พรุ่งนี้วันพระ ชวนอ่านหนังสือธรรมะ “พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์” : สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ. ปยุตฺโต)

ปี 2565 ดิฉันเกษียณงานในวัย 57  เพื่อให้สมองมีงานทำ จึงกำหนดเป้าหมายการอ่านหนังสือเล่มเป็นประจำทุกปี ในปี 2567 ตั้งเป้าอ่านหนังสือ 30 เล่ม และเมื่อวันที่ 17 พฤษภาคม 2567 ดิฉันก็ได้อ่าน  “พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์” จบ โดยอ่านวันละ 10 หน้า ขึ้นไป

ท่านผู้เขียนให้ความหมายของคำ อยู่ในรูปแบบการอธิบายความหมายแบบสั้นกระชับ กับแบบอธิบายรายละเอียด (มีทั้งอธิบายขนาดสั้น ขนาดกลาง และขนาดยาว) เพื่อสร้างความเข้าใจที่ชัดเจน และที่สำคัญคือ ให้ข้อมูลอ้างอิงที่มาจากพระไตรปิฎกหรือหนังสือต่าง ๆ ซึ่งอำนวยสะดวกเป็นอย่างยิ่งสำหรับผู้ที่ต้องการศึกษาค้นคว้าต่อไป  ซึ่งดิฉันชอบการอธิบายลงในรายละเอียดจนาดกลางและขนาดยาวมากเป็นพิเศษ

การอ่านจากตัวเล่มจะทำให้เกิดความจดจ่อขณะค้นคำ ขณะทำความเข้าใจความหมาย เมื่อคัดลอกความหมายไปใช้ในรูปแบบต่างๆ  รวมถึงอ่านคำและความหมายของศัพท์ที่อยู่แวดล้อม แล้วเพลินไปกับการอ่านหน้าแล้วหน้าเล่า
 
แต่เราก็ยังสามารถใช้การสืบค้นข้อมูลออนไลน์ประกอบได้ เพื่อความครอบคลุมของความหมายและรายละเอียด เพราะในฐานข้อมูลออนไลน์ จะรวมรวมข้อมูลจาก “พจนานุกรมพุทธศาสน์ ฉบับประมวลศัพท์” และ “พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม”  แล้วยังเชื่อมโยงไปถึง “พุทธธรรมออนไลน์”  อีกด้วย  ซึ่งฐานข้อมูลนี้ มีการปรับปรุงข้อมูลให้เป็นปัจจุบันอยู่เสมอ
https://book.watnyanaves.net/dictionary/
 
ขอยกตัวอย่างการสืบค้นคำ  “ตุลา”  ในระบบฐานข้อมูล จะนำเสนอ 2 คำ คือ “ตุลา” และ “ตุลาการ” ให้คลิก เข้าไปอ่าน รวมถึงคลิกเข้าไปอ่าน “พุทธธรรมออนไลน์” ได้ด้วย

“ตุลา

ตราชู, ประมาณ, เกณฑ์วัด, มาตรฐาน, ตัวแบบ, แบบอย่าง; สาวกหรือสาวิกา ที่พระพุทธเจ้าตรัสยกย่องว่า เป็นตราชู หรือเป็นแบบอย่างในพุทธบริษัทนั้นๆ อันสาวกและสาวิกาทั้งหลาย ควรใฝ่ปรารถนาจะดำเนินตาม หรือจะเป็นให้ได้ให้เหมือน คือ ๑. ตุลา สำหรับภิกษุสาวกทั้งหลาย ได้แก่ พระสารีบุตร และพระมหาโมคคัลลานะ ๒. ตุลา สำหรับภิกษุณีสาวิกาทั้งหลายได้แก่ พระเขมา และพระอุบลวรรณา ๓. ตุลา สำหรับอุบาสกสาวกทั้งหลายได้แก่ จิตตคฤหบดี และหัตถกะอาฬวกะ ๔. ตุลา สำหรับอุบาสิกาสาวิกาทั้งหลาย ได้แก่ ขุชชุตราอุบาสิกา และเวฬุกัณฏกีนันทมารดา...."


“ตุลาการ

“ผู้ทำตุลา”, “ผู้สร้างดุล”, “ผู้มีอาการเหมือนตราชู” คือ ผู้ดำรงรักษาหรือทำให้เกิดความสม่ำเสมอเที่ยงธรรม, ผู้วินิจฉัยอรรถคดี, ผู้ตัดสินคดี, ผู้พิพากษา"