สปช. สามารถให้บริการ เด็กเข้าเรียนในเขตบริการได้ถึง ร้อยละ 98.44 เหลือเด็กที่ยังไม่ได้เข้าเรียนร้อยละ 1.56 ซึ่งส่วนใหญ่เป็นเด็กเร่ร่อน เด็กร่างกายพิการ และเด็กชาวเขา
ประเด็นสำคัญจึงมิใช่เพียงตัวเลขร้อยละ 98.44 หากแต่คือการที่รัฐกำหนดเป้าหมายอย่างชัดเจนว่า เด็กต้องเข้าสู่ระบบการศึกษา และจัดกลไกเพื่อค้นหาเด็กที่อยู่นอกระบบ
สปช. ยังจัดทำข้อตกลงร่วมกับกรมการศึกษานอกโรงเรียน เพื่อเร่งรัดนโยบาย
“พฤษภาคม 2540 เด็กไทยทุกคนต้องได้เรียน”
โดยผลักดันให้เด็กสามารถเข้าสู่การศึกษาได้ทั้ง ในระบบและนอกระบบโรงเรียน
นี่คือจุดที่การปฏิรูปการศึกษาก้าวจาก “การจัดการโรงเรียน” ไปสู่ “การจัดการโอกาสของประชาชน”
8.5 การลงทุนในเด็กอายุ 3–5 ปี: จุดเริ่มต้นของการสร้างทุนมนุษย์
การขยายโอกาสไม่ได้เริ่มต้นเมื่อเด็กเข้าโรงเรียนประถมศึกษา หากแต่เริ่มตั้งแต่ก่อนวัยเรียน
สปช. ดำเนินการจัดการศึกษาก่อนประถมศึกษาตามกฎหมายที่เกี่ยวข้อง และขยายการดำเนินงานอย่างกว้างขวางตามมติคณะรัฐมนตรี พ.ศ. 2539 โดยได้รับการสนับสนุนทั้งด้านวัสดุ ครุภัณฑ์ การอบรมครู และงบประมาณรายหัว
ในปีการศึกษา 2540 มีนโยบายให้ สปช. รับเด็กอายุ 3 ปี จำนวน 311,979 คน เพื่อเตรียมความพร้อมก่อนเข้าสู่ระดับประถมศึกษา
การลงทุนดังกล่าวครอบคลุมหลายมิติพร้อมกัน ได้แก่
บุคลากร
มีเป้าหมายจัดจ้างครูชั่วคราวอนุบาล 3 ขวบจำนวน 18,000 อัตรา โดยในปี พ.ศ. 2541 มีจำนวน 7,500 อัตรา ใช้งบประมาณ 176,250,000 บาท
สื่อและเครื่องมือการเรียนรู้
มีการจัดทำคู่มือ แบบประเมินพัฒนาการ แผนการจัดประสบการณ์ คู่มือสื่อและเครื่องเล่น คู่มือเกมการศึกษา เทปเพลง และวีดิทัศน์เกี่ยวกับพัฒนาการและการอบรมเลี้ยงดูเด็ก
โภชนาการ
มีการจัดสรรงบประมาณสำหรับอาหารเสริมประเภทนมแก่เด็กอนุบาล รวมทั้งงบประมาณสำหรับวัสดุประจำห้องเรียน
ครุภัณฑ์
มีการจัดชั้นวางของเล่น ตู้เก็บอุปกรณ์ และเครื่องใช้ประจำห้องเรียน เพื่อสร้างสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมกับเด็กเล็ก
การพัฒนาครู
มีการอบรมเชิงปฏิบัติการสำหรับครูผู้สอนอนุบาล 3 ขวบและเจ้าหน้าที่จำนวน 7,250 คน และครูผู้สอนอนุบาล 4–5 ขวบและเจ้าหน้าที่จำนวน 17,898 คน
จึงกล่าวได้ว่า การลงทุนในเด็กปฐมวัยในช่วงนี้เป็นการลงทุนที่มองเด็กเป็นมนุษย์คนหนึ่งตั้งแต่ก่อนเข้าสู่ระบบการศึกษาภาคบังคับ ไม่ใช่รอให้เด็กเข้าชั้นประถมศึกษาแล้วจึงเริ่มสร้างโอกาส
8.6 จากโรงเรียนสู่ชุมชน: โรงเรียนในฐานะศูนย์กลางของสังคม
หลักฐานการพัฒนาโรงเรียนของ สปช. ยังแสดงให้เห็นแนวคิดสำคัญอีกประการหนึ่ง คือ โรงเรียนมิได้แยกขาดจากชุมชน
