“ลอดช่อง” หรือที่ในอดีตเรียกว่า “นกปล่อย” เป็นขนมไทยโบราณที่ทำจากแป้ง โดยบีบให้น้ำแป้งผ่านรูของพิมพ์ลงในน้ำร้อนจนสุก กลายเป็นเส้นสั้น ๆ เนื้อนุ่ม นิยมทำทั้งสีขาวและสีเขียว เมื่อรับประทานจะราดด้วยน้ำกะทิและน้ำเชื่อม ลอดช่องเป็นขนมที่มีประวัติความเป็นมายาวนาน โดยปรากฏหลักฐานที่เกี่ยวข้องอยู่ในจารึกโบราณ
.
ในอดีต “ลอดช่อง” หรือ “นกปล่อย” เป็นหนึ่งในขนมสี่ถ้วยที่ใช้ในงานมงคลสมรส เพื่ออวยพรให้คู่บ่าวสาวครองรักกันอย่างยืนยาว ถือไม้เท้ายอดทอง กระบองยอดเพชร ดังนั้นหากในสมัยก่อนมีคนกล่าวว่า “ไปกินสี่ถ้วย” ก็หมายถึงการไปร่วมงานแต่งงานนั่นเอง
.
ขนมสี่ถ้วยประกอบด้วย
1. ไข่กบ คือ เมล็ดแมงลัก ซึ่งมีลักษณะคล้ายไข่กบ
2. นกปล่อย คือลอดช่อง คำว่า “นกปล่อย” สันนิษฐานว่ามาจากลักษณะของเส้นแป้งที่ถูกบีบเป็นเส้นๆ คล้ายกับการปล่อยมูลของนก
3. บัวลอย หรือมะลิลอย คือ ข้าวตอก
4. อ้ายตื้อ คือ ข้าวเหนียว
.
หลักฐานเกี่ยวกับขนมสี่ถ้วยดังกล่าวปรากฏอยู่ในจารึกที่นักวิชาการสันนิษฐานว่ามีอายุอยู่ในสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช (พ.ศ. 2215–2231) นอกจากจะใช้ในงานมงคลสมรสแล้ว ขนมสี่ถ้วยยังนิยมใช้เลี้ยงคนในงานมงคลต่าง ๆ อีกด้วย จนกลายเป็นที่รู้จักในชื่อ “ประเพณีสี่ถ้วย”
.
วิธีรับประทานนั้นแสนง่าย เพียงนำข้าวเหนียวใส่ลงในถ้วย ตามด้วยลอดช่องและเมล็ดแมงลัก จากนั้นราดด้วยน้ำกะทิที่ผสมกับน้ำตาลโตนดที่มีกลิ่นหอมหวาน แล้วโรยหน้าด้วยข้าวตอก
.
หมายเหตุ: ไม่มีหลักฐานแน่ชัดว่า “นกปล่อย” เปลี่ยนมาเป็นชื่อ “ลอดช่อง” ตั้งแต่เมื่อใด
ลอดช่อง เดิมเรียก นกปล่อย จัดอยู่ในขนมประเพณีสี่ถ้วย