สรุปแล้ว เขมรยุคกลางเก่า กลางใหม่ คือพวกทอผ้าเป็น แต่ทำเส้นด้ายไม่เป็นใช่ไหมคะ ตามบันทึกของจีน / ขมุทอผ้าไม่เป็นเลย

ที่ว่าสยามมีอารยธรรมสูงกว่า เพราะทำเส้นด้ายเองเป็นด้วย

ส่วนขมุ เห็นว่าต้องใช้แรงงานแลกเสื้อผ้ามานุ่งห่ม

ว่าแต่ เขมรซื้อเส้นด้ายมาจากชาติพันธุ์ไหนบ้างคะ ชาวส่วย ชาวกูย อีกรึเปล่า เหมือนที่จ้างเลี้ยงช้างให้

เคยเห็นภาพถ่าย น่าจะแถบอีสานใต้ ของบ้านเรา จะไม่ใช้กระด้งจ่อ ให้หนอนไหมมาทำรัง แต่จะเป็นกิ่งไม้แห้งที่ไม่มีใบไม้แล้ว นำมามัดรวมกัน ให้หนอนไหมมาทำรังดักแด้ ไม่ทราบเหมือนกันว่าเป็นกิ่งของต้นอะไร

ปัจจุบันเดี๊ยนถึงได้อยากทำเส้นด้าย ย้อม และทอผ้า ตัดเย็บผ้าเอง ได้เป็นมาก เพราะตั้งแต่เกิดมา ก็ไม่เคยเห็นหูกหรือกี่ในบ้านเลยค่ะ มีจักรเย็บผ้าซิงเกอร์ เท่านั้น ที่ทันเห็น ซึ่งเดี๊ยนก็เรียนไม่สำเร็จเช่นกัน และคืนยาย คืนแม่ ไปหมดแล้ว

ปัจจุบันแม่เดี๊ยนมีจักรเล็ก ๆ แต่เดี๊ยนยังขี้เกียจเรียนกับแกอยู่ ว่าจะลองไปสมัครเรียนของวิทยาลัยสารพัดช่าง เผื่อจะได้ ฮอยเตอร์ กูตูร์ กับเขาบ้าง