สำนักงานคณะกรรมการประถมศึกษาแห่งชาติ

กระทู้สนทนา
สปช. สามารถให้บริการ เด็กเข้าเรียนในเขตบริการได้ถึง ร้อยละ 98.44 เหลือเด็กที่ยังไม่ได้เข้าเรียนร้อยละ 1.56 ซึ่งส่วนใหญ่เป็นเด็กเร่ร่อน เด็กร่างกายพิการ และเด็กชาวเขา
ประเด็นสำคัญจึงมิใช่เพียงตัวเลขร้อยละ 98.44 หากแต่คือการที่รัฐกำหนดเป้าหมายอย่างชัดเจนว่า เด็กต้องเข้าสู่ระบบการศึกษา และจัดกลไกเพื่อค้นหาเด็กที่อยู่นอกระบบ
สปช. ยังจัดทำข้อตกลงร่วมกับกรมการศึกษานอกโรงเรียน เพื่อเร่งรัดนโยบาย
“พฤษภาคม 2540 เด็กไทยทุกคนต้องได้เรียน”
โดยผลักดันให้เด็กสามารถเข้าสู่การศึกษาได้ทั้ง ในระบบและนอกระบบโรงเรียน
นี่คือจุดที่การปฏิรูปการศึกษาก้าวจาก “การจัดการโรงเรียน” ไปสู่ “การจัดการโอกาสของประชาชน”

8.5 การลงทุนในเด็กอายุ 3–5 ปี: จุดเริ่มต้นของการสร้างทุนมนุษย์
การขยายโอกาสไม่ได้เริ่มต้นเมื่อเด็กเข้าโรงเรียนประถมศึกษา หากแต่เริ่มตั้งแต่ก่อนวัยเรียน
สปช. ดำเนินการจัดการศึกษาก่อนประถมศึกษาตามกฎหมายที่เกี่ยวข้อง และขยายการดำเนินงานอย่างกว้างขวางตามมติคณะรัฐมนตรี พ.ศ. 2539 โดยได้รับการสนับสนุนทั้งด้านวัสดุ ครุภัณฑ์ การอบรมครู และงบประมาณรายหัว
ในปีการศึกษา 2540 มีนโยบายให้ สปช. รับเด็กอายุ 3 ปี จำนวน 311,979 คน เพื่อเตรียมความพร้อมก่อนเข้าสู่ระดับประถมศึกษา
การลงทุนดังกล่าวครอบคลุมหลายมิติพร้อมกัน ได้แก่
บุคลากร
มีเป้าหมายจัดจ้างครูชั่วคราวอนุบาล 3 ขวบจำนวน 18,000 อัตรา โดยในปี พ.ศ. 2541 มีจำนวน 7,500 อัตรา ใช้งบประมาณ 176,250,000 บาท
สื่อและเครื่องมือการเรียนรู้
มีการจัดทำคู่มือ แบบประเมินพัฒนาการ แผนการจัดประสบการณ์ คู่มือสื่อและเครื่องเล่น คู่มือเกมการศึกษา เทปเพลง และวีดิทัศน์เกี่ยวกับพัฒนาการและการอบรมเลี้ยงดูเด็ก
โภชนาการ
มีการจัดสรรงบประมาณสำหรับอาหารเสริมประเภทนมแก่เด็กอนุบาล รวมทั้งงบประมาณสำหรับวัสดุประจำห้องเรียน
ครุภัณฑ์
มีการจัดชั้นวางของเล่น ตู้เก็บอุปกรณ์ และเครื่องใช้ประจำห้องเรียน เพื่อสร้างสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมกับเด็กเล็ก
การพัฒนาครู
มีการอบรมเชิงปฏิบัติการสำหรับครูผู้สอนอนุบาล 3 ขวบและเจ้าหน้าที่จำนวน 7,250 คน และครูผู้สอนอนุบาล 4–5 ขวบและเจ้าหน้าที่จำนวน 17,898 คน
จึงกล่าวได้ว่า การลงทุนในเด็กปฐมวัยในช่วงนี้เป็นการลงทุนที่มองเด็กเป็นมนุษย์คนหนึ่งตั้งแต่ก่อนเข้าสู่ระบบการศึกษาภาคบังคับ ไม่ใช่รอให้เด็กเข้าชั้นประถมศึกษาแล้วจึงเริ่มสร้างโอกาส

