6 เรื่องแปลกของค้างคาว

.

สัปดาห์แห่งค้างคาว Bat Week
24 - 31 ตุลาคม 2026
เริ่มต้นขึ้นอย่างเป็นทางการในวันนี้
นี่เป็นช่วงเวลาหนึ่งสัปดาห์ที่สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม
เพียงชนิดเดียวบนโลกที่บินได้
จะได้รับความสนใจเป็นพิเศษ
แม้ค้างคาวมักถูกมองในแง่ลบว่า
เกี่ยวข้องกับโรคภัยไข้เจ็บ
ตำนานแวมไพร์ (ค้างคาวดูดเลือด)
หรือสิ่งที่ไม่น่าพึงประสงค์อื่น ๆ
แต่พวกมันเป็นผู้ช่วยผสมเกสรดอกไม้ที่สำคัญ
และมีบทบาทอย่างยิ่งต่อระบบนิเวศของคนเรา

“ พวกมันน่าทึ่งและน่าสนใจมาก
ตอนที่เริ่มศึกษาค้างคาวใหม่ ๆ
เริ่มมีคำถามต่าง ๆ อีก มากมาย ๆ
ที่ผุดขึ้นมาในหัวไม่หยุดเลย
ยิ่งได้ศึกษาลงลึกลงไปเท่าไร
ก็ยิ่งพบเรื่องน่าสนใจมากขึ้นเท่านั้น
ซึ่งนั่นแหละคือ ความสนุก(ทางวิชาการ) "
Rachel Page นักชีววิทยาเชิงวิวัฒนาการ
สถาบันวิจัยเขตร้อนสมิธโซเนียน ในปานามา
Smithsonian Tropical Research Institute
กล่าวกับนิตยสาร Popular Science

เหตุผลประการหนึ่ง
ที่ทำให้ค้างคาวเป็นที่สนใจ
ของบรรดานักวิทยาศาสตร์
คือ เรื่องราวที่น่าประหลาดใจ
พวกมันมีบางอย่างคล้ายคลึงกับคนเรา
โดยมีรายละเอียดดังนี้.-
.

---

.

1. การแบ่งปันอาหารกับเพื่อนฝูง

สำหรับคนเรา
การได้ร่วมกันกินข้าวกับเพื่อนฝูง
ถือเป็นความสุขอย่างหนึ่ง
แต่สำหรับค้างคาวดูดเลือด
(วงศ์ย่อย Desmodontinae) หลายสายพันธุ์
การแบ่งปันอาหารกัน
เป็นเรื่องของความเป็นความตาย
เพราะพวกมันกินเลือดเป็นอาหารหลัก
และหากขาดเลือดไปเพียงสองคืน
พวกมันก็อาจตายได้ เพื่อรับมือกับปัญหานี้
พวกมันจึงต้องพึ่งพาเครือข่ายทางสังคม
คล้ายมนุษย์เป็นสัตว์สังคม
Human is social animal.

“ พวกมันมีสิ่งที่เปรียบคือ เพื่อน
กล่าวคือ หากค้างคาวตัวหนึ่ง
ออกไปหาอาหารในตอนกลางคืน
แล้วไม่ประสบความสำเร็จ
สมาชิกตัวอื่นในกลุ่มก็จะแบ่งปันเลือดให้
พวกมันจะสำรอกเลือดออกมา
เพื่อป้อนให้กับค้างคาวตัว
ที่กลับมาด้วยความหิวโหย ”

หากในภายหลัง
ค้างคาวตัวที่เคยเป็นผู้ให้เลือด
เกิดปัญหาในการหาอาหาร
ค้างคาวตัวที่เคยได้รับเลือดมาก่อน
ก็จะเปลี่ยนมาเป็นผู้ให้แทน
จึงเกิดเป็นความสัมพันธ์ระหว่างกัน
แบบต่างตอบแทนกันอย่างชัดเจน ”
Rachel Page กล่าว
.
.

2. ไม่เกรงกลัวคู่ต่อสู้ที่ตัวใหญ่กว่า
(ไม่กลัวหน้าอินทร์หน้าพรหม)

ค้างคาวแต่ละตัวมีบุคลิกเฉพาะตัว
ไม่ต่างจากคนเราบางคน/นักเลงหัวไม้
ซึ่งพบได้ทั้งในระดับสายเลือด
และในระดับตัวบุคคลบางคน

“ ค้างคาวบางสายพันธุ์มีนิสัยดุร้าย
ชอบหาเรื่องทะเลาะกับตัวอื่น
ในขณะที่บางสายพันธุ์
กลับดูสงบ นิ่งเฉย และอ่อนโยนมาก ”
Rachel Page กล่าว

