ความต่างกันของจิตกับวิญญาน

ความต่างกันของจิตกับวิญญานคือ

วิญญานเป็นตัวประจวบกันของเสียงกับอวัยวะ อันคือทวาร ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ  เรียกว่าการกระทบขั้นที่หนึ่ง

เกิดเป็นตัวผัสสะ สัญญา เวทนา ไปกระทบจิต เป็นตัวกระทบจิตขั้นที่สอง

เช่น เมื่อเกิดเสียง เสียงกระทบประสาทหู เกิดโสตะ วิญญาน

โสตะวิญญานที่เกิดนี้จะเกิดปรุงแต่ง สัญญา เวทนา หรือไม่ปรุงแต่งจิตก็แล้วแต่ปัญญาของจิต  หากปรุงแต่งก็เกิดสัญญา เวทนา กระทบจิต (ผัสสะ) ช่วงที่สอง

จิตก็คือธรรมชาติรู้ หรือตัวถูกกระทบ  อันเปลี่ยนแปลงหรือไม่เปลี่ยนแปลงตามผัสสะ  เรียกว่า เป็นผู้รู้ตัวเองอีกชั้น

แต่จิตก็ไม่ใช่ตัวตนที่เที่ยง ตั้งค้าง ในการดับของวิญญานอันเป็นธรรมขาติของมัน ตัวจิตที่ทำหน้าที่รู้วิญญานแต่ละขณะและรู้สภาวะตัวมันเองนั้นก็ดับไปด้วย

เช่นกัน