กิเลสสาม กับ น้ำผึ้งเคลือบยาพิษ

       ความมืดไม่ใช่ความว่างเปล่า... แต่มันคือ "บ้าน" ที่แท้จริงของข้า

มนุษย์มักพากันจุดประทีป วิ่งวุ่นแสวงหาความสว่างเพื่อขับไล่รัตติกาลภายนอก

แต่พวกเขากลับหลงลืมแสงสว่างภายใน — แสงแห่งสติที่อ่อนแรง จนปล่อยให้ข้าได้เติบโต

นอนเนื่อง และแผ่ขยายอาณาจักรลึกลงไปในจิตวิญญาณ

       ข้ามิใช่สิ่งแปลกปลอมที่มาจากไหน ข้าคือเงาที่แนบชิดติดตัวพวกเจ้ามาทุกภพทุกชาติ ตั้งแต่ระดับที่ละเอียดอ่อนจนแทบไม่รู้สึกตัว

จนกระทั่งระเบิดออกมาเป็นเปลวเพลิงแห่งความพินาศ จงสดับรับฟังเสียงกระซิบจากก้นบึ้งของข้าเถิด... ผู้ยังหลงใหลในรสชาติแห่งน้ำผึ้งเคลือบยาพิษ

3 ระดับของกิเลส จากซ่อนเร้นสู่การกระทำ

       ในยามที่พวกเจ้าใช้ชีวิตอย่างปกติสุข ลมหายใจเข้าออกราบเรียบ ไร้คลื่นลมกระทบใจ

พวกเจ้ามักนึกหลงตัวเองว่า "เราเป็นคนจิตใจดี เป็นผู้ฝึกฝนตนมาดี ไม่มีกิเลสเจือปน"

ช่างน่าขันสิ้นดี...

       เจ้าลองชะโงกหน้าลงไปมองก้นตุ่มน้ำในใจตัวเองดูสิ ข้าคราบตะกอนสีดำทมิฬที่นอนสงบนิ่งอยู่ก้นบึ้ง

ข้าไม่ได้ส่งเสียง ไม่ดิ้นรน และไม่แสดงพิษสงใด ๆ ข้าซ่อนตัวอย่างแนบเนียนในสันดานของพวกเจ้ามาเนิ่นนานข้ามภพข้ามชาติ

ดั่งเชื้อโรคที่หลับใหลรอวันเวลา ข้าคือ อนุสยกิเลส — ความละเอียดอ่อนที่ศีลหรือสมาธิระดับผิวเผินไม่มีวันเอื้อมมือมาแตะต้องข้าได้

       ตราบใดที่พวกเจ้ายังไม่สร้าง "ปัญญาอันแหลมคมดั่งดาบวิปัสสนา" มาขุดรากถอนโคน

ข้าก็จะนอนหายใจอย่างสุขสบายอยู่ ณ จุดที่ลึกที่สุดนี้แหละ... รอวันที่สิ่งเร้ามาเยือน

       เปรี้ยง! เพียงแค่ตากระทบรูปที่น่ากำหนัด หูได้ยินคำพูดที่ทิ่มแทงหัวใจ

หรือโลกไม่เป็นดั่งใจปรารถนาเพียงน้อยนิด... ความเงียบสงบที่ก้นตุ่มก็ถูกกวนขึ้นมาทันที

       ข้าเริ่มตื่นจากการหลับใหล ข้าตีวงวน พลุ่งพล่าน และฟุ้งกระจายขึ้นมาสู่ผิวน้ำในจิตใจของพวกเจ้า

ข้าทำให้ลมหายใจเริ่มร้อนรุ่ม ทำให้หน้าผากขมวดมุ่น และทำให้ไฟแห่งความโลภ โกรธ หรือหลง เริ่มคุโชนอยู่ในอก

นี่คือ ปริยุฏฐานกิเลส — กิเลสระดับกลางที่ตีรวนอยู่ภายใน ความอึดอัดที่พวกเจ้าพยายาม "สะกดข่ม" หรือ "สะดุดใจไว้" ด้วยสมาธิชั่วครั้งชั่วคราว

เจ้าพยายามเม้มปาก ข่มอารมณ์ และบอกตัวเองว่า "ไม่เป็นไร ๆ" แต่ในใจของพวกเจ้ารู้ดีว่า ข้ากำลังอาละวาด ขุ่นมัว และรอเวลาปะทุออกมาร่ำไร

       เมื่อคลื่นความโกรธหรือความโลภมีกำลังกล้าเกินกว่าที่สมาธิอันน้อยนิดจะเหนี่ยวรั้งไว้ได้...