8.6 จากโรงเรียนสู่ชุมชน: โรงเรียนในฐานะศูนย์กลางของสังคม
หลักฐานการพัฒนาโรงเรียนของ สปช. ยังแสดงให้เห็นแนวคิดสำคัญอีกประการหนึ่ง คือ โรงเรียนมิได้แยกขาดจากชุมชน
การสนับสนุนของประชาชนกว่า 695,079 คนในรูปแรงงาน รวมถึงเงิน วัสดุ และอุปกรณ์ เป็นหลักฐานเชิงรูปธรรมของการมีส่วนร่วมของสังคมต่อการศึกษา
โรงเรียนจึงทำหน้าที่มากกว่าการเป็นสถานที่เรียนของเด็ก แต่เป็นโครงสร้างพื้นฐานของชุมชน
แนวคิดนี้ปรากฏในรายละเอียดของการพัฒนาโรงเรียน ตั้งแต่การปรับปรุงอาคาร การจัดสภาพแวดล้อม การจัดน้ำดื่มน้ำใช้ การลดมลภาวะ ไปจนถึงการระดมทรัพยากรจากผู้ปกครองและประชาชน
เมื่อโรงเรียนได้รับการพัฒนา ชุมชนก็ได้รับประโยชน์ร่วมกัน และเมื่อชุมชนเข้ามามีส่วนร่วม โรงเรียนก็ได้รับทรัพยากรและพลังทางสังคมเพิ่มเติม
นี่คือวงจรที่สามารถสรุปได้ว่า
รัฐสร้างโครงสร้างพื้นฐาน → โรงเรียนสร้างโอกาส → ชุมชนร่วมสร้างโรงเรียน → เด็กได้รับการศึกษา → สังคมได้รับทุนมนุษย์
ซึ่งเป็นตรรกะสำคัญของ ปรัชญาเศรษฐศาสตร์สุขวิชโนมิกส์

8.7 สปช. กับการอภิวัฒน์การศึกษา พ.ศ. 2538: จากการบริหารโรงเรียนสู่การสร้างโอกาส
เมื่อพิจารณาหลักฐานทั้งหมดร่วมกัน จะเห็นว่า สปช. เป็นกลไกสำคัญในการทำให้นโยบายการปฏิรูปการศึกษาลงไปถึงระดับพื้นที่
การดำเนินงานมิได้มีเพียงเรื่องใดเรื่องหนึ่ง แต่เชื่อมโยงตั้งแต่
โรงเรียน → อาคาร → สิ่งแวดล้อม → ครู → เทคโนโลยี → เด็กปฐมวัย → การรับเด็กเข้าเรียน → ชุมชน → โอกาสทางการศึกษา
สิ่งที่เกิดขึ้นจึงเป็นการเปลี่ยนจากแนวคิด “จัดการศึกษาให้ผู้ที่เข้าถึงโรงเรียนอยู่แล้ว” ไปสู่แนวคิด “ทำให้เด็กเข้าถึงการศึกษา”
และการทำให้เด็กเข้าถึงการศึกษา จำเป็นต้องลงทุนพร้อมกันทั้งระบบ ตั้งแต่สถานที่ ครู สื่อ อุปกรณ์ อาหาร น้ำดื่ม การเดินทางเข้าถึงโรงเรียน ตลอดจนการค้นหาเด็กที่ยังอยู่นอกระบบ

