เงา “ ขันหมาก ” ในพิธีแต่งงานของชาวจีนแต้จิ๋ว...

ขนมงาพองใหม่ ๆ สด ๆ เป็นขนมโปรดของผมตั้งแต่เด็กครับ

ช่วงที่ผมเตรียมงานแต่ง แม่เขียนโพยรายการขนมแต่งงานให้ผมไปสั่งซื้อขนมหมั้นจากร้านขนมเปี๊ยะย่านเยาวราช
พร้อมกับกำชับให้ขอยืม‘หาบขนมแบบจีน’จากร้านขนมเปี๊ยะด้วย

งานนั้นนอกจากขนมคุกกี้หลายหีบแล้ว ยังมีขนมจันอับห่อใหญ่ยักษ์
และ “ ขนมงาพอง ” ห่อยักษ์อีกสามสี่ห่อ ที่ร้านเค้าบรรจงห่อด้วยกระดาษสีแดงสดอย่างสวยงาม

ผมบอกแม่ว่า ผมชอบกินงาพองก็จริง แต่ทำไมต้องซื้อซะเยอะอย่างงั้นหละแม่
ยัยตุ้ม กับคนสมัยใหม่เค้ากลัวหวานนะแม่...

แม่ยกมะเหงกให้ แล้วว่า

ให้ซื้อตามธรรมเนียม และเป็นความรับผิดชอบของเรา

เพื่อฝั่งตุ้มเค้าจะได้ใช้เป็นของติดไม้ติดมือตามธรรมเนียมยามไปบอกญาติมิตรว่า ตัวเค้ากำลังจะแต่งงาน.

แม่กำชับว่า

ตอนจะไปหมั้น ขนมงาพองสำคัญนะลูก ห้ามขาด
และอย่าลืมซื้อถุงพลาสติกใสเผื่อให้ตุ้มเค้าไว้ใส่ขนมงาพองไปฝากญาติผู้ใหญ่ด้วยนะ....

ความที่ช่วงนั้นยุ่งๆ ผมจึงแต่เก็บเรื่องงาพองไว้ในใจ
หลังเสร็จจากงานแต่ง ผมจึงมีโอกาส อ่าน ค้น เรื่องงาพองในวัฒนธรรมจีนแต้จิ๋วอยู่หลายวัน เพื่อหาคำตอบว่า

ทำไมแม่ถึงให้ความสำคัญกับขนมนี้.....

........

“ ความสำคัญของขนมงาพอง ในพิธีแต่งงานของชาวแต้จิ๋ว

เกี่ยวข้องกับธรรมเนียมการกินหมากพลู และ การยกขันหมากครับ ”

........

ในอดีตกาล บรรพชนคนจีนแต้จิ๋วปรับตัวเข้ากับคนท้องถิ่น ( ชาวไป่เยี่ย ) ตั้งแต่ครั้งอพยพเข้ามาอยู่ในดินแดนแต้จิ๋วปัจจุบัน

โดยเค้ารับวิถีการดำรงชีวิต ทั้งการเดินเรือและการทำประมงในทะเล รวมทั้งการนิยมกินหมากพลูอย่างชาวไป่เยี่ย.

คนแต้จิ๋วโบราณต้อนรับแขกเหรื่อด้วยหมากพลู

อีกทั้งนิยมใช้หมากพลูในการเซ่นไหว้บรรพชน และภูตผี

ธรรมเนียมแต้จิ๋วโบราณ เจ้าของเรือนจะเป็นคนเตรียมหมากพลูไว้ต้อนรับแขก

เว้นแต่ในพิธีแต่งงาน  ทั้งขั้นตอนหมั้นหมาย และขั้นรับตัวเจ้าสาว

ฝ่ายชาย หรือเจ้าบ่าวจะเป็นฝ่ายที่มีหน้าที่ยกหมากพลู ( ขันหมาก ) ไปบ้านเจ้าสาว.

เพื่อฝ่ายเจ้าสาวใช้หมากพลูนี้ในการเซ่นไหว้บอกกล่าวบรรพชนที่ล่วงลับไปแล้ว....

........

ในช่วงรอยต่อปลายราชวงศ์ชิงกับสาธารณรัฐ พื้นที่เมืองท่าชายทะเลของจีนรวมทั้งแต้จิ๋ว เกิดภาวะจลาจลและการต่อสู้ทางการเมืองนานปี
จนนำไปสู่ปัญหาเศรษฐกิจและผู้คนอดอยาก  ประกอบกับการไหลบ่าเข้าไปของความคิดสมัยใหม่ที่ดูแคลนคนเคี้ยวหมากพลู

วัฒนธรรมการกินหมากพลูของชาวจีนแต้จิ๋วจึงค่อยเลือนหายไปจากสังคมของพวกเค้า......

การเตรียมหมากพลูรับแขกในเทศกาลตรุษจีน หรือพิธีการสำคัญของชาวแต้จิ๋ว ถูกแทนด้วย ลูกสมอ

พิธียกหมากพลู ( ขันหมาก ) เพื่อไปขอไปหมั้นหมาย หรือรับเจ้าสาว ของชาวแต้จิ๋วโบราณ ถูกแทนที่ด้วยขนมงาพอง

คนแต้จิ๋ว เรียกขนมงาพองที่มีรูปลักษณ์อย่างดอกของพลูว่า เลาฮวย ( 荖花 )

เพื่อคง “ ปม ” บอกเล่าประเพณีการยกขันหมากพลูไปรับเจ้าสาวของบรรพชนแต้จิ๋วไว้ให้ลูกหลานได้บอกเล่าสืบต่อกันไป.....

........

- เล่า หรือ 荖 ( 荖藤 ) หมาย ถึง พลู
เหลาเฮียะ 荖葉  คือ ใบพลู
เลาฮวย หรือ 荖花 ตือ ดอกพลู หรือ ขนมงาพอง

- หมาก จีนแต้จิ๋วเรียก ปิงลั้ง หรือ 槟榔 ( เกาะหมาก จึงเรียก ปิงเซี้ย )

- ลูกสมอ จีนแต้จิ๋วเรียก กาน่า หรือ 橄榄