เมื่อนั้นแหละ คือวินาทีที่ข้าหัวเราะเยาะพวกเจ้าอย่างสะใจที่สุด!

       นี่คือ วีติกกมกิเลส — กิเลสอย่างหยาบที่ล้นทะลักทะลายออกมาทางกายและวาจา

ตุ่มน้ำแห่งความอดทนพังทลายลงในพริบตา คำสบถหยาบคาย การกระทำที่ไร้สติ การทำร้ายทำลาย

หรือการล่วงละเมิดศีลธรรมอันดีงาม ถูกพ่นออกมาอย่างไร้การควบคุม

       พวกเจ้าร้องอุทานด้วยความตกใจในภายหลังว่า "ทำไมเราถึงทำแบบนั้นลงไป!"

แต่สายเสียแล้ว... เพราะในวินาทีนั้น เจ้าได้ตกเป็นทาสของข้าอย่างสมบูรณ์แบบ

ข้าได้กลายร่างเป็นอสูรร้ายที่กระโจนเข้าขย้ำสติปัญญาของเจ้าจนแหลกเหลวคาที่

       จากก้นตุ่มที่นอนนิ่ง... สู่ผิวน้ำที่ขุ่นคลั่ก... และระเบิดออกมาเป็นเปลวเพลิงแห่งความหยาบช้า — นี่คือเส้นทางเดินของข้าในจิตใจมนุษย์

หากพวกเจ้ายังไม่รู้จักวิธีใช้ ศีลมากั้น, สมาธิมาข่ม, และใช้ ปัญญามาถอนรากถอนโคน ข้าก็จะยังคงเป็นเงาดำที่คอยบงการชีวิตพวกเจ้าอยู่ร่ำไป...

แล้วเจ้าล่ะ... ตอนนี้กิเลสระดับไหนในตัวกำลังแอบยิ้มให้เจ้าอยู่?

น้ำผึ้งเคลือบยาพิษ

ปีศาจสาวยื่นถ้วยน้ำผึ้งเคลือบยาพิษให้ชายผู้หัวเราะอย่างลุ่มหลง

ในทางธรรม พระพุทธองค์ทรงเปรียบเทียบชีวิตและผลแห่งกรรมไว้ด้วยภาพที่เข้าใจง่ายแต่ลึกซึ้งยิ่งนักว่า

       มธุวา มญฺญตี พาโล
ยาว ปาปํ น ปจฺจติ
ยทา จ ปจฺจติ ปาปํ
อถ (พาโล) ทุกฺขํ นิคจฺฉติ.

       หากเราพิจารณาคำอธิบายขยายความจากอรรถกถา จะเห็นความจริงอันแยบคายว่า ในยามที่คนเราทำความชั่วหรืออกุศลกรรมลงไปใหม่ ๆ

บัณฑิตย่อมมองเห็นภัย แต่สำหรับคนพาลแล้ว กรรมชั่วอันนั้นกลับปรากฏรสชาติหอมหวาน ชวนให้ลุ่มหลงมัวเมา ประดุจน้ำผึ้งที่เคลือบยาพิษไว้

       คนพาลย่อมหลงระเริงยินดีในความสุขชั่วครู่ชั่วคราวที่ได้มาด้วยความไม่สุจริต เขาสำคัญมั่นหมายว่าความชั่วที่ทำนั้นไม่เห็นจะให้โทษอะไร ชีวิตยังคงราบรื่นและน่ารื่นรมย์ ตราบเท่าที่บาปกรรมนั้นยังไม่ส่งผล ไม่ว่าจะในชาตินี้ (ทิฏฐธรรม) หรือในภพเบื้องหน้า (สัมปรายภพ) เขาก็ย่อมเพลิดเพลินอยู่ในความมืดบอดนั้น