8.8 ก่อนพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542
ลำดับเวลามีความสำคัญต่อการอ่านหลักฐานชุดนี้
การดำเนินงานที่กล่าวมาข้างต้นเกิดขึ้นในช่วง พ.ศ. [url=tel:2538-2540]2538–2540[/url] และมีหลักฐานผลการดำเนินงานอย่างชัดเจนก่อนวันที่ 8 พฤษภาคม พ.ศ. 2540
ดังนั้น หากพิจารณาในทางประวัติศาสตร์ของนโยบายสาธารณะ จำเป็นต้องแยกให้ชัดเจนระหว่าง
สิ่งที่เกิดขึ้นจริงจากการดำเนินงานของหน่วยงานในช่วง พ.ศ. [url=tel:2538-2540]2538–2540[/url]
กับ
กฎหมายและโครงสร้างการศึกษาแห่งชาติที่เกิดขึ้นภายหลัง
กล่าวอีกอย่างหนึ่งคือ การปรับปรุงโรงเรียนจำนวนมาก การพัฒนาครู การขยายการศึกษาปฐมวัย การรณรงค์นำเด็กเข้าสู่ระบบ และการระดมการมีส่วนร่วมจากชุมชน ล้วนเป็นหลักฐานของการดำเนินงานที่มีอยู่แล้วก่อนพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542
จึงไม่ควรย้อนนำกฎหมายภายหลังมาเป็นต้นกำเนิดของการดำเนินงานที่มีหลักฐานเกิดขึ้นก่อนแล้ว
ประเด็นนี้มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการทำความเข้าใจ การอภิวัฒน์การศึกษา พ.ศ. 2538 เพราะทำให้เห็นลำดับของเหตุและผลจากหลักฐานร่วมสมัย มิใช่การนำกรอบกฎหมายภายหลังกลับไปอธิบายว่าเป็นจุดเริ่มต้นของทุกสิ่ง

8.9 ความหมายของ สปช. ภายใต้หลักปรัชญาเศรษฐศาสตร์สุขวิชโนมิกส์
เมื่อพิจารณาผลงานของ สปช. ในช่วงดังกล่าวผ่านกรอบ ปรัชญาเศรษฐศาสตร์สุขวิชโนมิกส์ จะเห็นองค์ประกอบสำคัญ 5 ประการ
หนึ่ง — ลงทุนในคนตั้งแต่ต้นทาง
การขยายการศึกษาปฐมวัยตั้งแต่อายุ 3 ปี แสดงให้เห็นว่าการพัฒนาทุนมนุษย์เริ่มตั้งแต่วัยเริ่มต้นของชีวิต
สอง — ลงทุนในโครงสร้างพื้นฐานที่ประชาชนใช้จริง
การซ่อมแซมโรงเรียนจำนวน 29,845 โรง และการปรับปรุงอาคารเรียน อาคารอเนกประสงค์ และส้วม คือการลงทุนที่เกิดผลโดยตรงต่อชีวิตประจำวันของนักเรียน
สาม — พัฒนาคนที่ทำงานในระบบ
การอบรมครูคอมพิวเตอร์ ภาษา วิทยาศาสตร์ และครูปฐมวัย คือการเพิ่มขีดความสามารถของบุคลากรซึ่งเป็นกลไกสำคัญของระบบการศึกษา
สี่ — เปิดให้ชุมชนเป็นหุ้นส่วนของการพัฒนา
มูลค่าการสนับสนุนจากประชาชนกว่า 355 ล้านบาท แสดงให้เห็นว่าการพัฒนาโรงเรียนสามารถระดมพลังของสังคมเข้ามาร่วมกับภาครัฐได้
ห้า — เปลี่ยนการศึกษาให้เป็นโอกาสของทุกคน
เป้าหมาย “พฤษภาคม 2540 เด็กไทยทุกคนต้องได้เรียน” และอัตราการนำเด็กเข้าสู่การศึกษาในเขตบริการร้อยละ 98.44 แสดงให้เห็นการเปลี่ยนจุดเน้นจากการบริหารระบบไปสู่การขยายโอกาสของประชาชน
ทั้งหมดนี้สอดคล้องกับห่วงโซ่แนวคิดของ ปรัชญาเศรษฐศาสตร์สุขวิชโนมิกส์ ที่สามารถสรุปได้ว่า
การศึกษาสร้างคน
คนสร้างสังคม
สังคมสร้างโอกาส
โอกาสสร้างความเสมอภาค
ความเสมอภาคสร้างสันติสุข