การสนับสนุนของประชาชนกว่า 695,079 คนในรูปแรงงาน รวมถึงเงิน วัสดุ และอุปกรณ์ เป็นหลักฐานเชิงรูปธรรมของการมีส่วนร่วมของสังคมต่อการศึกษา
โรงเรียนจึงทำหน้าที่มากกว่าการเป็นสถานที่เรียนของเด็ก แต่เป็นโครงสร้างพื้นฐานของชุมชน
แนวคิดนี้ปรากฏในรายละเอียดของการพัฒนาโรงเรียน ตั้งแต่การปรับปรุงอาคาร การจัดสภาพแวดล้อม การจัดน้ำดื่มน้ำใช้ การลดมลภาวะ ไปจนถึงการระดมทรัพยากรจากผู้ปกครองและประชาชน
เมื่อโรงเรียนได้รับการพัฒนา ชุมชนก็ได้รับประโยชน์ร่วมกัน และเมื่อชุมชนเข้ามามีส่วนร่วม โรงเรียนก็ได้รับทรัพยากรและพลังทางสังคมเพิ่มเติม
นี่คือวงจรที่สามารถสรุปได้ว่า
รัฐสร้างโครงสร้างพื้นฐาน → โรงเรียนสร้างโอกาส → ชุมชนร่วมสร้างโรงเรียน → เด็กได้รับการศึกษา → สังคมได้รับทุนมนุษย์
ซึ่งเป็นตรรกะสำคัญของ ปรัชญาเศรษฐศาสตร์สุขวิชโนมิกส์
8.7 สปช. กับการอภิวัฒน์การศึกษา พ.ศ. 2538: จากการบริหารโรงเรียนสู่การสร้างโอกาส
เมื่อพิจารณาหลักฐานทั้งหมดร่วมกัน จะเห็นว่า สปช. เป็นกลไกสำคัญในการทำให้นโยบายการปฏิรูปการศึกษาลงไปถึงระดับพื้นที่
การดำเนินงานมิได้มีเพียงเรื่องใดเรื่องหนึ่ง แต่เชื่อมโยงตั้งแต่
โรงเรียน → อาคาร → สิ่งแวดล้อม → ครู → เทคโนโลยี → เด็กปฐมวัย → การรับเด็กเข้าเรียน → ชุมชน → โอกาสทางการศึกษา
สิ่งที่เกิดขึ้นจึงเป็นการเปลี่ยนจากแนวคิด “จัดการศึกษาให้ผู้ที่เข้าถึงโรงเรียนอยู่แล้ว” ไปสู่แนวคิด “ทำให้เด็กเข้าถึงการศึกษา”
และการทำให้เด็กเข้าถึงการศึกษา จำเป็นต้องลงทุนพร้อมกันทั้งระบบ ตั้งแต่สถานที่ ครู สื่อ อุปกรณ์ อาหาร น้ำดื่ม การเดินทางเข้าถึงโรงเรียน ตลอดจนการค้นหาเด็กที่ยังอยู่นอกระบบ
8.8 ก่อนพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542
ลำดับเวลามีความสำคัญต่อการอ่านหลักฐานชุดนี้
การดำเนินงานที่กล่าวมาข้างต้นเกิดขึ้นในช่วง พ.ศ. [url=tel:2538-2540]2538–2540[/url] และมีหลักฐานผลการดำเนินงานอย่างชัดเจนก่อนวันที่ 8 พฤษภาคม พ.ศ. 2540
ดังนั้น หากพิจารณาในทางประวัติศาสตร์ของนโยบายสาธารณะ จำเป็นต้องแยกให้ชัดเจนระหว่าง
สิ่งที่เกิดขึ้นจริงจากการดำเนินงานของหน่วยงานในช่วง พ.ศ. [url=tel:2538-2540]2538–2540[/url]
กับ
กฎหมายและโครงสร้างการศึกษาแห่งชาติที่เกิดขึ้นภายหลัง
กล่าวอีกอย่างหนึ่งคือ การปรับปรุงโรงเรียนจำนวนมาก การพัฒนาครู การขยายการศึกษาปฐมวัย การรณรงค์นำเด็กเข้าสู่ระบบ และการระดมการมีส่วนร่วมจากชุมชน ล้วนเป็นหลักฐานของการดำเนินงานที่มีอยู่แล้วก่อนพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542