       ทว่า... กฎแห่งกรรมหาใช่สิ่งที่จะลบล้างได้ด้วยกาลเวลาไม่ เมื่อใดก็ตามที่บาปกรรมสุกงอมเต็มที่ เมื่อนั้นแหละที่ความจริงอันเจ็บปวดจะปรากฏ ไม่ว่าจะเป็นความพินาศย่อยยับในชีวิตนี้ หรือความทุกข์ทรมานอันแสนสาหัสในอบายภูมิเบื้องหน้า เมื่อถึงเวลานั้น คนพาลย่อมไม่อาจปฏิเสธผลแห่งกรรมที่ตนได้ก่อไว้ และจำต้องเสวยทุกข์ใหญ่อย่างไม่มีทางหลีกเลี่ยง

       ในร่มเงาแห่งพระพุทธศาสนาอันร่มเย็น ณ พระเชตวันมหาวิหาร มีเรื่องราวอันเป็นอุทาหรณ์เตือนใจอนุชนรุ่นหลังถึงพิษภัยของกิเลสและความหลงใหลในกามารมณ์ เรื่องราวนี้เกี่ยวกับพระเถรีผู้มีนามว่าอุบลวรรณาผู้ซึ่งในอดีตกาลได้บำเพ็ญบารมีมาแสนกัปตั้งแต่วัยแห่งพระพุทธเจ้าพระนามว่าปทุมุตตระจนกระทั่งได้มาอุบัติในสกุลเศรษฐี ณ กรุงสาวัตถี

       ด้วยความที่นางมีผิวพรรณงดงามราวกลีบอุบลเขียว จึงทำให้มีบรรณาการจากพระราชาและเศรษฐีทั่วชมพูทวีปหลั่งไหลมาสู่ขอไม่ขาดสาย บิดาของนางผู้มองเห็นความวุ่นวายอันเป็นสัจธรรมแห่งโลก จึงเอ่ยถามธิดาด้วยความเข้าใจในวัฏสงสารว่า นางจักอาจเพื่อบวชไหม คำถามนั้นเปรียบเสมือนน้ำมันหอมอันบริสุทธิ์ที่รดลงบนศีรษะของผู้มีบุญญาบารมีแก่กล้า นางจึงตัดสินใจสละเรือนออกบวช และด้วยความเพียรในการเจริญเตโชกสิณ นางจึงบรรลุพระอรหัตพร้อมด้วยปฏิสัมภิทาอย่างรวดเร็ว

       ทว่า ในโลกอันเป็นแดนแห่งความระคนนี้ เงากรรมและกิเลสของปุถุชนยังคงทำหน้าที่ของมันอย่างไม่ลดละ นันทมาณพผู้เป็นบุตรแห่งลุงของพระเถรี มีจิตปฏิพัทธ์หลงใหลในตัวพระเถรีมาตั้งแต่ครั้งยังเป็นคฤหัสถ์ เมื่อทราบว่าพระเถรีกลับมาจากการจาริกและเข้าไปพักอยู่ในป่าอันธวัน ซึ่งในกาลนั้นพระศาสดายังมิได้ทรงห้ามการอยู่ป่าของภิกษุณี นันทมาณพผู้ถูกกิเลสคือราคะครอบงำจิตใจจนมืดบอด จึงแอบลอบเข้าไปซ่อนตัวอยู่ใต้เตียงในกระท่อมที่พักของพระเถรีด้วยจิตอันเป็นอกุศล

