สมเด็จพระอัยยิกา หรือ แทวังแทบี (대왕대비) คือสตรีผู้อิสริยยศสูงสุดในราชสำนักฝ่ายในในสมัยราชวงศ์โชซอน ผู้ดำรงตำแหน่งนี้ได้ จะต้องเป็นอดีตสมเด็จพระมเหสีในรัชกาลก่อนนับย้อนไป 2 รัชกาล ซึ่งอาจจะเป็นพระอัยยิกา (ย่า) ของพระราชาองค์ปัจจุบันหรือไม่ก็ได้ โดยในสมัยราชวงศ์โชซอนมีอยู่ด้วยกัน 10 องค์ ได้แก่
1. สมเด็จพระอัยยิกาจาซอง
สมเด็จพระอัยยิกาจาซอง (자성대왕대비) ตระกูลยุนแห่งพาพยอง ประสูติเมื่อวันที่ 11 เดือน 11 รัชสมัยสมเด็จพระราชาแทจงปีที่ 18 (ค.ศ.1418) ธิดายุนบอน (윤번) ขุนนางชั้นผู้ใหญ่ตำแหน่งพาพยองบูวอนกุน จองจองกง (파평부원군 정정공) และนางฮึงนยองบูแทบูอิน (흥녕부대부인) ตระกูลอีแห่งอินชอน
รัชสมัยสมเด็จพระราชาเซจงปีที่ 10 วันที่ 13 เดือน 10 เสกสมรสกับองค์ชายจินพยอง (진평대군) จึงได้พระยศเป็นนางนักนังบูแทบูอิน (낙랑부대부인) ชายาองค์ชาย
ต่อมา องค์ชายจินพยองชิงหรือองค์ชายซูยางราชบัลลังก์พระนัดดาคือสมเด็จพระราชาทันจง แล้วขึ้นครองราชย์เป็นสมเด็จพระราชาเซโจ พระราชาองค์ที่ 7 แห่งราชวงศ์โชซอน จึงสถาปนาพระนางขึ้นเป็นวังบี (สมเด็จพระมเหสี : 왕비) และได้ขนานพระนามว่า “สมเด็จพระมเหสีจาซอง” (자성왕비)
หลังจากสมเด็จพระเจ้าเซโจสวรรคต พระราชโอรสองค์รองก็ขึ้นครองราชย์เป็นสมเด็จพระเจ้าเยจง พระนางจึงถูกขานพระนามใหม่ว่า สมเด็จพระพันปีหลวงจาซอง (자성왕대비) แต่งครองราชย์ได้เพียงปีเดียวก็สวรรคต
สมเด็จพระพันปีหลวงจึงเลือกพระนัดดาพระองค์หนึ่งคือ องค์ชายจัลซาน (잘산군) ซึ่งเป็นโอรสขององค์ชายรัชทายาทอึยกยอง (의경세자) พระโอรสองค์โตที่สิ้นพระชนม์ไปเสียก่อนหน้าขึ้นเป็นพระราชา นามว่า สมเด็จพระราชาซองจง พระราชาองค์ที่ 9 แห่งราชวงศ์โชซอนด้วยวัยเพียง 12 ชันษา
สมเด็จพันปีหลวงจาซองได้รับการขนานนามใหม่ว่า สมเด็จพระอัยยิกาจาซอง ว่าราชการหลังม่านแทนพระนัดดาอยู่ 7 ปีจึงถวายพระราชอำนาจคืน
รัชสมัยสมเด็จพระเจ้าซองจงปีที่ 14 วันที่ 30 เดือน 3 สมเด็จพระอัยยิกาจาซองสิ้นพระชนม์ด้วยพระชนม์ 66 ชันษา สถาปนาพระยศขึ้นเป็น สมเด็จพระราชินีจองฮี (정희왕후) พระนามเต็ม สมเด็จพระราชินีจาซองฮึมอิลกยองทอกซอนยอลมยองซุนวอนซุกฮีซินฮเยอึยซินฮอนจองฮี (자성흠인경덕선열명순원숙휘신혜의신헌정희왕후)
พระโอรส – องค์ชายรัชทายาทอึยกยอง อีจาง (이장) หรือสมเด็จพระเจ้าทอกจง (สถาปนาย้อนหลัง)
