจากการที่เราได้รับความสุขสูงสุดในช่วงวันหยุด แล้วต้องเปลี่ยนสภาพแวดล้อมกลับสู่วันธรรมดาที่เต็มไปด้วยความรับผิดชอบและความเครียดต่าง ๆ การเปลี่ยนแปลงอย่างฉับพลันนี้ทำให้จิตใจยังปรับตัวไม่ทัน เปรียบเสมือนร่างกายที่ยังคิดถึงและโหยหาช่วงเวลาแห่งความสุขที่ผ่านไป

การเปลี่ยนแปลงของระดับฮอร์โมน Endorphin ซึ่งเป็นสารสื่อประสาทที่สมองผลิตขึ้น เพื่อสร้างความรู้สึกผ่อนคลาย และมีความสุขในช่วงวันหยุด แต่ทันทีที่วันหยุดจบลง เมื่อสมองเริ่มกังวลกับเรื่องงาน ความรับผิดชอบ และสิ่งที่รอคอยอยู่ข้างหน้า ระดับ Endorphin จะลดลงอย่างรวดเร็ว การเปลี่ยนแปลงแบบทันทีทันใดนี้ ทำให้สมองส่วนที่ควบคุมอารมณ์ปรับตัวไม่ทัน จึงส่งผลให้เกิดอาการซึมเศร้าหลังวันหยุดยาวขึ้นมา

ความรุนแรงของอาการอาจแตกต่างกันไปในแต่ละบุคคล ขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย เช่น ระดับความเครียดในการทำงาน ความคาดหวังที่มีต่อวันหยุด หรือปัญหาส่วนตัวที่ยังคงค้างคาอยู่ บางคนอาจรู้สึกได้เพียงเล็กน้อย ในขณะที่บางคนอาจมีอาการรุนแรงจนกระทบต่อการทำงานและชีวิตประจำวัน

- รู้สึกเศร้า หม่นหมอง วิตกกังวล มีความคิดวนเวียน หรือรู้สึกไม่สบายใจโดยไม่ทราบสาเหตุ

- หงุดหงิด อารมณ์เปลี่ยนแปลงได้ง่าย รู้สึกหงุดหงิดกับเรื่องเล็กน้อย ที่ปกติมักจะไม่ค่อยสนใจอยู่แล้ว

- เหนื่อยล้า อ่อนเพลีย ไม่มีแรง แม้ว่าจะพักผ่อนมาอย่างเต็มที่แล้ว 

- พลังงานในการทำกิจกรรมต่าง ๆ ลดลง

- ไม่มีสมาธิในการทำงาน ฟุ้งซ่าน ทำให้การทำงานไม่มีประสิทธิภาพ

- ปัญหาการนอนหลับ บางคนอาจนอนไม่หลับ ในขณะที่บางคนอาจนอนมากเกินไป แต่ตื่นมาแล้วยังรู้สึกเหนื่อยอยู่

- การกลับสู่งานหรือการเรียนไม่จำเป็นต้องเริ่มต้นด้วยความไฟแรงสูงสุดทันที ลองตั้งเป้าหมายเล็ก ๆ ที่สามารถทำได้ในแต่ละวัน เช่น การทำงานที่ค้างให้เสร็จทีละชิ้น หรือการเรียนรู้สิ่งใหม่ๆ ที่สนใจ นอกจากนี้ ลองมองหาความหมายในงานที่ทำว่าช่วยสร้างประโยชน์ให้กับใครบ้าง ไม่ว่าจะเป็นลูกค้า เพื่อนร่วมงาน หรือสังคม การเห็นคุณค่าในงานที่ทำจะช่วยสร้างแรงบันดาลใจได้ดี

