ย้อนกลับไปเมื่อประมาณ 1 ล้านปีก่อน (ในช่วงยุคไพลไคน์ หรือ Pleistocene) โลกไม่ได้มีมนุษย์เพียงแค่สปีชีส์เดียวเหมือนในปัจจุบันครับ หากนับรวมเครือญาติในวงศ์วานมนุษย์ (Hominin) ทั้งหมดที่ยังมีชีวิตอยู่ร่วมกันในช่วงเวลานั้น นักมานุษยวิทยาและบรรพชีวินวิทยาประเมินว่ามี ประมาณ 3 ถึง 5 สปีชีส์หลักๆ (หรือมากกว่านั้นหากนับตามความหลากหลายทางภูมิศาสตร์) ที่เดินอยู่บนโลก
สปีชีส์ของมนุษย์และบรรพบุรุษที่สำคัญซึ่งมีชีวิตอยู่ราวๆ 1 ล้านปีก่อน ประกอบด้วย:
1. โฮโม อีเรคตุส (Homo erectus): นี่คือสปีชีส์หลักที่ครองโลกในช่วงเวลานั้น พวกเขาเป็นมนุษย์กลุ่มแรกที่เดินตัวตรงอย่างเต็มตัว สมองใหญ่ขึ้น รู้จักใช้ไฟ และอพยพออกจากแอฟริกาไปกระจายตัวอยู่ในทวีปเอเชีย (เช่น ชวาในอินโดนีเซีย, จีน) และยุโรป
2. โฮโม แอนเตเซสเซอร์ (Homo antecessor): พบหลักฐานเก่าแก่ในยุโรป (เช่นที่ประเทศสเปนและอังกฤษ) มีชีวิตอยู่ช่วงประมาณ 1.2 ล้านถึง 800,000 ปีมาแล้ว ซึ่งนักวิทยาศาสตร์บางกลุ่มมองว่าเป็นบรรพบุรุษเชื่อมโยงไปสู่ยุคถัดไป
3. โฮโมไฮเดลเบิร์กเอนซิส (Homo heidelbergensis) (ช่วงเริ่มแรก): เริ่มปรากฏตัวขึ้นในช่วงคาบเกี่ยวประมาณ 800,000 ปีที่แล้ว (หรืออยู่ในช่วงเริ่มต้นวิวัฒนาการช่วงราวๆ 1 ล้านปีพอดิบพอดีในบางพื้นที่) ซึ่งต่อมาจะพัฒนาไปเป็นทั้งมนุษย์นีแอนเดอร์ทัลและมนุษย์ยุคใหม่
4. พารันโทรบัส (Paranthropus): แม้จะไม่ใช่สายตรงของสกุล Homo (มนุษย์แท้) แต่ก็จัดอยู่ในเผ่ามนุษย์กึ่งวานร (Hominin) สายญาติห่างๆ ที่เดินสองขาและมีชีวิตอยู่ร่วมช่วงเวลานั้นด้วย เช่น Paranthropus robustus หรือ Paranthropus boisei (มีจุดเด่นคือฟันกรามใหญ่และกรามทรงพลังสำหรับเคี้ยวพืช) ซึ่งดำรงเผ่าพันธุ์อยู่จนถึงราวๆ 1.2-1 ล้านปีก่อนก่อนจะสูญพันธุ์ไป
เกร็ดน่ารู้เพิ่มเติม:
ในช่วง 1 ล้านปีก่อน เคยเกิดเหตุการณ์คอขวดทางพันธุกรรมครั้งใหญ่ (Population Bottleneck) ที่ทำให้ประชากรบรรพบุรุษมนุษย์ลดจำนวนลงอย่างมากเกือบสูญพันธุ์ ก่อนที่จะฟื้นตัวและแตกแขนงวิวัฒนาการกลายมาเป็นมนุษย์สปีชีส์ต่างๆ ในยุคต่อมา จนกระทั่งเหลือเพียงแค่ โฮโม เซเปียนส์ (Homo sapiens) อย่างพวกเราในปัจจุบันครับ
มนุษย์มีกี่สปีชี่
สปีชีส์ของมนุษย์และบรรพบุรุษที่สำคัญซึ่งมีชีวิตอยู่ราวๆ 1 ล้านปีก่อน ประกอบด้วย:
1. โฮโม อีเรคตุส (Homo erectus): นี่คือสปีชีส์หลักที่ครองโลกในช่วงเวลานั้น พวกเขาเป็นมนุษย์กลุ่มแรกที่เดินตัวตรงอย่างเต็มตัว สมองใหญ่ขึ้น รู้จักใช้ไฟ และอพยพออกจากแอฟริกาไปกระจายตัวอยู่ในทวีปเอเชีย (เช่น ชวาในอินโดนีเซีย, จีน) และยุโรป
2. โฮโม แอนเตเซสเซอร์ (Homo antecessor): พบหลักฐานเก่าแก่ในยุโรป (เช่นที่ประเทศสเปนและอังกฤษ) มีชีวิตอยู่ช่วงประมาณ 1.2 ล้านถึง 800,000 ปีมาแล้ว ซึ่งนักวิทยาศาสตร์บางกลุ่มมองว่าเป็นบรรพบุรุษเชื่อมโยงไปสู่ยุคถัดไป
3. โฮโมไฮเดลเบิร์กเอนซิส (Homo heidelbergensis) (ช่วงเริ่มแรก): เริ่มปรากฏตัวขึ้นในช่วงคาบเกี่ยวประมาณ 800,000 ปีที่แล้ว (หรืออยู่ในช่วงเริ่มต้นวิวัฒนาการช่วงราวๆ 1 ล้านปีพอดิบพอดีในบางพื้นที่) ซึ่งต่อมาจะพัฒนาไปเป็นทั้งมนุษย์นีแอนเดอร์ทัลและมนุษย์ยุคใหม่
4. พารันโทรบัส (Paranthropus): แม้จะไม่ใช่สายตรงของสกุล Homo (มนุษย์แท้) แต่ก็จัดอยู่ในเผ่ามนุษย์กึ่งวานร (Hominin) สายญาติห่างๆ ที่เดินสองขาและมีชีวิตอยู่ร่วมช่วงเวลานั้นด้วย เช่น Paranthropus robustus หรือ Paranthropus boisei (มีจุดเด่นคือฟันกรามใหญ่และกรามทรงพลังสำหรับเคี้ยวพืช) ซึ่งดำรงเผ่าพันธุ์อยู่จนถึงราวๆ 1.2-1 ล้านปีก่อนก่อนจะสูญพันธุ์ไป
เกร็ดน่ารู้เพิ่มเติม:
ในช่วง 1 ล้านปีก่อน เคยเกิดเหตุการณ์คอขวดทางพันธุกรรมครั้งใหญ่ (Population Bottleneck) ที่ทำให้ประชากรบรรพบุรุษมนุษย์ลดจำนวนลงอย่างมากเกือบสูญพันธุ์ ก่อนที่จะฟื้นตัวและแตกแขนงวิวัฒนาการกลายมาเป็นมนุษย์สปีชีส์ต่างๆ ในยุคต่อมา จนกระทั่งเหลือเพียงแค่ โฮโม เซเปียนส์ (Homo sapiens) อย่างพวกเราในปัจจุบันครับ