องค์ชายแฮยาง อีฮวัง (해양대군 이황) หรือสมเด็จพระเจ้าฮเยจง
พระธิดา – องค์หญิงอึยซุก (의숙공주)
[ประวัติศาสตร์เกาหลี] 10 สมเด็จพระอัยยิกาแห่งราชวงศ์โชซอน
1. สมเด็จพระอัยยิกาจาซอง
สมเด็จพระอัยยิกาจาซอง (자성대왕대비) ตระกูลยุนแห่งพาพยอง ประสูติเมื่อวันที่ 11 เดือน 11 รัชสมัยสมเด็จพระราชาแทจงปีที่ 18 (ค.ศ.1418) ธิดายุนบอน (윤번) ขุนนางชั้นผู้ใหญ่ตำแหน่งพาพยองบูวอนกุน จองจองกง (파평부원군 정정공) และนางฮึงนยองบูแทบูอิน (흥녕부대부인) ตระกูลอีแห่งอินชอน
รัชสมัยสมเด็จพระราชาเซจงปีที่ 10 วันที่ 13 เดือน 10 เสกสมรสกับองค์ชายจินพยอง (진평대군) จึงได้พระยศเป็นนางนักนังบูแทบูอิน (낙랑부대부인) ชายาองค์ชาย
ต่อมา องค์ชายจินพยองชิงหรือองค์ชายซูยางราชบัลลังก์พระนัดดาคือสมเด็จพระราชาทันจง แล้วขึ้นครองราชย์เป็นสมเด็จพระราชาเซโจ พระราชาองค์ที่ 7 แห่งราชวงศ์โชซอน จึงสถาปนาพระนางขึ้นเป็นวังบี (สมเด็จพระมเหสี : 왕비) และได้ขนานพระนามว่า “สมเด็จพระมเหสีจาซอง” (자성왕비)
หลังจากสมเด็จพระเจ้าเซโจสวรรคต พระราชโอรสองค์รองก็ขึ้นครองราชย์เป็นสมเด็จพระเจ้าเยจง พระนางจึงถูกขานพระนามใหม่ว่า สมเด็จพระพันปีหลวงจาซอง (자성왕대비) แต่งครองราชย์ได้เพียงปีเดียวก็สวรรคต
สมเด็จพระพันปีหลวงจึงเลือกพระนัดดาพระองค์หนึ่งคือ องค์ชายจัลซาน (잘산군) ซึ่งเป็นโอรสขององค์ชายรัชทายาทอึยกยอง (의경세자) พระโอรสองค์โตที่สิ้นพระชนม์ไปเสียก่อนหน้าขึ้นเป็นพระราชา นามว่า สมเด็จพระราชาซองจง พระราชาองค์ที่ 9 แห่งราชวงศ์โชซอนด้วยวัยเพียง 12 ชันษา
สมเด็จพันปีหลวงจาซองได้รับการขนานนามใหม่ว่า สมเด็จพระอัยยิกาจาซอง ว่าราชการหลังม่านแทนพระนัดดาอยู่ 7 ปีจึงถวายพระราชอำนาจคืน
รัชสมัยสมเด็จพระเจ้าซองจงปีที่ 14 วันที่ 30 เดือน 3 สมเด็จพระอัยยิกาจาซองสิ้นพระชนม์ด้วยพระชนม์ 66 ชันษา สถาปนาพระยศขึ้นเป็น สมเด็จพระราชินีจองฮี (정희왕후) พระนามเต็ม สมเด็จพระราชินีจาซองฮึมอิลกยองทอกซอนยอลมยองซุนวอนซุกฮีซินฮเยอึยซินฮอนจองฮี (자성흠인경덕선열명순원숙휘신혜의신헌정희왕후)
พระโอรส – องค์ชายรัชทายาทอึยกยอง อีจาง (이장) หรือสมเด็จพระเจ้าทอกจง (สถาปนาย้อนหลัง)
องค์ชายแฮยาง อีฮวัง (해양대군 이황) หรือสมเด็จพระเจ้าฮเยจง
พระธิดา – องค์หญิงอึยซุก (의숙공주)