ในการแพทย์แผนจีน (TCM) มีแนวคิดสำคัญเกี่ยวกับระบบย่อยอาหารว่าเปรียบเหมือน "เตาต้ม" หรือหม้อต้มอาหาร การที่แพทย์แผนจีนไม่แนะนำให้รับประทานสลัดผักดิบหรือของเย็นเป็นประจำ มีสาเหตุหลักๆ คือ
1. ผักดิบมีฤทธิ์เป็น "เย็น" (Cool/Cold Nature)
ตามหลักการแพทย์จีน อาหารแต่ละชนิดมีฤทธิ์ ร้อน-เย็น ผักสดดิบส่วนใหญ่มีฤทธิ์เป็น "เย็น" (Cooling/Cold) การรับประทานอาหารฤทธิ์เย็นปริมาณมากๆ หรือกินเป็นประจำ จะไปบันทอน "หยางของม้ามและกระเพาะอาหาร" (Spleen and Stomach Yang Qi) ซึ่งเป็นพลังงานความร้อนที่ใชัย่อยอาหารและดูดซึมสารอาหาร
2. ม้ามชอบความอุ่น กลัวความเย็น
ในทางแพทย์จีน "ม้าม" (Spleen) ทำหน้าที่เปลี่ยนอาหารให้เป็นพลังงาน (ชี่) และเลือด หากรับประทานผักดิบหรืออาหารเย็นจัดบ่อยๆ ม้ามจะต้องทำงานหนักขึ้นเพื่อดึงพลังงานความร้อนมาปรับให้อาหารอุ่นขึ้นก่อนจึงจะย่อยได้ เมื่อม้ามทำงานหนักเกินไป จะเกิดภาวะ "ม้ามพร่อง" (Spleen Qi Deficiency)
3. ผลกระทบเมื่อม้ามและกระเพาะอาหารชื้น/พร่อง
เมื่อรับประทานผักดิบสะสมเป็นเวลานาน อาจก่อให้เกิดอาการเหล่านี้:
ระบบย่อยอาหารทำงานช้าลง: ท้องอืด ท้องผูกสลับท้องเสีย แน่นท้อง ลมในท้องเยอะ
เกิด "ความชื้น" (Dampness) สะสม: ทำให้รู้สึกอ่อนเพลีย ตัวหนัก ร่างกายบวมน้ำง่าย
ระบบเผาผลาญลดลง: รู้สึกหน่อง่าย มือเท้าเย็นง่าย
ข้อแนะนำหากต้องการรับประทานผักให้สมดุล
หากชื่นชอบการรับประทานผัก แพทย์จีนมักแนะนำทางออกเพื่อให้ร่างกายไม่เสียสมดุล ดังนี้:
ผ่านความร้อนสั้นๆ: นำผักไปลวก ผัดเร็วๆ (Stir-fry) หรือต้ม เพื่อลดความเย็นของผัก แต่ยังคงคุณค่าทางอาหารไว้ได้ดี
เติมเครื่องเทศฤทธิ์อุ่น: หากต้องการทานสลัดผักดิบ ควรใส่วัตถุดิบหรือน้ำสลัดที่มีเครื่องเทศฤทธิ์อุ่นเพื่อช่วยสมดุลฤทธิ์เย็น เช่น ขิง, พริกไทยดำ, กระเทียม, หรือมัสตาร์ด
ทานตามฤดูกาลและสภาพร่างกาย: คนที่มีภาวะร่างกายร้อน (เช่น ขี้ร้อน หน้าแดง คอแห้ง) อาจทานผักดิบได้ดีกว่า คนที่มีภาวะร่างกายเย็น (ขี้หนาว มือเท้าเย็น ท้องอืดง่าย) ซึ่งควรหลีกเลี่ยงผักดิบเป็นประจำ
การผ่านความร้อนเบาๆ นอกจากจะช่วยให้ย่อยง่ายขึ้นตามหลักการแพทย์จีนแล้ว ในมุมโภชนาการปัจจุบัน ยังช่วยลดสารต้านสารอาหาร (Antinutrients) ในผักบางชนิด และช่วยให้ร่างกายดูดซึมวิตามินที่ละลายในไขมันได้ดีขึ้นด้วยครับ
CR IG Asia.TCM
ทำไมแพทย์แผนจีน จึงไม่แนะนำให้ทานสลัดผักสด 🥬🥦🥒🥕ผักดิบบ่อยๆ?
