- หลายคนมีนิสัยชอบทำข้าวผัด ผัดกะเพรา หรือต้มเส้นพาสต้าไว้หม้อใหญ่ พอกินไม่หมดก็ตั้งทิ้งไว้บนโต๊ะอาหารหรือในกระทะรอให้เย็นสนิท แล้วค่อยตักใส่กล่องแช่ตู้เย็น พอวันรุ่งขึ้นจะกิน ก็นำเข้าไมโครเวฟตั้งไฟแรงจนควันขึ้นฉุย เพราะเชื่อว่าความร้อนจัดของไมโครเวฟจะช่วยฆ่าเชื้อโรคได้ 100%
- แต่ในทางการแพทย์ มีเคสผู้ป่วยอาการหนักและเสียชีวิตจริงจากพฤติกรรมนี้มาแล้วทั่วโลก เช่น เคสดังในเบลเยียมที่นักศึกษากินพาสต้าค้างคืนที่วางไว้นอกตู้เย็นจนเกิดภาวะตับวายเฉียบพลัน ปรากฏการณ์นี้เป็นที่รู้จักกันในวงการแพทย์สากลว่า "Fried Rice Syndrome" (โรคข้าวผัดมรณะ)
- ต้นตอของอันตรายเกิดจากแบคทีเรียชื่อ บาซิลลัส ซีเรียส (Bacillus cereus) ซึ่งเป็นเชื้อประจำถิ่นที่ปนเปื้อนอยู่ในเมล็ดข้าวและพืชตระกูลแป้งตามธรรมชาติ แม้การหุงข้าวหรือต้มเส้นด้วยน้ำเดือดจะฆ่าตัวแบคทีเรียที่ยังมีชีวิตได้ แต่ "สปอร์" (Spores) ที่มีเกราะหุ้มหนาของมันสามารถรอดชีวิตจากความร้อนในการหุงต้มมาได้สบายๆ
- เมื่อเราวางข้าวผัดหรือเส้นพาสต้าที่สุกแล้วทิ้งไว้ที่อุณหภูมิห้อง อุณหภูมิจะค่อยๆ ลดลงมาอยู่ใน "โซนอันตราย" (Danger Zone ระหว่าง 4°C ถึง 60°C) สภาพแวดล้อมที่อบอุ่นและมีความชื้นนี้จะกระตุ้นให้สปอร์ตื่นตัว ฟักออกมาเป็นตัวแบคทีเรีย ขยายพันธุ์อย่างรวดเร็ว และเริ่มผลิตสารพิษที่มีชื่อว่า "เซรีอูไลด์" (Cereulide)
- จุดตายที่น่ากลัวที่สุดคือ สารพิษ Cereulide เป็นโมเลกุลที่ "ทนความร้อนสูงมากอย่างเหลือเชื่อ" งานวิจัยพบว่ามันสามารถทนอุณหภูมิสูงถึง 121 องศาเซลเซียสได้นานถึง 90 นาที แปลว่าการที่คุณเอาข้าวมาอุ่นไมโครเวฟ 2-3 นาที หรือเอาไปผัดซ้ำจนร้อนฉ่า ความร้อนอาจฆ่าตัวแบคทีเรียจนหมด แต่ "สารพิษยังคงอยู่ครบถ้วน 100%" เท่ากับคุณกำลังกินอาหารที่คลุกเคล้าไปด้วยสารพิษเข้มข้น
- สารพิษนี้เมื่อเข้าสู่ร่างกาย จะเข้าไปทำลายเยื่อหุ้มเซลล์ตับ ขัดขวางการทำงานของไมโทคอนเดรีย ทำให้เกิดอาการคลื่นไส้ อาเจียนรุนแรง ปวดท้อง ท้องร่วง และในรายที่ได้รับปริมาณมากอาจเกิดภาวะตับวายและระบบอวัยวะล้มเหลวเฉียบพลันได้ภายในเวลาไม่กี่ชั่วโมง
- กฎเหล็กขององค์การอนามัยโลก (WHO) และ FDA คือ "ห้ามวางข้าวสุกหรือเส้นแป้งทิ้งไว้ที่อุณหภูมิห้องเกิน 2 ชั่วโมง" (หากอากาศร้อนเกิน 32°C ห้ามเกิน 1 ชั่วโมง) วิธีกักเก็บที่ถูกต้องคือ แบ่งข้าวใส่กล่องแก้วก้นตื้น (ความหนาไม่เกิน 2 นิ้ว) เพื่อให้ความร้อนระบายออกได้เร็ว แล้วนำเข้าตู้เย็นทันทีโดยไม่ต้องรอให้เย็นสนิท และควรกินให้หมดภายใน 1-2 วัน
คิดว่าเอาข้าวผัดค้างคืนมาเวฟร้อนๆ แล้วจะปลอดภัย แพทย์เตือนคิดผิด เพราะไมโครเวฟฆ่าสารพิษของแบคทีเรียตัวนี้ไม่ได้