ในปี 2022 มีผู้ใช้งาน Reddit ท่านหนึ่งมาตั้งกระทู้ถามว่า ทำไมตนเองถึงเลือกเอาเงินไปซื้อเบียร์มากกว่าอาหาร ทั้งๆ ที่ก็รู้ว่ามีเงินเหลือในบัญชีแค่ 15 ดอลลาร์ และเงินเดือนจะยังไม่เข้าเร็วๆ นี้
.
ประเด็นคือ ในเธรดนั้น ผู้ใช้งานบางคนก็มาให้คำตอบว่า “เป็นเพราะนายไม่มีเงินยังไงล่ะ ฉันผ่านมันมาแล้ว”
.
เอาจริง คงไม่ใช่แค่ผู้ใช้งาน Reddit ท่านนั้นหรอกที่เคยเอาเงินไปซื้อเหล้าแทนข้าว เพราะในไทยเอง เรายังมักเห็นคนที่ปากบอกไม่มีตังค์ แต่ก็ไปถลุงเงินกับแอลกอฮอล์ทุกวันอยู่เลย
.
มันเป็นเพราะอะไรกัน?
เหล้าคือความสุข ความสุขคือเหล้า
.
การที่คนเราจะจับจ่ายใช้สอยขึ้นอยู่กับหลายปัจจัย แต่หนึ่งในแรงขับเคลื่อนสำคัญก็คือ ‘อารมณ์ความรู้สึก’ เพราะบ่อยครั้ง การช้อปปิ้งสามารถช่วยให้มนุษย์อารมณ์ดีขึ้นได้
.
‘แอลกอฮอล์’ ก็ไม่ต่างกัน เพราะเมื่อดื่มเข้าไปแล้ว มันจะไปกระตุ้นโดปามีนกับเอ็นดอร์ฟิน ซึ่งเป็นสารแห่งความสุข ทำให้เรารู้สึกดี จนอยากบริโภคซ้ำ
.
บางที แค่คิดว่าจะซื้อแอลแอลกอฮอล์ สมองก็อาจหลั่งโดปามีนรอแล้ว ทำให้หลายคนตัดสินใจจ่ายเงินเพื่อเหล้า เพราะเชื่อว่าสวรรค์กำลังรออยู่ข้างหน้า
.
เมื่อร่างกายรู้สึกมีความสุขหลังจากดื่มเหล้า สมองมันจะจดจำว่า นี่ล่ะคือ ‘รางวัล’ ของเรา ทำให้โหยหาความรู้สึกแบบนั้นยิ่งขึ้น จนเกิดเป็นอาการเสพติด
.
แน่ล่ะว่าคนเราสามารถมองหาความสุขจากอย่างอื่นที่ไม่ใช่แอลกอฮอล์ได้ แต่งานวิจัยด้านเศรษฐศาสตร์พฤติกรรมชิ้นหนึ่งพบว่า เหตุผลที่คนเราหันมาพึ่งสารเสพติดอย่างเหล้ามากกว่า เป็นเพราะ 1) ราคาถูก เข้าถึงง่าย 2) ในสภาพแวดล้อมที่อยู่ ไม่มีปัจจัยอื่นกระตุ้นระบบการให้รางวัล และ 3) มันได้ความสุขในทันที ไม่ต้องรอ
.
ยิ่งจน ยิ่งเครียด ยิ่งขาดสมรรถภาพในการตัดสินใจ
.
เอาจริง ถ้าคุณมีเงิน แล้วจะกินเหล้าทั้งวี่ทั้งวัน ก็ไม่ผิดหรอก แต่ในกรณีนี้เรากำลังพูดถึงคนที่ไม่มีเงินกินข้าว แล้วยังยอมเปย์เพื่อแอลกอฮอล์ใช่ไหมล่ะ?
.
คนทั่วไปอาจคิดว่า ถ้าเงินเหลืออยู่แค่นั้น ก็เอาไปซื้อข้าวสิ มาซื้อเหล้าทำไม? แต่ในมุมเศรษฐศาสตร์แล้ว ยิ่งคนเรามีเงินน้อยเท่าไร ยิ่งตัดสินใจผิดพลาดง่ายขึ้น
.