จึงไม่ควรย้อนนำกฎหมายภายหลังมาเป็นต้นกำเนิดของการดำเนินงานที่มีหลักฐานเกิดขึ้นก่อนแล้ว
ประเด็นนี้มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการทำความเข้าใจ การอภิวัฒน์การศึกษา พ.ศ. 2538 เพราะทำให้เห็นลำดับของเหตุและผลจากหลักฐานร่วมสมัย มิใช่การนำกรอบกฎหมายภายหลังกลับไปอธิบายว่าเป็นจุดเริ่มต้นของทุกสิ่ง
8.9 ความหมายของ สปช. ภายใต้หลักปรัชญาเศรษฐศาสตร์สุขวิชโนมิกส์
เมื่อพิจารณาผลงานของ สปช. ในช่วงดังกล่าวผ่านกรอบ ปรัชญาเศรษฐศาสตร์สุขวิชโนมิกส์ จะเห็นองค์ประกอบสำคัญ 5 ประการ
หนึ่ง — ลงทุนในคนตั้งแต่ต้นทาง
การขยายการศึกษาปฐมวัยตั้งแต่อายุ 3 ปี แสดงให้เห็นว่าการพัฒนาทุนมนุษย์เริ่มตั้งแต่วัยเริ่มต้นของชีวิต
สอง — ลงทุนในโครงสร้างพื้นฐานที่ประชาชนใช้จริง
การซ่อมแซมโรงเรียนจำนวน 29,845 โรง และการปรับปรุงอาคารเรียน อาคารอเนกประสงค์ และส้วม คือการลงทุนที่เกิดผลโดยตรงต่อชีวิตประจำวันของนักเรียน
สาม — พัฒนาคนที่ทำงานในระบบ
การอบรมครูคอมพิวเตอร์ ภาษา วิทยาศาสตร์ และครูปฐมวัย คือการเพิ่มขีดความสามารถของบุคลากรซึ่งเป็นกลไกสำคัญของระบบการศึกษา
สี่ — เปิดให้ชุมชนเป็นหุ้นส่วนของการพัฒนา
มูลค่าการสนับสนุนจากประชาชนกว่า 355 ล้านบาท แสดงให้เห็นว่าการพัฒนาโรงเรียนสามารถระดมพลังของสังคมเข้ามาร่วมกับภาครัฐได้
ห้า — เปลี่ยนการศึกษาให้เป็นโอกาสของทุกคน
เป้าหมาย “พฤษภาคม 2540 เด็กไทยทุกคนต้องได้เรียน” และอัตราการนำเด็กเข้าสู่การศึกษาในเขตบริการร้อยละ 98.44 แสดงให้เห็นการเปลี่ยนจุดเน้นจากการบริหารระบบไปสู่การขยายโอกาสของประชาชน
ทั้งหมดนี้สอดคล้องกับห่วงโซ่แนวคิดของ ปรัชญาเศรษฐศาสตร์สุขวิชโนมิกส์ ที่สามารถสรุปได้ว่า
การศึกษาสร้างคน
คนสร้างสังคม
สังคมสร้างโอกาส
โอกาสสร้างความเสมอภาค
ความเสมอภาคสร้างสันติสุข
8.10 หลักฐานจาก “180 วัน ในกระทรวงศึกษาธิการ”
หลักฐานสำคัญของบทนี้มาจากรายงาน 180 วัน ในกระทรวงศึกษาธิการ ของ ฯพณฯ สุขวิช รังสิตพล รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ ซึ่งครอบคลุมช่วงเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2539 ถึงวันที่ 8 พฤษภาคม พ.ศ. 2540
เอกสารดังกล่าวมีความสำคัญเป็นพิเศษ เพราะเป็นหลักฐานร่วมสมัยที่บันทึกการดำเนินงานของหน่วยงานต่าง ๆ ภายใต้การปฏิรูปการศึกษาในช่วงเวลาที่เกิดการเปลี่ยนแปลงจริง
สำหรับ สปช. หลักฐานในรายงานแสดงให้เห็นตั้งแต่การพัฒนาโรงเรียน การพัฒนาสภาพแวดล้อม การพัฒนาครู การขยายการศึกษาปฐมวัย การจัดสื่อและครุภัณฑ์ ไปจนถึงการเร่งนำเด็กเข้าสู่ระบบการศึกษา
