นายเอกชัย ไชยนุวัติ รองคณบดีคณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยสยาม กล่าวถึงการทำงานขององค์กรอิสระ ในรอบหลายปีที่ผ่านมาว่า มีปัญหาเอียงข้าง อันเกิดจากการทำงานภายใต้ระบอบคนดี คนไม่ดี ซึ่งมีความไม่เป็นรูปธรรม ยกตัวอย่างเช่นคดี จำนำข้าว พอคิดว่าตัวเองเป็นคนดีแล้ว ก็ใช้ความเชื่อของตนเองทำเกินหน้าที่ ส่งหนังสือให้รัฐบาลยุติโครงการทั้งที่ไม่มีหลักฐานแน่ชัด คดีนี้ ป.ป.ช. มีหน้าที่สงสัย และตรวจสอบ แต่ไม่มีหน้าที่ไปบอกว่าให้ทำต่อ หรือให้หยุด บทบาทตรงนี้ เป็นงานของศาล ที่ผ่านมา องค์กรอิสระ ทำงานมีปัญหามาก ทิ้งหลักการทางกฎหมาย ที่ให้องค์กรอิสระ มีหน้าที่พิทักษ์ผลประโยชน์ของประชาชนจนหมดสิ้น แล้วไปปกป้องผลประโยชน์ของใคร ตนก็ไม่ทราบ แต่สร้างความเอือมระอาให้กับสังคม
อย่างไรก็ตาม องค์กรอิสระที่ไม่เป็นกลาง ไม่ยึดโยงกับประชาชน ก็ต้องมีอยู่ต่อไป เพราะเขามีอำนาจในการปฏิบัติ และมีอำนาจในการตัดสินใจที่เด็ดขาด สอดรับกับสถานการณ์ที่ต้องอาศัยความรวดเร็ว อาทิ การเลือกตั้ง ที่จะรอเดินตามระบบข้าราชการไม่ได้ เนื่องจากจะช้าเกินไป แต่ทั้งนี้ การทำงานขององค์กรอิสระ ก็ควรอยู่ในการตรวจสอบของรัฐสภา เพราะสภามาจากประชาชน อันเป็นไปตามลักษณะของการถ่วงดุล และให้สอดคล้องกับรัฐธรรมนูญมาตรา 3 ที่อำนาจอธิปไตยเป็นของปวงชนชาวไทย
รองคณบดีคณะนิติสาสตร์ ม. สยาม กล่าวต่อว่า องค์การอิสระนับวันยิ่งมีโครงสร้างบิดเบี้ยว หลุดไปจากหลักการเริ่มต้น เพราะ ในรัฐธรรมนูญ 2540 ระบุให้องค์กรอิสระ เป็นขาหนึ่งของฝ่ายบริหาร มีหน้าที่พิทักษ์ผลประโยชน์ของประชาชน ด้วยการออกกฎเกณฑ์ต่างๆ แต่ทุกวันนี้ กลับไปทำงานทับซ้อนกับฝ่ายตุลาการ คือ สามารถตัดสินผิดถูกได้ด้วย อาทิ การให้ใบเหลือง ใบแดง ผู้สมัคร ส.ส. เป็นต้น
พัฒนาการที่น่ากังวลขององค์กรอิสระ ตนอยากให้ดูในรัฐธรรมนูญ 2560 ที่มีการยกระดับศาลรัฐธรรมนูญ ให้กลายเป็นองค์กรเอกเทศ บรรจุอยู่โดดๆ ในหมวดที่ 11 ทั้งที่ในรัฐธรรมนูญฉบับก่อน องค์กรศาลรัฐธรรมนูญ มีฐานะเป็นศาลหนึ่งในหมวดของศาลเท่านั้น แต่วันนี้ยกระดับ ไม่ขึ้นตรงกับใครแล้ว ก็น่าสงสัยว่า เพราะศาลรัฐธรรมนูญทำงานรับใช้บางคนบางกลุ่มได้อย่างดีเยี่ยม ซึ่งปัจจุบันนี้ องค์กรอิสระ ก็ทำงานดังกล่าวไม่แพ้ศาลรัฐธรรมนูญ ในอนาคต ก็อาจจะมีการยกระดับ กกต. สตง. ไปเป็นอีกหมวดหมู่หนึ่งเลย
