ไม่นานมานี้ ผมไปส่องกล้องลำไส้มาครับ เลยอยากชวนคนวัย 45+ มาคุยเรื่องนี้จริงจังหน่อย เพราะมะเร็งหลายตัวระยะแรก “ไม่มีอาการ” ถ้ารอให้ถ่ายเป็นเลือด น้ำหนักลด คลำเจอก้อน ไอเป็นเลือด ตัวเหลือง หรือปวดท้องเรื้อรัง บางทีมันไม่ใช่ระยะเริ่มแล้วครับ วันนี้ผมสรุปให้แบบเช็กง่ายว่า ชายหญิงวัย 45+ ควรดูมะเร็งอะไร ตรวจอะไร และต้องเตรียมตัวยังไงก่อนไปตรวจ
1. มะเร็งลำไส้ใหญ่: อายุ 45+ ควรเริ่มจริงจัง
ตัวนี้ผมอยากให้ขึ้นอันดับแรกครับ เพราะหลายเคสเริ่มจาก “ติ่งเนื้อ” ก่อน แล้วค่อย ๆ เปลี่ยนเป็นมะเร็ง การส่องกล้องจึงไม่ได้แค่หาโรค แต่บางครั้งเจอติ่งเนื้อแล้วตัดออกได้ก่อนด้วย
ตรวจอะไรได้บ้าง
• ส่องกล้องลำไส้ใหญ่ Colonoscopy
• FIT test ตรวจเลือดแฝงในอุจจาระ ถ้าผิดปกติต้องส่องกล้องต่อ
เตรียมตัวยังไง
• ถ้าส่องกล้อง ต้องกินยาระบายล้างลำไส้ตามที่โรงพยาบาลสั่ง
• แจ้งยาที่กินอยู่ โดยเฉพาะยาละลายลิ่มเลือด แอสไพริน ยาเบาหวาน
• ควรมีคนพากลับ เพราะบางรายได้รับยานอนหลับ
.
2. มะเร็งเต้านม: ผู้หญิง 45+ ควรคุยเรื่องแมมโมแกรม
ผู้หญิงวัยนี้ควรให้ความสำคัญกับเต้านมครับ โดยเฉพาะถ้ามีประวัติครอบครัว คลำเจอก้อน มีน้ำออกจากหัวนม หรือเต้านมผิดรูป
ตรวจอะไรได้บ้าง
• Mammogram
• Ultrasound breast ในบางราย เช่น เต้านมหนาแน่นหรือมีก้อน
• ถ้าก้อนน่าสงสัย อาจต้องเจาะชิ้นเนื้อ
เตรียมตัวยังไง
• วันตรวจอย่าทาแป้ง โลชั่น โรลออน น้ำหอมบริเวณรักแร้และหน้าอก
• นำผลเก่ามาเทียบ ถ้าเคยตรวจ
• ถ้ามีก้อน เจ็บเฉพาะจุด หรือมีน้ำออกจากหัวนม ให้บอกเจ้าหน้าที่
.
3. มะเร็งปากมดลูก: ไม่มีอาการก็ยังควรตรวจ
มะเร็งปากมดลูกเป็นมะเร็งที่คัดกรองได้ดี เพราะตรวจหาเซลล์ผิดปกติหรือเชื้อ HPV ก่อนลุกลามได้ ผู้หญิงไม่ควรหยุดตรวจเพราะคิดว่า “ไม่มีอาการ”
ตรวจอะไรได้บ้าง
• Pap smear
• HPV DNA test
• ถ้าผิดปกติ อาจต้องส่องกล้องปากมดลูกหรือตัดชิ้นเนื้อ
เตรียมตัวยังไง
• เลี่ยงตรวจช่วงมีประจำเดือน
• งดเพศสัมพันธ์ สวนล้างช่องคลอด หรือใช้ยาเหน็บ 24–48 ชั่วโมงก่อนตรวจ
• ถ้าเคยตรวจผิดปกติ ให้นำผลเก่ามาด้วย
.
