ไขมันพอกตับอ่อน ย้ำว่าตับอ่อน ทำให้ระดับน้ำตาลยิ่งสูงเรื้อรัง และก่อหายนะต่อตับอ่อนมากมาย
ปัจจุบันเราคุ้นกับคำว่า “ไขมันพอกตับ” หรือ MASLD กันมากขึ้นแล้วนะคะ คือไขมันที่สะสมในตับมากเกินไป สามารถกระตุ้นการอักเสบ เกิดพังผืด ลุกลามไปสู่ตับแข็งและมะเร็งตับได้
แต่ปัจจุบันพบว่า
“ตับอ่อน” ก็สามารถสะสมไขมันได้เหมือนกันค่ะ
(เอาอีกละ)
และเพราะตับอ่อนมีหน้าที่ผลิตอินซูลิน
ไขมันที่เข้าไปแทรกในอวัยวะนี้
จึงอาจทำให้การควบคุมน้ำตาลแย่ลงเรื่อยๆ
แถมยังพังตับอ่อนเรื้อรังจนเสี่ยงโรคอื่นๆ ตามมาด้วย
.
🏚️ โดยปกติ ไขมันส่วนเกินควรถูกเก็บไว้ ในเนื้อเยื่อไขมันใต้ผิวหนัง ตรงนั้นเปรียบเหมือนโกดังหลัก ที่ร่างกายสร้างไว้เพื่อเก็บพลังงาน
แต่เมื่อกินพลังงานเกินต่อเนื่อง จนเซลล์ไขมันขยายตัวต่อไม่ไหว หรือสร้างเซลล์ไขมันใหม่ไม่ทัน กรดไขมันจะเริ่มไหลออกจากโกดังหลัก ไปฝากไว้ตามอวัยวะอื่น ซึ่งจุดนี้แต่ละคนจะไม่เท่ากัน ซึ่งเคยเขียนไปในบทความ personal fat threshold แล้ว
ซึ่งมันทะลักไปสะสมได้หลายอวัยวะเลย
▪️ตับ
▪️กล้ามเนื้อ
▪️หัวใจ
▪️ตับอ่อน
ไขมันที่อยู่ผิดสถานที่แบบนี้เรียกว่า
Ectopic fat
.
📦 ในตับอ่อน ไขมันอาจแทรกอยู่ระหว่างกลีบของเนื้อตับอ่อน สะสมเป็นคลังไขมันภายในเซลล์ หรืออยู่ในรูปกรดไขมันที่ไหลเข้ามาโจมตีเซลล์โดยตรง
ซึ่งพบว่าภาวะนี้สัมพันธ์กับหลายโรคมาก ไม่ว่าจะเป็น
▪️อ้วนลงพุงและดื้ออินซูลิน
▪️ไขมันพอกตับ
▪️ไตรกลีเซอไรด์สูง
▪️การได้รับพลังงานเกินเรื้อรัง
▪️การดื่มแอลกอฮอล์
▪️พันธุกรรมบางชนิด
เอาง่ายๆ คือกินเยอะ กินติดต่อกัน ออกกำลังกายน้อย
ใ่ช่ค่ะ คล้ายๆ กับที่เกิดกับตับเลย
แต่ใครจะเกิดมากเกิดน้อย ขึ้นกับปัจจัยพันธุกรรม
และแวดล้อมอื่นๆ ด้วย โดยเฉพาะสุรา
แถมคนที่ดูไม่อ้วนมากก็เกิดได้ค่ะ
เพราะความสามารถ
ในการเก็บไขมันใต้ผิวหนังของแต่ละคนไม่เท่ากัน
.