ดังนั้น บทบาทของ สปช. ในการอภิวัฒน์การศึกษา พ.ศ. 2538 จึงไม่ใช่เพียงบทบาทของหน่วยงานบริหารการศึกษาระดับประถมศึกษา แต่เป็น กลไกภาคสนามที่ทำให้นโยบายการปฏิรูปกลายเป็นการเปลี่ยนแปลงที่ประชาชนสามารถมองเห็นและสัมผัสได้จริง
และเมื่อพิจารณาร่วมกับผลงานของกรมสามัญศึกษาในบทที่ 9 จะเห็นภาพเดียวกันในอีกระดับหนึ่ง คือ การอภิวัฒน์การศึกษา พ.ศ. 2538 ถูกขับเคลื่อนลงไปพร้อมกันทั้งระบบ ตั้งแต่เด็กอายุ 3 ปี โรงเรียนประถมศึกษา ไปจนถึงโรงเรียนมัธยมศึกษา
นี่คือเหตุผลที่วันที่ 8 พฤษภาคม พ.ศ. 2540 มีความหมายในฐานะจุดที่ผลของการขยายโอกาสทางการศึกษาได้ถูกประกาศและปรากฏเป็นรูปธรรมต่อสาธารณะ มิใช่เพียงนโยบายที่อยู่บนกระดาษ
หลักฐานอ้างอิง
180 วัน ในกระทรวงศึกษาธิการ ของ ฯพณฯ สุขวิช รังสิตพล รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ พฤศจิกายน พ.ศ. 2539 – 8 พฤษภาคม พ.ศ. 2540.
[url=https://books.google.co.th/books/about/180_%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%99_%E0%B9%83%E0%B8%99%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%97%E0%B8%A3%E0%B8%A7.html?id=aL3KoAEACAAJ&redir_esc=y]https://books.google.co.th/books/about/180_วัน_ในกระทรว.html?id=aL3KoAEACAAJ&redir_esc=y[/url]
สำนักงานคณะกรรมการประถมศึกษาแห่งชาติ
ประเด็นสำคัญจึงมิใช่เพียงตัวเลขร้อยละ 98.44 หากแต่คือการที่รัฐกำหนดเป้าหมายอย่างชัดเจนว่า เด็กต้องเข้าสู่ระบบการศึกษา และจัดกลไกเพื่อค้นหาเด็กที่อยู่นอกระบบ
สปช. ยังจัดทำข้อตกลงร่วมกับกรมการศึกษานอกโรงเรียน เพื่อเร่งรัดนโยบาย
“พฤษภาคม 2540 เด็กไทยทุกคนต้องได้เรียน”
โดยผลักดันให้เด็กสามารถเข้าสู่การศึกษาได้ทั้ง ในระบบและนอกระบบโรงเรียน
นี่คือจุดที่การปฏิรูปการศึกษาก้าวจาก “การจัดการโรงเรียน” ไปสู่ “การจัดการโอกาสของประชาชน”
8.5 การลงทุนในเด็กอายุ 3–5 ปี: จุดเริ่มต้นของการสร้างทุนมนุษย์
การขยายโอกาสไม่ได้เริ่มต้นเมื่อเด็กเข้าโรงเรียนประถมศึกษา หากแต่เริ่มตั้งแต่ก่อนวัยเรียน
สปช. ดำเนินการจัดการศึกษาก่อนประถมศึกษาตามกฎหมายที่เกี่ยวข้อง และขยายการดำเนินงานอย่างกว้างขวางตามมติคณะรัฐมนตรี พ.ศ. 2539 โดยได้รับการสนับสนุนทั้งด้านวัสดุ ครุภัณฑ์ การอบรมครู และงบประมาณรายหัว
ในปีการศึกษา 2540 มีนโยบายให้ สปช. รับเด็กอายุ 3 ปี จำนวน 311,979 คน เพื่อเตรียมความพร้อมก่อนเข้าสู่ระดับประถมศึกษา
การลงทุนดังกล่าวครอบคลุมหลายมิติพร้อมกัน ได้แก่