นี่คือ ‘Scarcity Mindset’ ซึ่งหมายถึงเมื่อไรที่เรารู้สึกว่าชีวิตกำลังขาดแคลนอะไรสักอย่าง เราก็ยิ่งเชื่อว่าตนเองจะไม่มีวันมีสิ่งนั้น เหมือนเป็นการตอกย้ำว่า “ฉันไม่มีเงิน ฉันคงต้องวนลูปใช้เงินเดือนชนเดือนแบบนี้ไปเรื่อยๆ”
.
แนวคิดนี้ถูกค้นพบผ่านการทดสอบสมรรถภาพสมองระหว่างกลุ่มผู้มีรายได้สูงกับผู้มีรายได้ต่ำ โดยมีตัวกระตุ้นคือปัญหาทางการเงินที่ไล่ระดับความสาหัสขึ้นไปเรื่อยๆ
.
จากการทดลองนี้พบว่า สมรรถภาพของผู้มีรายได้สูงยังคงอยู่ในระดับเดิม ไม่ว่าจะถูกกระตุ้นด้วยความเครียดทางการเงินขนาดไหนก็ตาม
.
กลับกัน ผู้มีรายได้ต่ำนั้นถึงขั้นนอนไม่หลับหรือ IQ ลดไปถึง 13 แต้ม เมื่อถูกกระตุ้นด้วยประเด็นทางการเงินที่สาหัสมากๆ
.
ดังนั้น สาเหตุที่คนยากจนเลือกซื้อเหล้าแทนข้าว อาจไม่ใช่เพราะนิสัยหรือขาดความรู้ แต่เป็นเพราะความเครียดจากความขาดแคลนที่กำลังบั่นทอนความสามารถในการตัดสินใจของพวกเขาต่างหาก
.
ไหนๆ ก็จนแล้ว คงไม่มีอะไรจะเสียอีก
.
อีกหนึ่งข้อค้นพบที่เกี่ยวข้องคือ ความไม่เท่าเทียมบนโลกใบนี้ ทำให้มนุษย์เรามีมุมมองต่อการใช้ชีวิตที่ต่างกัน
.
‘Keith Payne’ นักจิตวิทยาท่านหนึ่งกล่าวว่า “ความรู้สึกจนทำให้คนกล้าที่จะเสี่ยงมากกว่า”
.
จากการทดลองให้กลุ่มตัวอย่างเลือกว่าตนเองจะเอาเงิน 20 เหรียญเก็บเข้ากระเป๋า หรือเอาไปเสี่ยงกับเกมไพ่ในคอมพิวเตอร์ กลุ่มที่โดนแจ้งว่าตนเองอยู่ในจุดที่ต่ำกว่าคนอื่น กลับกล้าเสี่ยงแล้วเอาเงินไปเดิมพันมากกว่า
.
การทดลองนี้อาจคล้ายๆ กับสำนวนไทยที่ว่า “หมาจนตรอก” เพราะพอรู้ว่าตนเองอยู่ในจุดต่ำสุดของสังคมแล้ว มันก็ไม่มีอะไรต้องกลัวอีกต่อไป
.
การกินเหล้านั้นไม่ต่างกันเท่าไร เพราะอย่างผู้ใช้งาน Reddit ที่เล่าไปข้างต้นยังบอกว่า ลึกๆ แล้ว ที่เอาเงินไปซื้อเบียร์แทนข้าว อาจเป็นเพราะตนเองกำลังรู้สึกซึมเศร้า จนช่าง
กับชีวิตไปเลยก็ได้
.
สุดท้ายแล้ว ประโยค “จน เครียด กินเหล้า” ก็เป็นความจริงที่ตลกร้ายของสังคมไทย เพราะมันคือลูปที่ยากที่จะหลุดพ้น ซึ่งถ้าเลือกได้ คงไม่มีใครอยากเป็นแบบนั้น แต่ความเหลื่อมล้ำกับสภาวะทางจิตใจจากความยากจนต่างหาก ที่ทำให้หลายคนติดกับดักนี้ไม่ไปไหน
.
ที่มา :Wongnai
จน เครียด กินเหล้า ทำไมแม้ไม่มีเงินกินข้าว แต่ยังมีเงินกินเหล้า