🧪เมื่อกรดไขมันเข้าสู่ตับอ่อนมากขึ้น มันจะแปลงเป็นสารไขมันที่เป็นพิษ เพิ่มอนุมูลอิสระ รบกวนไมโตคอนเดรีย สร้างความเครียดในหน่วยสร้างโปรตีน (endoplasmic reticulum) และกระตุ้นการอักเสบภายในเซลล์
เซลล์เบต้าที่มีหน้าที่ผลิตอินซูลินนี่โดนหนักเลยค่ะ
จึงเหมือนโรงงานที่ต้องเร่งผลิตสินค้า ส่งออกอินซูลินที่ตอนนี้ก็เอาน้ำตาลที่พุ่งไม่อยู่แล้ว แถมตัวเองก็ยังแย่พิษจากไขมันสะสมอีก
.
🔥ช่วงแรก เซลล์เบต้าอาจพยายามชดเชย
ด้วยการผลิตอินซูลินให้มากขึ้น
เพราะตับและกล้ามเนื้อเริ่มดื้ออินซูลิน
ร่างกายจึงต้องใช้อินซูลินมากกว่าเดิม
เพื่อควบคุมน้ำตาลให้อยู่ในระดับปกติ
แต่ถ้าไขมันและน้ำตาลยังสูงต่อเนื่อง
จะเกิดภาวะ glucolipotoxicity
คือเซลล์เบต้าถูกทำร้ายพร้อมกัน
ทั้งจากกรดไขมันและน้ำตาลในเลือด
ซ้ำไปซ้ำมา
.
📉เมื่อดำเนินต่อไปนานๆ
เซลล์เบต้าจะรับรู้กลูโคสได้แย่ลง ผลิตอินซูลินได้น้อยลง และปล่อยอินซูลินช้ากว่าที่ควร โดยเฉพาะอินซูลินระยะแรกหลังรับประทานอาหาร ซึ่งมีหน้าที่รีบกดการปล่อยน้ำตาลจากตับ และพากลูโคสเข้าสู่กล้ามเนื้อ
เมื่อตับอ่อนตอบสนองช้า น้ำตาลหลังอาหารจึงสูงและค้างนานขึ้น พิษจากน้ำตาลยิ่งรุนแรง หลอดเลือดยิ่งพัง
ขณะเดียวกัน หากมีไขมันพอกตับร่วมด้วย
ตับก็ยังปล่อยกลูโคสออกมา
แม้ว่าระดับน้ำตาลในเลือดจะสูงอยู่แล้ว
จึงเกิดวงจร
ตับดื้ออินซูลิน
→ ปล่อยน้ำตาลมากขึ้น
ตับอ่อนต้องผลิตอินซูลินมากขึ้น
→ เซลล์เบต้าทำงานหนัก
ไขมันและการอักเสบในตับอ่อนเพิ่ม
→ อินซูลินหลั่งได้น้อยลง
น้ำตาลจึงยิ่งสูงเรื้อรังค่ะ
.
🧯นอกจากเรื่องน้ำตาล
ไขมันในตับอ่อนยังสัมพันธ์กับ
▪️การอักเสบเรื้อรัง
▪️การเกิดพังผืด
▪️การฝ่อของเนื้อตับอ่อน
▪️ตับอ่อนอักเสบเรื้อรัง
▪️การสร้างเอนไซม์ย่อยอาหารผิดปกติ
แต่การมีไขมันพอกตับอ่อน ไม่ได้แปลว่าจะเกิดโรคเหล่านี้ทุกคน เพราะยังมีปัจจัยอื่นร่วมด้วย เช่น แอลกอฮอล์ บุหรี่ นิ่ว พันธุกรรม และการอุดตันของท่อตับอ่อน
แต่คือถ้ามีไขมันแทรกตับอ่อน
เวลาเป็นโรคพวกนี้ยิ่งรุนแรงขึ้น
.