บุคลากร
มีเป้าหมายจัดจ้างครูชั่วคราวอนุบาล 3 ขวบจำนวน 18,000 อัตรา โดยในปี พ.ศ. 2541 มีจำนวน 7,500 อัตรา ใช้งบประมาณ 176,250,000 บาท
สื่อและเครื่องมือการเรียนรู้
มีการจัดทำคู่มือ แบบประเมินพัฒนาการ แผนการจัดประสบการณ์ คู่มือสื่อและเครื่องเล่น คู่มือเกมการศึกษา เทปเพลง และวีดิทัศน์เกี่ยวกับพัฒนาการและการอบรมเลี้ยงดูเด็ก
โภชนาการ
มีการจัดสรรงบประมาณสำหรับอาหารเสริมประเภทนมแก่เด็กอนุบาล รวมทั้งงบประมาณสำหรับวัสดุประจำห้องเรียน
ครุภัณฑ์
มีการจัดชั้นวางของเล่น ตู้เก็บอุปกรณ์ และเครื่องใช้ประจำห้องเรียน เพื่อสร้างสภาพแวดล้อมที่เหมาะสมกับเด็กเล็ก
การพัฒนาครู
มีการอบรมเชิงปฏิบัติการสำหรับครูผู้สอนอนุบาล 3 ขวบและเจ้าหน้าที่จำนวน 7,250 คน และครูผู้สอนอนุบาล 4–5 ขวบและเจ้าหน้าที่จำนวน 17,898 คน
จึงกล่าวได้ว่า การลงทุนในเด็กปฐมวัยในช่วงนี้เป็นการลงทุนที่มองเด็กเป็นมนุษย์คนหนึ่งตั้งแต่ก่อนเข้าสู่ระบบการศึกษาภาคบังคับ ไม่ใช่รอให้เด็กเข้าชั้นประถมศึกษาแล้วจึงเริ่มสร้างโอกาส
8.6 จากโรงเรียนสู่ชุมชน: โรงเรียนในฐานะศูนย์กลางของสังคม
หลักฐานการพัฒนาโรงเรียนของ สปช. ยังแสดงให้เห็นแนวคิดสำคัญอีกประการหนึ่ง คือ โรงเรียนมิได้แยกขาดจากชุมชน
การสนับสนุนของประชาชนกว่า 695,079 คนในรูปแรงงาน รวมถึงเงิน วัสดุ และอุปกรณ์ เป็นหลักฐานเชิงรูปธรรมของการมีส่วนร่วมของสังคมต่อการศึกษา
โรงเรียนจึงทำหน้าที่มากกว่าการเป็นสถานที่เรียนของเด็ก แต่เป็นโครงสร้างพื้นฐานของชุมชน
แนวคิดนี้ปรากฏในรายละเอียดของการพัฒนาโรงเรียน ตั้งแต่การปรับปรุงอาคาร การจัดสภาพแวดล้อม การจัดน้ำดื่มน้ำใช้ การลดมลภาวะ ไปจนถึงการระดมทรัพยากรจากผู้ปกครองและประชาชน
เมื่อโรงเรียนได้รับการพัฒนา ชุมชนก็ได้รับประโยชน์ร่วมกัน และเมื่อชุมชนเข้ามามีส่วนร่วม โรงเรียนก็ได้รับทรัพยากรและพลังทางสังคมเพิ่มเติม
นี่คือวงจรที่สามารถสรุปได้ว่า
รัฐสร้างโครงสร้างพื้นฐาน → โรงเรียนสร้างโอกาส → ชุมชนร่วมสร้างโรงเรียน → เด็กได้รับการศึกษา → สังคมได้รับทุนมนุษย์
ซึ่งเป็นตรรกะสำคัญของ ปรัชญาเศรษฐศาสตร์สุขวิชโนมิกส์
8.7 สปช. กับการอภิวัฒน์การศึกษา พ.ศ. 2538: จากการบริหารโรงเรียนสู่การสร้างโอกาส
เมื่อพิจารณาหลักฐานทั้งหมดร่วมกัน จะเห็นว่า สปช. เป็นกลไกสำคัญในการทำให้นโยบายการปฏิรูปการศึกษาลงไปถึงระดับพื้นที่
การดำเนินงานมิได้มีเพียงเรื่องใดเรื่องหนึ่ง แต่เชื่อมโยงตั้งแต่
โรงเรียน → อาคาร → สิ่งแวดล้อม → ครู → เทคโนโลยี → เด็กปฐมวัย → การรับเด็กเข้าเรียน → ชุมชน → โอกาสทางการศึกษา