8.10 หลักฐานจาก “180 วัน ในกระทรวงศึกษาธิการ”
หลักฐานสำคัญของบทนี้มาจากรายงาน 180 วัน ในกระทรวงศึกษาธิการ ของ ฯพณฯ สุขวิช รังสิตพล รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ ซึ่งครอบคลุมช่วงเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2539 ถึงวันที่ 8 พฤษภาคม พ.ศ. 2540
เอกสารดังกล่าวมีความสำคัญเป็นพิเศษ เพราะเป็นหลักฐานร่วมสมัยที่บันทึกการดำเนินงานของหน่วยงานต่าง ๆ ภายใต้การปฏิรูปการศึกษาในช่วงเวลาที่เกิดการเปลี่ยนแปลงจริง
สำหรับ สปช. หลักฐานในรายงานแสดงให้เห็นตั้งแต่การพัฒนาโรงเรียน การพัฒนาสภาพแวดล้อม การพัฒนาครู การขยายการศึกษาปฐมวัย การจัดสื่อและครุภัณฑ์ ไปจนถึงการเร่งนำเด็กเข้าสู่ระบบการศึกษา
ดังนั้น บทบาทของ สปช. ในการอภิวัฒน์การศึกษา พ.ศ. 2538 จึงไม่ใช่เพียงบทบาทของหน่วยงานบริหารการศึกษาระดับประถมศึกษา แต่เป็น กลไกภาคสนามที่ทำให้นโยบายการปฏิรูปกลายเป็นการเปลี่ยนแปลงที่ประชาชนสามารถมองเห็นและสัมผัสได้จริง
และเมื่อพิจารณาร่วมกับผลงานของกรมสามัญศึกษาในบทที่ 9 จะเห็นภาพเดียวกันในอีกระดับหนึ่ง คือ การอภิวัฒน์การศึกษา พ.ศ. 2538 ถูกขับเคลื่อนลงไปพร้อมกันทั้งระบบ ตั้งแต่เด็กอายุ 3 ปี โรงเรียนประถมศึกษา ไปจนถึงโรงเรียนมัธยมศึกษา
นี่คือเหตุผลที่วันที่ 8 พฤษภาคม พ.ศ. 2540 มีความหมายในฐานะจุดที่ผลของการขยายโอกาสทางการศึกษาได้ถูกประกาศและปรากฏเป็นรูปธรรมต่อสาธารณะ มิใช่เพียงนโยบายที่อยู่บนกระดาษ
หลักฐานอ้างอิง
180 วัน ในกระทรวงศึกษาธิการ ของ ฯพณฯ สุขวิช รังสิตพล รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ พฤศจิกายน พ.ศ. 2539 – 8 พฤษภาคม พ.ศ. 2540.
[url=https://books.google.co.th/books/about/180_%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%99_%E0%B9%83%E0%B8%99%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%97%E0%B8%A3%E0%B8%A7.html?id=aL3KoAEACAAJ&redir_esc=y]https://books.google.co.th/books/about/180_วัน_ในกระทรว.html?id=aL3KoAEACAAJ&redir_esc=y[/url]
แสดงความคิดเห็น
โปรดศึกษาและยอมรับนโยบายข้อมูลส่วนบุคคลก่อนเริ่มใช้งาน อ่านเพิ่มเติมได้ที่นี่