- ร่างกายที่แข็งแรง จะช่วยพยุงจิตใจให้กลับมาสดชื่นได้เร็วขึ้น เริ่มจากการนอนหลับให้เพียงพอ พยายามเข้านอนและตื่นนอนในเวลาที่สม่ำเสมอ รับประทานอาหารให้ตรงเวลาและเลือกอาหารที่มีประโยชน์ รวมถึงการออกกำลังกายเบา ๆ เช่น เดินเล่น ยืดเหยียดร่างกาย หรือโยคะ 

- หยุดตำหนิตัวเองว่าทำไมยังปรับตัวไม่ได้ หรือทำไมยังรู้สึกไม่ดี แทนที่จะบอกตัวเองว่า "ทำไมแค่นี้ยังไม่ไหว" ลองเปลี่ยนมาเป็น "มันเป็นเรื่องปกติที่จะรู้สึกแบบนี้" การให้อภัยและเข้าใจตนเองเป็นรากฐานสำคัญของการดูแลสุขภาพจิต 

- สร้างพื้นที่ปลอดภัยให้กับจิตใจในแต่ละวัน ไม่ว่าจะเป็นการฟังเพลงที่ชอบ เขียนบันทึกความรู้สึก อ่านหนังสือ หรือแค่นั่งพักผ่อนอย่างเงียบ ๆ ไม่ต้องกังวลว่ากิจกรรมเหล่านี้จะต้องมีประโยชน์อะไร เพียงแค่ทำให้ใจรู้สึกสบายก็เพียงพอแล้ว 

- การทำงานในรูปแบบเดิม ๆ ซ้ำ ๆ อาจทำให้รู้สึกจำเจและคิดถึงวันหยุดมากขึ้น ลองเปลี่ยนวิธีการทำงานให้สร้างสรรค์มากขึ้น เช่น หากเคยทำรายงานในรูปแบบตาราง ลองเปลี่ยนมาทำเป็น Mind Map หรือ Infographic การทำงานในรูปแบบใหม่ๆ จะช่วยกระตุ้นสมองและสร้างความรู้สึกท้าทายในทางที่ดี

- หนึ่งในวิธีที่มีประสิทธิภาพคือการวางแผนวันหยุดหรือกิจกรรมพิเศษในอนาคต ไม่จำเป็นต้องเป็นการท่องเที่ยวไกล ๆ อาจเป็นการวางแผนทำกิจกรรมสนุก ๆ ในวันหยุดสุดสัปดาห์ หรือแค่การวางแผนไปทานอาหารที่ชอบกับคนที่รัก การมีสิ่งที่รอคอยจะช่วยสร้างพลังและแรงบันดาลใจในการใช้ชีวิตแต่ละวัน

- รู้สึกเศร้า เบื่อ หมดแรงตลอดทั้งวัน เป็นหลายสัปดาห์ติดต่อกัน

- ไม่สนใจทำกิจกรรมที่เคยชอบหรือสนุกด้วย 

- มีปัญหาการนอนหรือการกินที่ผิดปกติ

- รู้สึกไร้ค่า ไม่อยากตื่นมาใช้ชีวิต หรือมีความคิดทำร้ายตัวเอง

- อาการส่งผลกระทบต่อการทำงานและชีวิตประจำวัน 

แม้ภาวะซึมเศร้าหลังวันหยุดยาวจะไม่ใช่โรคทางจิตเวช แต่หากอาการไม่ดีขึ้นภายใน 2 สัปดาห์ หรือมีอาการรุนแรงขึ้น ควรปรึกษาจิตแพทย์หรือนักจิตวิทยา 

จำไว้เสมอว่าการรู้สึกหมดแรงหลังวันหยุดยาว ไม่ได้หมายความว่าคุณอ่อนแอ แต่เป็นสัญญาณที่บอกว่าใจของคุณกำลังปรับตัวกับการเปลี่ยนแปลงด้วยการดูแลตนเองอย่างเหมาะสม และการให้เวลากับกระบวนการปรับตัว คุณจะสามารถกลับมามีความสุขกับชีวิตประจำวันได้อีกครั้ง