สิ่งที่เกิดขึ้นจึงเป็นการเปลี่ยนจากแนวคิด “จัดการศึกษาให้ผู้ที่เข้าถึงโรงเรียนอยู่แล้ว” ไปสู่แนวคิด “ทำให้เด็กเข้าถึงการศึกษา”
และการทำให้เด็กเข้าถึงการศึกษา จำเป็นต้องลงทุนพร้อมกันทั้งระบบ ตั้งแต่สถานที่ ครู สื่อ อุปกรณ์ อาหาร น้ำดื่ม การเดินทางเข้าถึงโรงเรียน ตลอดจนการค้นหาเด็กที่ยังอยู่นอกระบบ
8.8 ก่อนพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542
ลำดับเวลามีความสำคัญต่อการอ่านหลักฐานชุดนี้
การดำเนินงานที่กล่าวมาข้างต้นเกิดขึ้นในช่วง พ.ศ. [url=tel:2538-2540]2538–2540[/url] และมีหลักฐานผลการดำเนินงานอย่างชัดเจนก่อนวันที่ 8 พฤษภาคม พ.ศ. 2540
ดังนั้น หากพิจารณาในทางประวัติศาสตร์ของนโยบายสาธารณะ จำเป็นต้องแยกให้ชัดเจนระหว่าง
สิ่งที่เกิดขึ้นจริงจากการดำเนินงานของหน่วยงานในช่วง พ.ศ. [url=tel:2538-2540]2538–2540[/url]
กับ
กฎหมายและโครงสร้างการศึกษาแห่งชาติที่เกิดขึ้นภายหลัง
กล่าวอีกอย่างหนึ่งคือ การปรับปรุงโรงเรียนจำนวนมาก การพัฒนาครู การขยายการศึกษาปฐมวัย การรณรงค์นำเด็กเข้าสู่ระบบ และการระดมการมีส่วนร่วมจากชุมชน ล้วนเป็นหลักฐานของการดำเนินงานที่มีอยู่แล้วก่อนพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542
จึงไม่ควรย้อนนำกฎหมายภายหลังมาเป็นต้นกำเนิดของการดำเนินงานที่มีหลักฐานเกิดขึ้นก่อนแล้ว
ประเด็นนี้มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการทำความเข้าใจ การอภิวัฒน์การศึกษา พ.ศ. 2538 เพราะทำให้เห็นลำดับของเหตุและผลจากหลักฐานร่วมสมัย มิใช่การนำกรอบกฎหมายภายหลังกลับไปอธิบายว่าเป็นจุดเริ่มต้นของทุกสิ่ง
8.9 ความหมายของ สปช. ภายใต้หลักปรัชญาเศรษฐศาสตร์สุขวิชโนมิกส์
เมื่อพิจารณาผลงานของ สปช. ในช่วงดังกล่าวผ่านกรอบ ปรัชญาเศรษฐศาสตร์สุขวิชโนมิกส์ จะเห็นองค์ประกอบสำคัญ 5 ประการ
หนึ่ง — ลงทุนในคนตั้งแต่ต้นทาง
การขยายการศึกษาปฐมวัยตั้งแต่อายุ 3 ปี แสดงให้เห็นว่าการพัฒนาทุนมนุษย์เริ่มตั้งแต่วัยเริ่มต้นของชีวิต
สอง — ลงทุนในโครงสร้างพื้นฐานที่ประชาชนใช้จริง
การซ่อมแซมโรงเรียนจำนวน 29,845 โรง และการปรับปรุงอาคารเรียน อาคารอเนกประสงค์ และส้วม คือการลงทุนที่เกิดผลโดยตรงต่อชีวิตประจำวันของนักเรียน
สาม — พัฒนาคนที่ทำงานในระบบ
การอบรมครูคอมพิวเตอร์ ภาษา วิทยาศาสตร์ และครูปฐมวัย คือการเพิ่มขีดความสามารถของบุคลากรซึ่งเป็นกลไกสำคัญของระบบการศึกษา
สี่ — เปิดให้ชุมชนเป็นหุ้นส่วนของการพัฒนา
มูลค่าการสนับสนุนจากประชาชนกว่า 355 ล้านบาท แสดงให้เห็นว่าการพัฒนาโรงเรียนสามารถระดมพลังของสังคมเข้ามาร่วมกับภาครัฐได้