1. ผักดิบมีฤทธิ์เป็น "เย็น" (Cool/Cold Nature)
ตามหลักการแพทย์จีน อาหารแต่ละชนิดมีฤทธิ์ ร้อน-เย็น ผักสดดิบส่วนใหญ่มีฤทธิ์เป็น "เย็น" (Cooling/Cold) การรับประทานอาหารฤทธิ์เย็นปริมาณมากๆ หรือกินเป็นประจำ จะไปบันทอน "หยางของม้ามและกระเพาะอาหาร" (Spleen and Stomach Yang Qi) ซึ่งเป็นพลังงานความร้อนที่ใชัย่อยอาหารและดูดซึมสารอาหาร
2. ม้ามชอบความอุ่น กลัวความเย็น
ในทางแพทย์จีน "ม้าม" (Spleen) ทำหน้าที่เปลี่ยนอาหารให้เป็นพลังงาน (ชี่) และเลือด หากรับประทานผักดิบหรืออาหารเย็นจัดบ่อยๆ ม้ามจะต้องทำงานหนักขึ้นเพื่อดึงพลังงานความร้อนมาปรับให้อาหารอุ่นขึ้นก่อนจึงจะย่อยได้ เมื่อม้ามทำงานหนักเกินไป จะเกิดภาวะ "ม้ามพร่อง" (Spleen Qi Deficiency)
3. ผลกระทบเมื่อม้ามและกระเพาะอาหารชื้น/พร่อง
เมื่อรับประทานผักดิบสะสมเป็นเวลานาน อาจก่อให้เกิดอาการเหล่านี้:
ระบบย่อยอาหารทำงานช้าลง: ท้องอืด ท้องผูกสลับท้องเสีย แน่นท้อง ลมในท้องเยอะ
เกิด "ความชื้น" (Dampness) สะสม: ทำให้รู้สึกอ่อนเพลีย ตัวหนัก ร่างกายบวมน้ำง่าย
ระบบเผาผลาญลดลง: รู้สึกหน่อง่าย มือเท้าเย็นง่าย
ข้อแนะนำหากต้องการรับประทานผักให้สมดุล
หากชื่นชอบการรับประทานผัก แพทย์จีนมักแนะนำทางออกเพื่อให้ร่างกายไม่เสียสมดุล ดังนี้:
ผ่านความร้อนสั้นๆ: นำผักไปลวก ผัดเร็วๆ (Stir-fry) หรือต้ม เพื่อลดความเย็นของผัก แต่ยังคงคุณค่าทางอาหารไว้ได้ดี
เติมเครื่องเทศฤทธิ์อุ่น: หากต้องการทานสลัดผักดิบ ควรใส่วัตถุดิบหรือน้ำสลัดที่มีเครื่องเทศฤทธิ์อุ่นเพื่อช่วยสมดุลฤทธิ์เย็น เช่น ขิง, พริกไทยดำ, กระเทียม, หรือมัสตาร์ด
ทานตามฤดูกาลและสภาพร่างกาย: คนที่มีภาวะร่างกายร้อน (เช่น ขี้ร้อน หน้าแดง คอแห้ง) อาจทานผักดิบได้ดีกว่า คนที่มีภาวะร่างกายเย็น (ขี้หนาว มือเท้าเย็น ท้องอืดง่าย) ซึ่งควรหลีกเลี่ยงผักดิบเป็นประจำ
การผ่านความร้อนเบาๆ นอกจากจะช่วยให้ย่อยง่ายขึ้นตามหลักการแพทย์จีนแล้ว ในมุมโภชนาการปัจจุบัน ยังช่วยลดสารต้านสารอาหาร (Antinutrients) ในผักบางชนิด และช่วยให้ร่างกายดูดซึมวิตามินที่ละลายในไขมันได้ดีขึ้นด้วยครับ
CR IG Asia.TCM