🧬ไขมันพอกตับอ่อน ยังพบความสัมพันธ์กับมะเร็งตับอ่อนในหลายการศึกษา เพราะอย่างที่บอกไปมันทำให้ทั้งตัวตับอ่อนอักเสบเรื้อรัง ทั้งโดยตรง และจากพิษจากน้ำตาล
สุดท้ายสร้างพังผืดที่เป็นแวดล้อมเอื้อต่อการบาดเจ็บและเกิดมะเร็ง ทำลาย DNA
และเสี่ยงต่อกำเนิดมะเร็ง
แต่หลักฐานปัจจุบันยังเป็นเพียงความสัมพันธ์นะคะ
ซึ่งต้องรอการศึกษาต่อไป แต่การไม่มีน่ะดีที่สุด
แถมปัจจุบันยังไม่มีการตรวจไขมันพอกตับอ่อน
ชัดเจนด้วย เพราะเป็นเรื่องค่อนข้างใหม่
.
💪แล้วแก้ไขอย่างไรดี?
ในเมื่อเราไม่รู้ว่าโดนพอกรึยัง
เราก็ควบคุมไขมันทั้งหมดในร่างไปเลย
หัวใจสำคัญคือ
ลดพลังงานส่วนเกินที่ไหลเข้าสู่ตับอ่อน
▪️ควบคุมการกิน, มีช่วงที่เว้นจากการกินบ้าง
▪️ออกกำลังกายทั้งแอโรบิกและฝึกกล้ามเนื้อ
▪️ลดเครื่องดื่มหวาน ของทอด และอาหารพลังงานสูง เช่นพวกอาหารแปรรูป คือใครอยากจะกินก็กินได้ แต่ต้องระวังมากๆ เลย ยิ่งคนที่เริ่มมีผลเลือดไม่ดีแล้ว
ในบางคน การลดน้ำหนักเพียง 5–10% ก็ช่วยลดไขมันในอวัยวะภายใน ลดภาวะดื้ออินซูลิน และลดภาระที่ตับอ่อนต้องผลิตอินซูลินชดเชยได้มากแล้ว
เป็นกำลังใจให้ทุกท่าน
https://www.facebook.com/share/p/14gtJ9aJNwp/
🩺🧋 ไขมันพอก 'ตับอ่อน' ปลายทางคือเสี่ยงมะเร็ง
ปัจจุบันเราคุ้นกับคำว่า “ไขมันพอกตับ” หรือ MASLD กันมากขึ้นแล้วนะคะ คือไขมันที่สะสมในตับมากเกินไป สามารถกระตุ้นการอักเสบ เกิดพังผืด ลุกลามไปสู่ตับแข็งและมะเร็งตับได้
แต่ปัจจุบันพบว่า
“ตับอ่อน” ก็สามารถสะสมไขมันได้เหมือนกันค่ะ
(เอาอีกละ)
และเพราะตับอ่อนมีหน้าที่ผลิตอินซูลิน
ไขมันที่เข้าไปแทรกในอวัยวะนี้
จึงอาจทำให้การควบคุมน้ำตาลแย่ลงเรื่อยๆ
แถมยังพังตับอ่อนเรื้อรังจนเสี่ยงโรคอื่นๆ ตามมาด้วย
.
🏚️ โดยปกติ ไขมันส่วนเกินควรถูกเก็บไว้ ในเนื้อเยื่อไขมันใต้ผิวหนัง ตรงนั้นเปรียบเหมือนโกดังหลัก ที่ร่างกายสร้างไว้เพื่อเก็บพลังงาน
แต่เมื่อกินพลังงานเกินต่อเนื่อง จนเซลล์ไขมันขยายตัวต่อไม่ไหว หรือสร้างเซลล์ไขมันใหม่ไม่ทัน กรดไขมันจะเริ่มไหลออกจากโกดังหลัก ไปฝากไว้ตามอวัยวะอื่น ซึ่งจุดนี้แต่ละคนจะไม่เท่ากัน ซึ่งเคยเขียนไปในบทความ personal fat threshold แล้ว
ซึ่งมันทะลักไปสะสมได้หลายอวัยวะเลย
▪️ตับ
▪️กล้ามเนื้อ
▪️หัวใจ
▪️ตับอ่อน
ไขมันที่อยู่ผิดสถานที่แบบนี้เรียกว่า
Ectopic fat
.
