คนฉลาดไม่ได้มีแค่ “อัจฉริยะเงียบ ๆ” งานวิจัยพบ 5 ลักษณะที่เกี่ยวข้องกับความสามารถทางปัญญา

คนฉลาดไม่ได้มีแค่ “อัจฉริยะเงียบ ๆ” งานวิจัยพบ 5 ลักษณะที่เกี่ยวข้องกับความสามารถทางปัญญา

งานวิจัยขนาดใหญ่ที่เผยแพร่ในปี 2023 ศึกษาความสัมพันธ์ระหว่าง บุคลิกภาพกับความสามารถทางปัญญา โดยรวบรวมข้อมูลจากงานวิจัย 1,325 ชิ้น และผู้คนหลายล้านคนจากมากกว่า 50 ประเทศ ผลการศึกษาพบว่า บุคลิกภาพบางลักษณะมีความสัมพันธ์กับความสามารถด้านการคิด การเรียนรู้ และการใช้เหตุผล แต่ไม่ได้หมายความว่าสามารถใช้บุคลิกภาพทำนายว่า “ใครฉลาดกว่าใคร” ได้โดยตรง

งานวิจัยนี้จัดทำโดย Kevin C. Stanek และ Deniz S. Ones จากมหาวิทยาลัยมินนิโซตา และตีพิมพ์ในวารสาร Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS)

สิ่งที่น่าสนใจคือ งานวิจัยไม่ได้พบว่า “คนเก็บตัว” มีความสัมพันธ์กับความสามารถทางปัญญาสูงกว่าอย่างที่ภาพจำของอัจฉริยะมักนำเสนอ

ในกลุ่มบุคลิกภาพแบบ Extraversion ลักษณะที่มีความสัมพันธ์เชิงบวกกับความสามารถทางปัญญาคือ ความกระตือรือร้นและความคล่องตัวในการทำกิจกรรม (activity) มากกว่าการเป็นคนชอบเข้าสังคมเพียงอย่างเดียว

คนที่มีลักษณะนี้มักกระตือรือร้น ทำกิจกรรมหลากหลาย และพร้อมลงมือทำ ซึ่งพบความสัมพันธ์กับความสามารถบางด้าน เช่น การดึงข้อมูลจากความจำและความเร็วในการประมวลผล 

พูดง่าย ๆ ไม่ใช่แค่ “พูดเก่งหรือเข้าสังคมเก่ง” แต่เป็นการเป็นคนที่ มีพลังและลงมือทำ

อีกผลที่น่าสนใจคือ ความเห็นอกเห็นใจ (compassion) มีความสัมพันธ์เชิงบวกกับความสามารถทางปัญญาหลายด้าน โดยเฉพาะความรู้ที่สะสมและนำไปใช้ได้

ขณะเดียวกัน “ความสุภาพ” หรือการพยายามปฏิบัติตามกฎทางสังคมอย่างเคร่งครัดไม่ได้ให้ผลในทิศทางเดียวกัน และในบางการวิเคราะห์มีความสัมพันธ์เชิงลบกับความสามารถทางปัญญา 

จุดสำคัญคือ ความเห็นอกเห็นใจไม่เท่ากับความสุภาพ งานวิจัยกำลังแยกบุคลิกภาพสองด้านนี้ออกจากกัน ไม่ได้บอกว่าคนสุภาพเป็นคนฉลาดน้อยกว่า

ในกลุ่ม Conscientiousness ซึ่งเกี่ยวข้องกับความมีระเบียบและความรับผิดชอบ นักวิจัยพบว่า ความขยันหรือความพากเพียร (industriousness) มีความสัมพันธ์เชิงบวกกับความสามารถด้านความรู้ที่สะสมไว้หลายประเภท