บริเวณขอบอุทยานแห่งชาติโซเบราเนีย
(Soberanía National Park) ในปานามา
ค้างคาวกินผลไม้ขนาดเล็กชนิดหนึ่ง
สามารถเข้ายึดที่พักอาศัยของ
ค้างคาวกินเนื้อที่มีขนาดใหญ่กว่าได้
โดยค้างคาวหางสั้นเซบา
(Carollia perspicillata)
มีน้ำหนักตัวพอ ๆ กับลูกสตรอว์เบอร์รี
ในขณะที่ค้างคาวกินกบชนิดหนึ่ง
(Trachops cirrhosus
มีน้ำหนักตัวพอ ๆ กับผลแอปริคอต
ซึ่งหนักเป็นสองเท่าของค้างคาวหางสั้นชนิดนี้

Rachel Page และทีมงานในปานามา
ได้พบเห็นการเผชิญหน้าระหว่าง
ค้างคาวทั้งสองสายพันธุ์นี้
ตามจุดพักอาศัยต่าง ๆ ทั่วผืนป่า

“ โดยพื้นฐานแล้ว
ค้างคาวหางสั้นเซบาตัวผู้
จะเป็นฝ่ายเริ่ม ราวี หาเรื่องก่อน
มันตรงเข้าไปหาค้างคาวตัวอื่นที่ใหญ่กว่ามาก
พร้อมกับแสดงท่าทางคล้ายการชกมวย
แล้วข่มขู่ด้วยการอ้าปากกว้าง
เผยให้เห็นซี่ฟันจำนวนมาก
มันยังคงยืนหยัดท้าทายต่อไปเรื่อย ๆ
จนในที่สุด กลุ่มค้างคาวกินกบเหล่านั้น
ก็(ป้อด) จนยอมถอยออกไป ”
Rachel Page กล่าว
.
.

ที่มาของคำว่า ราวี
ราวี เดชาชัย (ระดับตำนาน / ยุคคลาสสิก)
ชื่อจริง: สมพงษ์ จันทร์แพทย์รักษ์ 
ฉายา/จุดเด่น: จอมฟันศอกผู้เลื่องชื่อ มวยบุกดุดัน
อาวุธเด็ดคือเตะขวาและศอกที่อันตราย 
ประวัติผลงาน: อดีตแชมป์มวยไทยรุ่นมิดเดิลเวท
เวทีราชดำเนิน มีเอกลักษณ์จากเสียงเชียร์กระหึ่ม
วิกราชดำเนินในอดีตกับคำว่า ราวี ๆ ๆ ๆ
และเคยเป็นตัวแทนมวยไทยปะทะกับนักคิ๊กบ็อกซิ่ง
/คาราเต้ชาวญี่ปุ่น (เค็นจิ คุโรซากิ) ในยุคแรกเริ่ม
@ Gemini Wikipedia
.

---

.

3. ไขความลับ/แก้ปัญหากลยุทธ์ของเหยื่อ

แม้จะอยู่ในป่าทึบของปานามา
ค้างคาวก็ยังสามารถตรวจพบ
แมลงที่เกาะอยู่นิ่ง ๆ บนใบไม้ได้

ในตอนแรก
นักวิทยาศาสตร์เคยเชื่อว่า
พุ่มไม้หนาทึบจะช่วยสร้าง
การพรางตัวด้วยเสียง
(Acoustic camouflage)
ให้แก่แมลงตัวเล็ก ๆ
ซึ่งน่าจะทำให้เกิดความสับสน
ระบบโซนาร์/การใช้เสียงสะท้อน
(Echolocation) กับค้างคาวได้

แต่เรื่องนี้กลับทำให้เข้าใจผิด
เพราะค้างคาวสามารถมองทะลุ
การพรางตัวด้วยเสียงนี้ได้
โดยการปรับเปลี่ยนมุมการบิน
ด้วยการบินเข้าหาแมลงที่เกาะอยู่นิ่ง ๆ

“ หากบินเข้าหาใบไม้แบน ๆ
ในมุมที่พอเหมาะ พอเจาะ
ก็จะสามารถรับสัญญาณ
เสียงสะท้อนกลับมาได้
แต่ต้องส่งเสียงโซนาร์
(Echolocation) สะท้อนออกไป
ในมุมที่พอเหมาะพอดีเท่านั้น ”
Rachel Page กล่าว

นั่นคือ สิ่งที่ค้างคาวทำเพื่อค้นหาแมลง
ที่พยายามหลบซ่อนตัวอยู่ตามใบไม้
.
.

4. ผลักลูกน้อยออกสู่โลกกว้าง
—แบบตรงไปตรงมา ไม่โกง

เมื่อถึงเวลาหย่านม หรือต้องออกจากที่พักพิง
แม่ค้างคาวสร้างเต็นท์ (Uroderma bilobatum)
จะใช้แขนหน้าผลักดันลูก ๆ ของมันให้ออกไป

“ มีความสัมพันธ์เชิงดึงรั้งที่น่าสนใจ
ซึ่งพบได้ในสัตว์หลายสายพันธุ์ อย่างพวกนก
เมื่อถึงเวลาที่ลูกนกพร้อมจะหัดบินออกจากรัง
ก็มักจะมีความลังเลใจเกิดขึ้นทั้งสองฝ่าย ”
Rachel Page กล่าว
.
.

5. การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมยามเจ็บป่วย

เมื่อเจ็บป่วย ทั้งคนและสัตว์ตระกูลลิง
ต่างก็ปรับเปลี่ยนพฤติกรรมของตนเอง
คนเราแยกตัวออกมาจากคนอื่น ๆ
เพื่อป้องกันไม่ให้โรคแพร่กระจาย
และแสวงหาพืชหรือแหล่งยาอื่น ๆ
เพื่อบรรเทาอาการเจ็บไข้ได้ป่วย

ส่วนค้างคาวนั้นดูเหมือน
จะเปลี่ยนไปกินใบไม้
ที่มีคุณค่าทางโภชนาการน้อยลง
ซึ่งฟังดูอาจเป็นเรื่องย้อนแย้ง
แต่แท้จริงแล้วพวกมันอาจหวังผล
ทางยาจากใบไม้เหล่านั้นที่กินเข้าไป

ในการศึกษาที่กำลังดำเนินอยู่ร่วมกับ
ทีมงานจากศูนย์ฟื้นฟูค้างคาวแห่งยูเครน
(Ukrainian Bat Rehabilitation Center)
ทีมวิจัยจากสถาบันสมิธโซเนียน (Smithsonian)
กำลังศึกษาค้างคาวบนเกาะบาร์โรโคโลราโด
(Barro Colorado Island) ในประเทศปานามา

“ เรามีตัวอย่างขี้ค้างคาวเหล่านี้
ทำให้สามารถระบุได้แน่ชัดว่า
พวกมันกินอะไรเข้าไปบ้าง

นอกจากจะเปลี่ยนอาหารแล้ว
ค้างคาวดูดเลือด (vampire bats)
ยังแยกตัวออกไปเมื่อเจ็บป่วย
ในขณะที่ตัวอื่น ๆ จะแสดงพฤติกรรม
ที่คนเราที่เป็นพ่อแม่คุ้นเคยกันดี
นั่นคือ คนเรายังคงดูแลลูกน้อยต่อไป
แม้ในยามที่ตนเองเจ็บป่วย

คนเราอาจลดพฤติกรรมปกติอื่น ๆ ลง
แต่จะยังคงดูแลลูกน้อยของคนเราต่อไป
ซึ่งก็เหมือนกับความสัมพันธ์ของคนเรา
หากลูกน้อยมีอาการไข้ อาการเจ็บป่วย
คงไม่ขังลูกน้อยไว้ในห้องแล้วทิ้งไป
หรือทอดทิ้งลูกน้อยอย่างแน่นอน ”
Rachel Page กล่าว
.

---

.

6. เรียนรู้ผ่านการฟัง

ในการหาอาหาร ค้างคาวหน้าครุย
หรือ ค้างคาวริมฝีปากฝอย
Trachops cirrhosus)
จะคอยดักฟังเสียงเรียกหาคู่ของเหยื่อ
เพื่อระบุตำแหน่งของพวกมัน

พวกค้างคาวที่กินกบเป็นอาหาร
จะคอยดักฟังเสียงร้องเรียกหาคู่
ที่กบตัวผู้ใช้เพื่อดึงดูดตัวเมีย
จากนั้นพวกกบจะใช้เสียงเหล่านั้น
ประเมินว่ากบตัวดังกล่าว
สามารถกินได้หรือมีพิษ
ก่อนจะพุ่งเข้าจู่โจมเพื่อจับเป็นเหยื่อ

“ พวกมันสามารถถอดรหัสการสื่อสาร
ของสิ่งมีชีวิตกลุ่มอื่นได้อย่างสมบูรณ์

สถานการณ์นี้เปรียบได้กับ
การอยู่ในห้องที่เงียบสงัด
แล้วได้ยินเสียงใครบางคน
เปิดถุงมันฝรั่งทอดกรอบ
และขบเคี้ยวมันอย่างดัง
ซึ่งเสียงนั้นย่อมดึงดูด
ความสนใจของทุกคน

ค้างคาวจะให้ความสนใจกับ
สัญญาณเสียงที่มาจากสิ่งมีชีวิตอื่น
และความสนใจนี้เองที่ช่วยให้
พวกมันเกิดการเรียนรู้
พวกมันสามารถเรียนรู้
ที่จะแยกแยะระหว่าง
สิ่งที่กินได้กับสิ่งที่มีพิษ
อีกทั้งยังสามารถเรียนรู้
ผ่านการสังเกตพฤติกรรม
ของค้างคาวตัวอื่น ๆ ได้อีกด้วย ”
Rachel Page กล่าว
.
.

เรียบเรียง/ที่มา

Popscience
.
.

---