📦 ในตับอ่อน ไขมันอาจแทรกอยู่ระหว่างกลีบของเนื้อตับอ่อน สะสมเป็นคลังไขมันภายในเซลล์ หรืออยู่ในรูปกรดไขมันที่ไหลเข้ามาโจมตีเซลล์โดยตรง
ซึ่งพบว่าภาวะนี้สัมพันธ์กับหลายโรคมาก ไม่ว่าจะเป็น
▪️อ้วนลงพุงและดื้ออินซูลิน
▪️ไขมันพอกตับ
▪️ไตรกลีเซอไรด์สูง
▪️การได้รับพลังงานเกินเรื้อรัง
▪️การดื่มแอลกอฮอล์
▪️พันธุกรรมบางชนิด
เอาง่ายๆ คือกินเยอะ กินติดต่อกัน ออกกำลังกายน้อย
ใ่ช่ค่ะ คล้ายๆ กับที่เกิดกับตับเลย
แต่ใครจะเกิดมากเกิดน้อย ขึ้นกับปัจจัยพันธุกรรม
และแวดล้อมอื่นๆ ด้วย โดยเฉพาะสุรา
แถมคนที่ดูไม่อ้วนมากก็เกิดได้ค่ะ
เพราะความสามารถ
ในการเก็บไขมันใต้ผิวหนังของแต่ละคนไม่เท่ากัน
.
🧪เมื่อกรดไขมันเข้าสู่ตับอ่อนมากขึ้น มันจะแปลงเป็นสารไขมันที่เป็นพิษ เพิ่มอนุมูลอิสระ รบกวนไมโตคอนเดรีย สร้างความเครียดในหน่วยสร้างโปรตีน (endoplasmic reticulum) และกระตุ้นการอักเสบภายในเซลล์
เซลล์เบต้าที่มีหน้าที่ผลิตอินซูลินนี่โดนหนักเลยค่ะ
จึงเหมือนโรงงานที่ต้องเร่งผลิตสินค้า ส่งออกอินซูลินที่ตอนนี้ก็เอาน้ำตาลที่พุ่งไม่อยู่แล้ว แถมตัวเองก็ยังแย่พิษจากไขมันสะสมอีก
.
🔥ช่วงแรก เซลล์เบต้าอาจพยายามชดเชย
ด้วยการผลิตอินซูลินให้มากขึ้น
เพราะตับและกล้ามเนื้อเริ่มดื้ออินซูลิน
ร่างกายจึงต้องใช้อินซูลินมากกว่าเดิม
เพื่อควบคุมน้ำตาลให้อยู่ในระดับปกติ
แต่ถ้าไขมันและน้ำตาลยังสูงต่อเนื่อง
จะเกิดภาวะ glucolipotoxicity
คือเซลล์เบต้าถูกทำร้ายพร้อมกัน
ทั้งจากกรดไขมันและน้ำตาลในเลือด
ซ้ำไปซ้ำมา
.