4. มะเร็งปอด: ไม่ใช่ทุกคนต้องตรวจ CT แต่คนสูบบุหรี่ต้องระวัง
มะเร็งปอดไม่ได้คัดกรองทุกคนครับ แต่คนสูบบุหรี่หนัก หรือเลิกมาไม่นาน ควรคุยกับแพทย์เรื่อง Low-dose CT เพราะเอกซเรย์ปอดธรรมดาอาจไม่ไวพอสำหรับคัดกรองระยะแรก
ตรวจอะไรได้บ้าง
• Low-dose CT chest สำหรับคนเสี่ยงสูง
• เอกซเรย์ปอดใช้ประเมินบางกรณี แต่ไม่ใช่ตัวคัดกรองหลักของคนเสี่ยงสูง
เตรียมตัวยังไง
• เตรียมประวัติสูบบุหรี่ สูบกี่ซอง กี่ปี เลิกเมื่อไร
• แจ้งประวัติสัมผัสสารเสี่ยง เช่น แร่ใยหิน
• ถ้ามีไอเรื้อรัง ไอเป็นเลือด น้ำหนักลด เจ็บหน้าอก ต้องบอกแพทย์
.
5. มะเร็งตับ: คนมีไวรัสตับ ตับแข็ง หรือพังผืดต้องติดตาม
มะเร็งตับไม่ใช่ทุกคนต้องตรวจทุก 6 เดือนครับ แต่คนที่มีไวรัสตับอักเสบบีหรือซี ตับแข็ง ดื่มหนัก หรือไขมันพอกตับจนมีพังผืด ควรให้แพทย์วางแผนติดตาม
ตรวจอะไรได้บ้าง
• Ultrasound liver
• AFP ใช้ประกอบ ไม่ใช่ฟันธงเดี่ยว ๆ
• ตรวจไวรัสตับอักเสบ ค่าตับ และพังผืดตับตามความเสี่ยง
เตรียมตัวยังไง
• งดอาหารก่อนอัลตราซาวด์ตามที่โรงพยาบาลแนะนำ
• นำผลเลือดตับ อัลตราซาวด์ หรือผลไวรัสตับเก่ามาด้วย
• แจ้งประวัติดื่มแอลกอฮอล์ สมุนไพร และอาหารเสริม
.
6. มะเร็งต่อมลูกหมาก: ผู้ชายควรคุยก่อนตรวจ PSA
ผู้ชายวัย 45+ โดยเฉพาะมีพ่อ พี่น้อง หรือญาติสายตรงเป็นมะเร็งต่อมลูกหมาก ควรคุยกับแพทย์เรื่อง PSA เพราะค่านี้มีประโยชน์ แต่สูงจากต่อมลูกหมากโตหรือต่อมลูกหมากอักเสบได้ ไม่ใช่สูงแล้วแปลว่าเป็นมะเร็งทันที
ตรวจอะไรได้บ้าง
• PSA blood test
• ตรวจต่อมลูกหมากทางทวารหนักในบางราย
• ถ้าผิดปกติ อาจต้อง MRI หรือเจาะชิ้นเนื้อ
เตรียมตัวยังไง
• แจ้งอาการปัสสาวะบ่อย ปัสสาวะไม่พุ่ง หรือปัสสาวะกลางคืน
• แจ้งประวัติครอบครัว
• เลี่ยงการหลั่งอสุจิ 24–48 ชั่วโมงก่อนตรวจ PSA ในบางคำแนะนำ
.
7. มะเร็งกระเพาะอาหาร: ไม่ได้ส่องทุกคน แต่มีอาการเตือนต้องตรวจ
คนวัย 45+ ที่มีปวดท้องเรื้อรัง น้ำหนักลด เบื่ออาหาร อิ่มเร็ว กลืนติด อาเจียนบ่อย ถ่ายดำ ซีด หรือมีประวัติครอบครัว ควรคุยกับแพทย์เรื่องส่องกล้องครับ
ตรวจอะไรได้บ้าง
• ส่องกล้องกระเพาะอาหาร Gastroscopy
• ตรวจหาเชื้อ H. pylori
• เจาะชิ้นเนื้อถ้าพบแผลหรือก้อนน่าสงสัย
เตรียมตัวยังไง
• งดน้ำงดอาหารตามที่โรงพยาบาลกำหนด
• แจ้งยาละลายลิ่มเลือด แอสไพริน ยาเบาหวาน
• ถ้ามีถ่ายดำ อาเจียนเป็นเลือด น้ำหนักลด ต้องบอกแพทย์ชัด ๆ
.