ห้า — เปลี่ยนการศึกษาให้เป็นโอกาสของทุกคน
เป้าหมาย “พฤษภาคม 2540 เด็กไทยทุกคนต้องได้เรียน” และอัตราการนำเด็กเข้าสู่การศึกษาในเขตบริการร้อยละ 98.44 แสดงให้เห็นการเปลี่ยนจุดเน้นจากการบริหารระบบไปสู่การขยายโอกาสของประชาชน
ทั้งหมดนี้สอดคล้องกับห่วงโซ่แนวคิดของ ปรัชญาเศรษฐศาสตร์สุขวิชโนมิกส์ ที่สามารถสรุปได้ว่า
การศึกษาสร้างคน
คนสร้างสังคม
สังคมสร้างโอกาส
โอกาสสร้างความเสมอภาค
ความเสมอภาคสร้างสันติสุข
8.10 หลักฐานจาก “180 วัน ในกระทรวงศึกษาธิการ”
หลักฐานสำคัญของบทนี้มาจากรายงาน 180 วัน ในกระทรวงศึกษาธิการ ของ ฯพณฯ สุขวิช รังสิตพล รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ ซึ่งครอบคลุมช่วงเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2539 ถึงวันที่ 8 พฤษภาคม พ.ศ. 2540
เอกสารดังกล่าวมีความสำคัญเป็นพิเศษ เพราะเป็นหลักฐานร่วมสมัยที่บันทึกการดำเนินงานของหน่วยงานต่าง ๆ ภายใต้การปฏิรูปการศึกษาในช่วงเวลาที่เกิดการเปลี่ยนแปลงจริง
สำหรับ สปช. หลักฐานในรายงานแสดงให้เห็นตั้งแต่การพัฒนาโรงเรียน การพัฒนาสภาพแวดล้อม การพัฒนาครู การขยายการศึกษาปฐมวัย การจัดสื่อและครุภัณฑ์ ไปจนถึงการเร่งนำเด็กเข้าสู่ระบบการศึกษา
ดังนั้น บทบาทของ สปช. ในการอภิวัฒน์การศึกษา พ.ศ. 2538 จึงไม่ใช่เพียงบทบาทของหน่วยงานบริหารการศึกษาระดับประถมศึกษา แต่เป็น กลไกภาคสนามที่ทำให้นโยบายการปฏิรูปกลายเป็นการเปลี่ยนแปลงที่ประชาชนสามารถมองเห็นและสัมผัสได้จริง
และเมื่อพิจารณาร่วมกับผลงานของกรมสามัญศึกษาในบทที่ 9 จะเห็นภาพเดียวกันในอีกระดับหนึ่ง คือ การอภิวัฒน์การศึกษา พ.ศ. 2538 ถูกขับเคลื่อนลงไปพร้อมกันทั้งระบบ ตั้งแต่เด็กอายุ 3 ปี โรงเรียนประถมศึกษา ไปจนถึงโรงเรียนมัธยมศึกษา
นี่คือเหตุผลที่วันที่ 8 พฤษภาคม พ.ศ. 2540 มีความหมายในฐานะจุดที่ผลของการขยายโอกาสทางการศึกษาได้ถูกประกาศและปรากฏเป็นรูปธรรมต่อสาธารณะ มิใช่เพียงนโยบายที่อยู่บนกระดาษ
หลักฐานอ้างอิง
180 วัน ในกระทรวงศึกษาธิการ ของ ฯพณฯ สุขวิช รังสิตพล รัฐมนตรีว่าการกระทรวงศึกษาธิการ พฤศจิกายน พ.ศ. 2539 – 8 พฤษภาคม พ.ศ. 2540.
[url=https://books.google.co.th/books/about/180_%E0%B8%A7%E0%B8%B1%E0%B8%99_%E0%B9%83%E0%B8%99%E0%B8%81%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%97%E0%B8%A3%E0%B8%A7.html?id=aL3KoAEACAAJ&redir_esc=y]https://books.google.co.th/books/about/180_วัน_ในกระทรว.html?id=aL3KoAEACAAJ&redir_esc=y[/url]