📉เมื่อดำเนินต่อไปนานๆ
เซลล์เบต้าจะรับรู้กลูโคสได้แย่ลง ผลิตอินซูลินได้น้อยลง และปล่อยอินซูลินช้ากว่าที่ควร โดยเฉพาะอินซูลินระยะแรกหลังรับประทานอาหาร ซึ่งมีหน้าที่รีบกดการปล่อยน้ำตาลจากตับ และพากลูโคสเข้าสู่กล้ามเนื้อ
เมื่อตับอ่อนตอบสนองช้า น้ำตาลหลังอาหารจึงสูงและค้างนานขึ้น พิษจากน้ำตาลยิ่งรุนแรง หลอดเลือดยิ่งพัง
ขณะเดียวกัน หากมีไขมันพอกตับร่วมด้วย
ตับก็ยังปล่อยกลูโคสออกมา
แม้ว่าระดับน้ำตาลในเลือดจะสูงอยู่แล้ว
จึงเกิดวงจร
ตับดื้ออินซูลิน
→ ปล่อยน้ำตาลมากขึ้น
ตับอ่อนต้องผลิตอินซูลินมากขึ้น
→ เซลล์เบต้าทำงานหนัก
ไขมันและการอักเสบในตับอ่อนเพิ่ม
→ อินซูลินหลั่งได้น้อยลง
น้ำตาลจึงยิ่งสูงเรื้อรังค่ะ
.
🧯นอกจากเรื่องน้ำตาล
ไขมันในตับอ่อนยังสัมพันธ์กับ
▪️การอักเสบเรื้อรัง
▪️การเกิดพังผืด
▪️การฝ่อของเนื้อตับอ่อน
▪️ตับอ่อนอักเสบเรื้อรัง
▪️การสร้างเอนไซม์ย่อยอาหารผิดปกติ
แต่การมีไขมันพอกตับอ่อน ไม่ได้แปลว่าจะเกิดโรคเหล่านี้ทุกคน เพราะยังมีปัจจัยอื่นร่วมด้วย เช่น แอลกอฮอล์ บุหรี่ นิ่ว พันธุกรรม และการอุดตันของท่อตับอ่อน
แต่คือถ้ามีไขมันแทรกตับอ่อน
เวลาเป็นโรคพวกนี้ยิ่งรุนแรงขึ้น
.
🧬ไขมันพอกตับอ่อน ยังพบความสัมพันธ์กับมะเร็งตับอ่อนในหลายการศึกษา เพราะอย่างที่บอกไปมันทำให้ทั้งตัวตับอ่อนอักเสบเรื้อรัง ทั้งโดยตรง และจากพิษจากน้ำตาล
สุดท้ายสร้างพังผืดที่เป็นแวดล้อมเอื้อต่อการบาดเจ็บและเกิดมะเร็ง ทำลาย DNA
และเสี่ยงต่อกำเนิดมะเร็ง
แต่หลักฐานปัจจุบันยังเป็นเพียงความสัมพันธ์นะคะ
ซึ่งต้องรอการศึกษาต่อไป แต่การไม่มีน่ะดีที่สุด
แถมปัจจุบันยังไม่มีการตรวจไขมันพอกตับอ่อน
ชัดเจนด้วย เพราะเป็นเรื่องค่อนข้างใหม่
.
💪แล้วแก้ไขอย่างไรดี?
ในเมื่อเราไม่รู้ว่าโดนพอกรึยัง
เราก็ควบคุมไขมันทั้งหมดในร่างไปเลย
หัวใจสำคัญคือ
ลดพลังงานส่วนเกินที่ไหลเข้าสู่ตับอ่อน
▪️ควบคุมการกิน, มีช่วงที่เว้นจากการกินบ้าง
▪️ออกกำลังกายทั้งแอโรบิกและฝึกกล้ามเนื้อ
▪️ลดเครื่องดื่มหวาน ของทอด และอาหารพลังงานสูง เช่นพวกอาหารแปรรูป คือใครอยากจะกินก็กินได้ แต่ต้องระวังมากๆ เลย ยิ่งคนที่เริ่มมีผลเลือดไม่ดีแล้ว
ในบางคน การลดน้ำหนักเพียง 5–10% ก็ช่วยลดไขมันในอวัยวะภายใน ลดภาวะดื้ออินซูลิน และลดภาระที่ตับอ่อนต้องผลิตอินซูลินชดเชยได้มากแล้ว
เป็นกำลังใจให้ทุกท่าน
https://www.facebook.com/share/p/14gtJ9aJNwp/