8. มะเร็งช่องปากและลำคอ: แผลในปากไม่หายอย่าปล่อย
คนสูบบุหรี่ ดื่มแอลกอฮอล์ เคี้ยวหมาก หรือมีแผลในปากเรื้อรัง ควรตรวจช่องปากกับทันตแพทย์หรือแพทย์หูคอจมูกครับ
ตรวจอะไรได้บ้าง
• ตรวจช่องปากโดยแพทย์หรือทันตแพทย์
• ถ้ามีแผลหรือก้อนผิดปกติ อาจต้องตัดชิ้นเนื้อ
• บางรายตรวจคอ กล่องเสียง หรือโพรงจมูกเพิ่ม
เตรียมตัวยังไง
• สังเกตแผลในปากที่ไม่หายใน 2 สัปดาห์
• แจ้งประวัติสูบบุหรี่ ดื่มเหล้า เคี้ยวหมาก
• ถ้ามีเสียงแหบ กลืนเจ็บ หรือก้อนคอ ต้องบอกแพทย์
.
9. มะเร็งผิวหนัง: ไฝเปลี่ยน แผลไม่หาย ต้องเช็ก
คนตากแดดเยอะ มีไฝผิดปกติ หรือมีแผลเรื้อรังไม่หาย ควรให้แพทย์ดูครับ อย่าจี้หรือแต้มยาเองถ้าไฝเปลี่ยนเร็ว
ตรวจอะไรได้บ้าง
• ตรวจผิวหนังโดยแพทย์
• Dermoscopy ในบางราย
• ตัดชิ้นเนื้อถ้าไฝหรือแผลน่าสงสัย
เตรียมตัวยังไง
• สังเกตไฝที่โตเร็ว สีไม่สม่ำเสมอ ขอบไม่เรียบ เลือดออก หรือคัน
• ถ่ายรูปเก็บไว้เทียบขนาด
• แจ้งประวัติตากแดดจัดหรือเคยเป็นมะเร็งผิวหนัง
.
สรุปแบบเช็กง่าย วัย 45+ ควรดูอะไรบ้าง
ชายและหญิง
• ลำไส้ใหญ่: FIT หรือส่องกล้อง เริ่มคุยเรื่องคัดกรองตั้งแต่อายุ 45
• ปอด: Low-dose CT เฉพาะคนสูบบุหรี่หนักหรือเสี่ยงสูง
• ตับ: Ultrasound liver/AFP ในคนมีไวรัสตับ ตับแข็ง หรือเสี่ยงสูง
• กระเพาะ: ส่องกล้องเมื่อมีอาการเตือน
• ช่องปาก/ลำคอ: ตรวจถ้ามีแผลเรื้อรัง สูบบุหรี่ ดื่มเหล้า เคี้ยวหมาก
• ผิวหนัง: ตรวจไฝหรือแผลผิดปกติ
ผู้หญิง
• เต้านม: Mammogram ± Ultrasound ตามอายุและความเสี่ยง
• ปากมดลูก: Pap smear หรือ HPV test ตามช่วงอายุและผลตรวจเดิม
ผู้ชาย
• ต่อมลูกหมาก: คุยกับแพทย์เรื่อง PSA โดยเฉพาะคนเสี่ยงหรือมีประวัติครอบครัว
วัย 45+ ไม่ได้แปลว่าต้องกลัวมะเร็งทุกวันครับ แต่ควรเลิกใช้ชีวิตแบบ “ไม่มีอาการก็ไม่ตรวจ” เพราะมะเร็งบางตัวเงียบมาก ตรวจให้เหมาะกับเพศ อายุ ประวัติครอบครัว พฤติกรรม และโรคประจำตัวของตัวเองดีที่สุดครับ
Cr. FBหมอเจด
อายุ 45+ ต้องตรวจมะเร็งตัวไหน