พิณอีสาน X Tarantino จากเครื่องดนตรีแห่งท้องไร่ท้องนา สู่เสียงบรรเลงในเพลงระดับโลก

พิณอีสาน X Tarantino จากเครื่องดนตรีแห่งท้องไร่ท้องนา สู่เสียงบรรเลงในเพลงระดับโลก
.
บทเพลง “Tarantino” ที่ลิซ่า LISA เพิ่งเปิดตัวไปเมื่อวันที่ 23 ตุลาคม 2569 ที่ผ่านมา นอกจากเสียงของเครื่องดนตรีสากลที่บรรเลงไปพร้อมกับเสียงร้องของลิซ่าแล้ว ผู้ฟังยังได้ยินเสียงของเครื่องดนตรีจากโลกตะวันออกชิ้นหนึ่งสอดแทรกมาเป็นระยะด้วย
.
เครื่องดนตรีชิ้นนั้นคือ “พิณอีสาน” จากภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย
.
ศิลปวัฒนธรรมขอพาท่านผู้อ่านย้อนกลับไปทำความรู้จักกับพิณสักเล็กน้อย ว่าพิณมีที่ไปที่มาและพัฒนาการจนก้าวไปยืนอยู่ร่วมกับดนตรีสากลบนเวทีโลกได้อย่างไร
.
“พิณ”, “ซุง” หรือ “อีเต็ง” เป็นเครื่องดีดที่มีสายตั้งแต่ 2-4 สาย ตัวพิณมักทำมาจากแก่นของไม้ เช่น แก่นไม้มะขาม แก่นไม้ขนุน สายพิณในยุคก่อนหน้านี้นิยมใช้สายเบรกจักรยาน แต่ปัจจุบันปรับมาใช้สายกีตาร์ซึ่งหาซื้อและปรับเสียงได้ง่ายกว่า ส่วนหัวพิณดั้งเดิมไม่มีลวดลายอะไรมากนัก ต่อมาจึงเพิ่มไม้แกะสลักรูปหงส์หรือพญานาคเพื่อความสวยงาม
.
สำหรับประวัติของพิณนั้น ปัจจุบันนักประวัติศาสตร์ยังไม่พบหลักฐานอย่างชัดเจนว่าประดิษฐ์ขึ้นเมื่อใด แต่ปราชญ์ชาวบ้านสันนิษฐานกันว่า อาจเกิดขึ้นเมื่อไม่กี่ร้อยปีมานี้ โดยพัฒนารูปแบบมาจากเครื่องดีดอย่างกระจับปี่ หรือเป็นเครื่องดนตรีดั้งเดิมที่ประดิษฐ์ขึ้นตั้งแต่ยุคทวารวดี ดังพบประติมากรรมรูปสตรีถือพิณจากแหล่งโบราณคดีเมืองโบราณคูบัว จังหวัดราชบุรี
.
ก่อนทศวรรษ 2510 พิณมีเพียงประเภทเดียวคือ พิณโปร่ง จนเมื่อถึงราวปี 2514 นพดล ดวงพร เจ้าของวงดนตรีพิณแคนประยุกต์แห่งจังหวัดอุบลราชธานี (ต่อมาวงดนตรีนี้เปลี่ยนชื่อเป็น “เพชรพิณทอง”) ได้ประดิษฐ์พิณไฟฟ้าตัวแรกขึ้นสำหรับให้ทองใส ทับถนน มือพิณประจำวงดนตรีใช้บรรเลง ลักษณะเด่นของพิณไฟฟ้าคือ สามารถขยายเสียงโดยเชื่อมสายเข้ากับลำโพงได้โดยตรง ต่างจากพิณโปร่งที่ขยายเสียงด้วยการเล่นผ่านไมโครโฟน
.
วงดนตรี “เพชรพิณทอง” ของนพดล ดวงพร มีบทบาทสำคัญที่ทำให้พิณเริ่มเป็นที่รู้จักของผู้คนนอกภาคอีสานและชาวต่างชาติมากขึ้น เนื่องจากความโด่งดังของวงดนตรีเพชรพิณทองทำให้วงได้มีโอกาสไปแสดงทั่วประเทศและต่างประเทศ เช่น สหรัฐอเมริกา ญี่ปุ่น และแม้หลายครั้งเพชรพิณทองจะไม่สามารถแสดงเต็มวงได้ แต่เครื่องดนตรีชิ้นหนึ่งที่ไม่เคยขาดจากทุกการแสดงคือ พิณ
.
ปัจจุบัน พิณอีสานได้รับการขึ้นทะเบียนเป็นมรดกภูมิปัญญาทางวัฒนธรรมของชาติ เมื่อปี 2556
.
นอกจากบทเพลง “Tarantino” ของลิซ่าที่นำพิณมาประกอบ (ผู้บรรเลงคือ Erik Bandt นักดนตรีชาวตะวันตกผู้สามารถเล่นพิณได้อย่างคล่องแคล่ว) แล้วนั้น ระยะไม่นานมานี้ก็มีวงดนตรีและเพลงไทยร่วมสมัยหลายเพลงที่นำพิณมาประกอบด้วย เช่น เพลง “นะหน้าทอง” ขับร้องโดย โจอี้ ภูวศิษฐ์ เมื่อปี 2565, เพลงของวงจุลโหฬาร, เพลงของวง ASIA7 เป็นต้น
.
เรื่อง : ธนกร การิสุข
ภาพ : พิณไฟฟ้าตัวแรกของประเทศไทย ประดิษฐ์ขึ้นโดยนพดล ดวงพร และลิซ่า LISA ใน MV เพลง “Tarantino” (ภาพจาก : Facebook เพชรพิณทอง นพดล ดวงพร และ YouTube LLOUD Official)