แมงกุดจี่ที่เราเห็นในภาพนี้ เป็นเพียงส่วนหนึ่งของความหลากหลายที่พบในธรรมชาติ ในธรรมชาติยังมีแมงกุดจี่อีกมากกว่า 200 ชนิด ทั้งตัวเล็กตัวใหญ่ สีดำ น้ำตาล หรือมีประกายโลหะ และแต่ละชนิดก็มีวิธีใช้ชีวิตกับ “กองมูล” แตกต่างกันออกไป
แมงกุดจี่ไม่ได้มีแค่แบบเดียว
โดยทั่วไปเราสามารถเห็นพฤติกรรมของแมงกุดจี่ได้เด่น ๆ 3 แบบ
พวกขุด จะเข้าไปใต้กองมูล ขุดดินเป็นโพรง แล้วลากมูลลงไปเก็บไว้ด้านล่าง บางชนิดสร้างห้องสำหรับเลี้ยงตัวอ่อนโดยเฉพาะ
พวกกลิ้ง จะตัดมูลออกมาเป็นก้อน แล้วใช้ขาหลังกลิ้งก้อนนั้นออกจากกอง บางครั้งเป็นระยะทางไกลพอสมควร ก่อนนำไปฝังหรือใช้เป็นอาหาร
ส่วน พวกที่อาศัยอยู่ในกองมูล จะใช้ชีวิตอยู่บริเวณกองมูลโดยตรง กินและผสมพันธุ์ในบริเวณนั้น
และนี่เป็นเพียงภาพกว้าง ๆ เพราะแมงกุดจี่แต่ละกลุ่มยังมีรายละเอียดในการใช้ชีวิตแตกต่างกันอีกมาก
แล้วทำไมต้องเป็น “มูลสัตว์”?
คำตอบง่าย ๆ คือ มันเต็มไปด้วยสิ่งที่แมงกุดจี่ใช้ประโยชน์ได้
มูลของสัตว์กินพืชยังมีเศษพืชที่ย่อยไม่หมด รวมถึงสารอาหารและจุลินทรีย์จำนวนมาก สำหรับแมงกุดจี่ สิ่งเหล่านี้คืออาหารที่หาได้ง่ายและอยู่รวมกันเป็นกอง
ยิ่งเป็นมูลสด ยิ่งดึงดูดแมลงจำนวนมาก เพราะหลังจากสัตว์ขับถ่ายออกมาไม่นาน แมลงหลายชนิดก็จะเริ่มเข้ามาใช้ประโยชน์จากกองนั้นทันที
ดังนั้นสำหรับแมงกุดจี่ กองมูลหนึ่งกองไม่ได้แปลว่า “ของเสีย” แต่เปรียบได้กับโต๊ะอาหารขนาดใหญ่ที่เพิ่งเปิดให้บริการ
แต่กินอย่างเดียวไม่พอ ต้องเก็บไว้ให้ลูกด้วย
เรื่องที่น่าสนใจที่สุดอย่างหนึ่งของแมงกุดจี่ คือพวกมันไม่ได้ใช้มูลแค่เป็นอาหารของตัวเอง
แมงกุดจี่หลายชนิดจะนำมูลไปสร้างเป็นก้อนอาหารสำหรับตัวอ่อน บางชนิดทำไว้ในโพรงใต้ดิน แล้ววางไข่ไว้ใกล้ ๆ เมื่อไข่ฟักออกมา ลูกแมงกุดจี่ก็สามารถกินอาหารที่พ่อแม่เตรียมไว้ให้ได้เลย
บางชนิดถึงกับต้องแย่งมูลกัน เพราะกองมูลสดเป็นทรัพยากรที่มีทั้งอาหารและโอกาสในการสืบพันธุ์อยู่ในที่เดียว
นี่จึงเป็นเหตุผลว่าทำไมเมื่อมีสัตว์ขนาดใหญ่ถ่ายมูลลงมา ไม่นานนักก็มักมีแมลงจำนวนมากเข้ามารุมใช้ประโยชน์จากกองนั้น
แล้วแมงกุดจี่มีประโยชน์อะไรกับธรรมชาติ?
ตรงนี้เองที่เรื่องราวเริ่มน่าสนใจ เพราะระหว่างที่แมงกุดจี่กำลังกินและสร้างรัง พวกมันก็กำลังช่วยจัดการกองมูลไปพร้อมกัน
การขุดมูลลงใต้ดินทำให้สารอาหารจากมูลถูกนำกลับเข้าสู่ดิน แทนที่จะกองอยู่บนพื้นนาน ๆ และโพรงที่พวกมันขุดก็ช่วยให้ดินมีช่องว่างมากขึ้น
เมล็ดพืชที่ปะปนมากับมูลบางส่วนยังถูกพาลงไปพร้อมกับก้อนมูล ทำให้มีโอกาสงอกในพื้นที่ใหม่
ที่สำคัญ การที่มูลถูกนำไปใช้และกระจายออกอย่างรวดเร็ว ยังช่วยลดแหล่งอาหารและพื้นที่สำหรับแมลงวันบางชนิด รวมถึงสิ่งมีชีวิตที่อาศัยอยู่ในกองมูล
พูดอีกแบบหนึ่งคือ แมงกุดจี่ไม่ได้เพียงกินของเสีย แต่กำลังช่วยเปลี่ยนมันให้กลับมาเป็นทรัพยากรของผืนดิน
และนี่คือเหตุผลว่าทำไมกองมูลสัตว์จึงมีความสำคัญมากกว่าที่ตาเราเห็น
สำหรับสัตว์ที่ถ่ายมันออกมา มันคือของเสีย
สำหรับแมงกุดจี่ มันคืออาหาร
สำหรับตัวอ่อน มันคือเสบียงสำหรับเติบโต
และสำหรับผืนดิน มันคือแหล่งสารอาหารที่กำลังถูกส่งกลับคืนมา
กองมูลหนึ่งกองจึงไม่ได้เป็นเพียงของเสียที่ถูกทิ้งไว้บนพื้น แต่อาจเป็นจุดเริ่มต้นของชีวิตอีกหลายชีวิต
ขอบคุณ ภาพประกอบและบทความโดย Echo Studio
แมงกุดจี่ ชีวิตมหัศจรรย์ใต้กองมูล ที่พบในไทยมีตัวไหนบ้างนะ