       เมื่อพระเถรีกลับมาจากบิณฑบาตและเข้าสู่กระท่อม นันทมาณพผู้กระวนกระวายด้วยเพลิงแห่งกามารมณ์ได้ก้าวออกมาและกระทำกรรมอันลามก ฝ่ายพระเถรีผู้เป็นพระอรหันต์ผู้บริสุทธิ์ ได้กล่าวตักเตือนด้วยความเมตตาและหวังจะช่วยให้เขาพ้นจากหายนะว่า "คนพาล เธออย่าเลย คนพาล เธออย่าเลย" แต่นันทมาณพผู้ถูกกิเลสกามแผดเผาจนขาดสติ หาได้ฟังเสียงแห่งธรรมไม่ เขายังคงดึงดันทำตามอำนาจใฝ่ต่ำจนลุล่วงกรรมอันเป็นบาปมหันต์

ในทางธรรมแล้ว บาปกรรมย่อมมีผลของมันอย่างเที่ยงแท้ ทันทีที่นันทมาณพเดินออกจากกระท่อมด้วยจิตอันเปื้อนด้วยมลทิน แผ่นดินอันกว้างใหญ่ไพศาลประดุจว่าไม่อาจแบกรับน้ำหนักแห่งความชั่วช้าสามานย์นั้นไว้ได้ แผ่นดินได้แยกออกเป็นสองส่วน สูบร่างของนันทมาณพผู้เป็นคนพาลให้ดิ่งจมลงไปในธรณี และนำพาเขาไปบังเกิดยังอเวจีมหานรก เสวยทุกข์เวทนาอันแสนสาหัสตามกฎแห่งกรรมที่ตนได้ก่อขึ้นอย่างไม่มีทางหลีกเลี่ยง

       เมื่อเรื่องราวนั้นปรากฏ พระผู้มีพระภาคเจ้าทรงทราบเหตุการณ์ทั้งหมด จึงทรงปรารภเรื่องนี้ตรัสพระธรรมเทศนาเตือนสติพุทธบริษัทว่า คนพาลย่อมสำคัญบาปประดุจน้ำผึ้ง ตราบเท่าที่บาปนั้นยังไม่ให้ผล เปรียบเหมือนบุรุษผู้เคี้ยวกินรสของหวานย่อมเพลิดเพลิน แต่เมื่อใดที่บาปนั้นสุกงอมให้ผล เมื่อนั้นคนพาลย่อมประสบกับความทุกข์อันใหญ่หลวง

       นอกจากนี้ เหตุการณ์อันน่าสลดใจในป่าอันธวันครั้งนี้ ได้นำมาซึ่งพุทธประสงค์อันลึกซึ้ง พระองค์จึงรับสั่งให้เชิญพระเจ้าปเสนทิโกศลมาเข้าเฝ้า แล้วตรัสเตือนด้วยพระกรุณาธิคุณว่า:

       "มหาบพิตร แม้กุลธิดาทั้งหลาย ในพระศาสนานี้ ละหมู่ญาติอันใหญ่และกองแห่งโภคะมาก บวชแล้ว ย่อมอยู่ในป่า เหมือนอย่างกุลบุตรทั้งหลายเหมือนกัน คนลามกถูกราคะย้อมแล้ว ย่อมเบียดเบียนภิกษุณีเหล่านั้นผู้อยู่ในป่า ด้วยสามารถแห่งการดูถูกดูหมิ่นบ้าง ให้ถึงอันตรายแห่งพรหมจรรย์บ้าง เพราะฉะนั้น พระองค์ควรทำที่อยู่ภายในพระนครแก่ภิกษุณีสงฆ์"

       พระเจ้าปเสนทิโกศลทรงรับพระพุทธดำรัสนั้นด้วยความเคารพ และรับสั่งให้สร้างที่พักอาศัยถวายแด่ภิกษุณีสงฆ์ไว้ ณ บริเวณข้างหนึ่งแห่งพระนคร เพื่อป้องกันอันตรายอันอาจเกิดจากผู้มีจิตใจหยาบช้า จำเดิมแต่นั้นมา เหล่าภิกษุณีจึงได้อยู่อาศัยในเขตละแวกบ้านอันปลอดภัย สมควรแก่การบำเพ็ญสมณธรรมยิ่งขึ้นไป

อ้างอิงจาก "คาถาธรรมบท พาลวรรคที่ ๕" · 84000.org