นั่นหมายความว่า ความสามารถทางปัญญาไม่ได้มีแค่ “พรสวรรค์ในการคิด” แต่การ ลงมือเรียนรู้และทำงานอย่างต่อเนื่อง ก็มีความเกี่ยวข้องกับสิ่งที่คนคนหนึ่งสามารถสั่งสมเป็นความรู้และทักษะได้ 

ด้าน Neuroticism มีความสัมพันธ์ที่ซับซ้อนกว่า โดยไม่ได้หมายความว่าคนที่มีอารมณ์อ่อนไหวจะมีความสามารถทางปัญญาต่ำเสมอไป

แต่ลักษณะบางอย่าง เช่น ความวิตกกังวล ภาวะซึมเศร้า ความระแวง และความหงุดหงิด มีความสัมพันธ์เชิงลบกับความสามารถทางปัญญาหลายด้าน 

คำอธิบายหนึ่งคือ เมื่อสมองต้องใช้ทรัพยากรจำนวนมากไปกับความกังวล ความสามารถในการนำความสนใจและความจำใช้งานมาแก้ปัญหาอาจลดลง

ดังนั้นประเด็นไม่ได้อยู่ที่ว่า “คนฉลาดต้องไม่เครียด” แต่ความเครียดและความวิตกกังวลที่รบกวนสมาธิอาจทำให้คนเราใช้ความสามารถที่มีอยู่ได้ไม่เต็มที่

อีกประเด็นสำคัญที่ควรกล่าวถึงคือ Openness หรือการเปิดรับประสบการณ์ ซึ่งเป็นหนึ่งใน Big Five และมีความสัมพันธ์กับความสามารถทางปัญญาหลายด้าน

ลักษณะนี้เกี่ยวข้องกับความสนใจในสิ่งใหม่ ความคิดที่หลากหลาย และการเปิดรับประสบการณ์ ไม่ใช่เพียงความหมายว่าเป็นคน “ชอบศิลปะ” หรือ “มีความคิดสร้างสรรค์” เท่านั้น

งานวิจัยจึงสะท้อนว่า คนที่มีแนวโน้มเปิดรับข้อมูลและประสบการณ์ใหม่ ๆ อาจมีความเชื่อมโยงกับความสามารถในการเรียนรู้และประมวลข้อมูลบางประเภท 

หากนำผลการศึกษามองภาพรวม จะเห็นว่า ไม่มี “บุคลิกภาพของคนฉลาด” เพียงแบบเดียว

ลักษณะที่พบความสัมพันธ์กับความสามารถทางปัญญาหลายด้าน ได้แก่

แต่ต้องระวังการตีความ เพราะงานวิจัยนี้เป็น การวิเคราะห์ความสัมพันธ์ (correlation) ไม่ได้พิสูจน์ว่า บุคลิกภาพเหล่านี้ “ทำให้” คนฉลาดขึ้นโดยตรง

ที่สำคัญ งานวิจัยไม่ได้แบ่งคนออกเป็นประเภทว่า “ฉลาด” กับ “ไม่ฉลาด” แต่ศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างลักษณะบุคลิกภาพต่าง ๆ กับความสามารถทางปัญญาหลายประเภท เช่น การใช้เหตุผล ความเร็วในการประมวลผล ความจำ และความรู้ที่สะสมมา

บริบทเพิ่มเติม งานวิจัยนี้มีขนาดใหญ่มาก—นักวิจัยสังเคราะห์ความสัมพันธ์จำนวน 60,690 รายการจากการวิเคราะห์เมตา 3,543 ชุด และข้อมูลจากผู้คนหลายล้านคน จึงถือเป็นหลักฐานขนาดใหญ่เกี่ยวกับความเชื่อมโยงระหว่างบุคลิกภาพกับความสามารถทางปัญญา แต่ขนาดของฐานข้อมูลไม่ได้เปลี่ยนความจริงสำคัญว่า “ความสัมพันธ์” ไม่เท่ากับ “เหตุและผล”

ที่มา(เอไอสรุป) psychologies