กาลครั้งหนึ่งนานมาแล้ว เมื่อผู้คนเดินทางไปยังวัดโอบาคุในเกียวโต พวกเขาจะพบคำว่า “หลักการข้อแรก” สลักไว้อย่างงดงามเหนือประตูวัด ตัวอักษรที่สลักนั้นมีขนาดใหญ่ผิดปกติ
และผู้ที่ชื่นชอบศิลปะการเขียนคัดลายมือมักจะหยุดมองและยกย่องว่าเป็นผลงานชิ้นเอกที่สวยงามและมีความละเอียดลออ ซึ่งผลงานนี้ถูกสร้างขึ้นเมื่อสองร้อยปีก่อน โดยโคเซ็น (Kōsen) พระอาจารย์เซนชื่อดัง
ก่อนที่ตัวอักษรเหล่านี้จะกลายเป็นสลักไม้ขนาดใหญ่ที่ประดับประตูวัด งานทั้งหมดเริ่มต้นจากการเขียนบนกระดาษโดยโคเซ็นผู้เป็นอาจารย์ซึ่งมีลูกศิษย์คนหนึ่งที่ยืนอยู่ข้าง ๆ และคอยช่วยเตรียมหมึกสำหรับการเขียน แต่ลูกศิษย์ผู้นี้กลับไม่เคยพอใจในผลงานที่โคเซ็นสร้างขึ้น
“งานนี้ไม่ดีเลย” ลูกศิษย์กล่าวหลังจากที่โคเซ็นเขียนเสร็จครั้งแรก
“แล้วงานนี้ล่ะ?” โคเซ็นถามอย่างใจเย็น
“แย่กว่าครั้งแรก” ลูกศิษย์ตอบอย่างไม่ลังเล
โคเซ็นมองเขาด้วยความนิ่งสงบ ก่อนจะเริ่มเขียนใหม่ในครั้งต่อไป
โคเซ็นไม่ยอมแพ้ เขียนไปเรื่อย ๆ โดยไม่เคยได้รับความเห็นชอบจากลูกศิษย์ หลังจากที่เขียนไปถึง 84 ครั้ง ลูกศิษย์ก็ยังคงไม่พอใจ และวิจารณ์งานทุกครั้ง
แต่วันหนึ่ง ขณะที่ลูกศิษย์ของโคเซ็นออกไปข้างนอกเพื่อพักสักครู่ โคเซ็นเห็นโอกาสที่จะเขียนโดยปราศจากการวิจารณ์
เขาคิดในใจว่า “ตอนนี้แหละที่ข้าจะหลบจากการวิจารณ์ของเขา” และในขณะนั้นเอง เขาเริ่มเขียนอย่างรีบเร่ง โดยไม่มีการคิด หรือการกังวลใด ๆ ทั้งสิ้น
เขาจึงเขียนเพียงแค่คำว่า “หลักการข้อแรก” ด้วยมือที่ไม่เร่งรีบ แต่เต็มไปด้วยความเป็นธรรมชาติ ในขณะที่จิตใจของเขาเต็มไปด้วยความสงบ
เมื่อเสร็จสิ้น โคเซ็นยิ้มและมองดูผลงานที่เขียนออกมา เขารู้ดีว่า ครั้งนี้มันแตกต่างจากทุกครั้งที่เขาเคยทำมา เพราะครั้งนี้เขาไม่ได้พยายามอะไร แต่เขาได้ปล่อยให้มันเป็นไปตามธรรมชาติ
เมื่อลูกศิษย์ กลับมาหลังจากที่ออกไปข้างนอก เขาเห็นงานที่โคเซ็นเขียนเสร็จแล้ว เขาหยุดมองที่ตัวอักษรนั้นอย่างเงียบงัน ดวงตาของเขากวาดไปตามลายเส้นที่ชัดเจนและเรียบง่าย แต่เต็มไปด้วยความลึกซึ้ง
หลังจากนั้นไม่นาน ลูกศิษย์ก็พูดขึ้นด้วยน้ำเสียงที่เต็มไปด้วยความชื่นชมว่า “นี่แหละคือผลงานชิ้นเอก”
โคเซ็นที่ยืนอยู่เงียบ ๆ เพียงยิ้มและไม่ตอบอะไร เพียงแต่รู้สึกถึงความสงบที่เกิดขึ้นจากการปล่อยให้ทุกอย่างเป็นไปตามธรรมชาติของมัน
สิ่งที่เกิดขึ้นไม่ใช่แค่การเขียนอักษรที่สมบูรณ์แบบ แต่มันคือการปล่อยให้จิตใจของผู้เขียนเป็นอิสระจากการพยายามหรือความคาดหวัง
ลูกศิษย์ได้เรียนรู้บทเรียนสำคัญจากการเฝ้ามองโคเซ็นในครั้งนี้ ความพยายามที่ไร้การยึดติดนั้นนำมาซึ่งผลลัพธ์ที่สมบูรณ์แบบที่สุดในแบบที่มันควรจะเป็น
โคเซ็นไม่ได้สอนแค่การเขียน แต่สอนให้รู้ว่าหลักการข้อแรก ในการฝึกฝนนั้น คือการปล่อยวางและการไม่ยึดติดกับผลลัพธ์ที่คาดหวัง มันคือการให้จิตใจของเราเป็นอิสระจากความคิดที่ขัดขวางทุกสิ่งที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ
ลูกศิษย์มองไปยังตัวอักษรที่โคเซ็นเขียนขึ้นและเข้าใจในที่สุดว่าการฝึกฝนไม่ใช่การควบคุม แต่คือการปล่อยให้เกิดการเปลี่ยนแปลงจากภายในอย่างเป็นธรรมชาติ
*** (นิทานเรื่องนี้สอนให้รู้ว่า ความสมบูรณ์แบบไม่ได้เกิดจากการพยายามบังคับหรือควบคุมสิ่งต่าง ๆ แต่มันเกิดจากการปล่อยวางและการทำสิ่งนั้นอย่างแท้จริงจากภายในใจ เมื่อเราปล่อยให้ทุกอย่างเกิดขึ้นตามธรรมชาติ โดยไม่ยึดติดกับผลลัพธ์หรือความคาดหวัง เราจะเห็นความงามในความเรียบง่ายที่แท้จริง)
หลักการข้อแรกนั้น ..... สำคัญ
คือปล่อยวางจิตพลัน ..... สงบไว้
ไร้ยึดติดผลอัน ..... คาดคิด
พินิจปล่อยทุกสิ่งให้ ..... เกิดขึ้นเป็นธรรม- ชาติเฮย.
Kitaro - In The Beginning
🤍🤍🤍 นิทานเซน: หลักการข้อแรก 🤍🤍🤍