สำหรับความหวังต่อองค์กรอิสระ นายเอกชัย ระบุว่า อยากให้องค์กรอิสระมีความเชื่อมโยงกับประชาชน อาทิ ในอนาคต ถ้ามี ส.ว. เลือกตั้ง ก็ให้ ส.ว. เลือกตั้ง เลือกขึ้นมา เพื่อให้ตัวองค์อิสระ มีศักดิ์ และ สิทธิ์ ในการตรวจสอบฝ่ายบริหารซึ่งมาจากประชาชนอยู่แล้ว ได้อย่างชอบธรรม เป็นเสมือนการใช้อำนาจประชาชน ตรวจสอบอำนาจประชาชนอีกทีหนึ่ง ดีกว่าในสภาพปัจจุบันที่ใช้อำนาจนอกระบบมาตรวจสอบอำนาจประชาชน
JJNY : ‘เอกชัย ไชยนุวัติ’ ชี้ องค์กรอิสระปัจจุบัน ขาดความเป็นกลาง แนะให้อยู่ภายใต้การตรวจสอบของประชาชน
อย่างไรก็ตาม องค์กรอิสระที่ไม่เป็นกลาง ไม่ยึดโยงกับประชาชน ก็ต้องมีอยู่ต่อไป เพราะเขามีอำนาจในการปฏิบัติ และมีอำนาจในการตัดสินใจที่เด็ดขาด สอดรับกับสถานการณ์ที่ต้องอาศัยความรวดเร็ว อาทิ การเลือกตั้ง ที่จะรอเดินตามระบบข้าราชการไม่ได้ เนื่องจากจะช้าเกินไป แต่ทั้งนี้ การทำงานขององค์กรอิสระ ก็ควรอยู่ในการตรวจสอบของรัฐสภา เพราะสภามาจากประชาชน อันเป็นไปตามลักษณะของการถ่วงดุล และให้สอดคล้องกับรัฐธรรมนูญมาตรา 3 ที่อำนาจอธิปไตยเป็นของปวงชนชาวไทย
รองคณบดีคณะนิติสาสตร์ ม. สยาม กล่าวต่อว่า องค์การอิสระนับวันยิ่งมีโครงสร้างบิดเบี้ยว หลุดไปจากหลักการเริ่มต้น เพราะ ในรัฐธรรมนูญ 2540 ระบุให้องค์กรอิสระ เป็นขาหนึ่งของฝ่ายบริหาร มีหน้าที่พิทักษ์ผลประโยชน์ของประชาชน ด้วยการออกกฎเกณฑ์ต่างๆ แต่ทุกวันนี้ กลับไปทำงานทับซ้อนกับฝ่ายตุลาการ คือ สามารถตัดสินผิดถูกได้ด้วย อาทิ การให้ใบเหลือง ใบแดง ผู้สมัคร ส.ส. เป็นต้น
พัฒนาการที่น่ากังวลขององค์กรอิสระ ตนอยากให้ดูในรัฐธรรมนูญ 2560 ที่มีการยกระดับศาลรัฐธรรมนูญ ให้กลายเป็นองค์กรเอกเทศ บรรจุอยู่โดดๆ ในหมวดที่ 11 ทั้งที่ในรัฐธรรมนูญฉบับก่อน องค์กรศาลรัฐธรรมนูญ มีฐานะเป็นศาลหนึ่งในหมวดของศาลเท่านั้น แต่วันนี้ยกระดับ ไม่ขึ้นตรงกับใครแล้ว ก็น่าสงสัยว่า เพราะศาลรัฐธรรมนูญทำงานรับใช้บางคนบางกลุ่มได้อย่างดีเยี่ยม ซึ่งปัจจุบันนี้ องค์กรอิสระ ก็ทำงานดังกล่าวไม่แพ้ศาลรัฐธรรมนูญ ในอนาคต ก็อาจจะมีการยกระดับ กกต. สตง. ไปเป็นอีกหมวดหมู่หนึ่งเลย
สำหรับความหวังต่อองค์กรอิสระ นายเอกชัย ระบุว่า อยากให้องค์กรอิสระมีความเชื่อมโยงกับประชาชน อาทิ ในอนาคต ถ้ามี ส.ว. เลือกตั้ง ก็ให้ ส.ว. เลือกตั้ง เลือกขึ้นมา เพื่อให้ตัวองค์อิสระ มีศักดิ์ และ สิทธิ์ ในการตรวจสอบฝ่ายบริหารซึ่งมาจากประชาชนอยู่แล้ว ได้อย่างชอบธรรม เป็นเสมือนการใช้อำนาจประชาชน ตรวจสอบอำนาจประชาชนอีกทีหนึ่ง ดีกว่าในสภาพปัจจุบันที่ใช้อำนาจนอกระบบมาตรวจสอบอำนาจประชาชน