ทำไมเราถึงไม่มี "รูจมูกกว้างๆ แค่รูเดียว"? ทั้งที่มันน่าจะสูดอากาศเข้าปอดได้สะใจกว่าตั้งเยอะ!... เคยสงสัยไหมว่า ทำไมคนเราถึงไม่มีรูจมูกกว้างๆ แค่รูเดียวไปเลย ทั้งที่มันน่าจะช่วยให้เราสูดอากาศเข้าปอดได้เต็มอิ่มกว่า?
สาเหตุที่ร่างกายไม่ทำแบบนั้นเป็นไปได้ว่า มันอยู่ในเรื่องของประสิทธิภาพในการหายใจ ที่ไม่ได้คำนึงถึงปริมาณอากาศที่สูดเข้าไปเพียงอย่างเดียว แต่อยู่ที่การรับกลิ่นด้วย และป้องกันการติดเชื้อ
.
ลองนึกดูดีๆ ถ้าเรามีจมูกแค่รูเดียว โครงสร้างใบหน้าของเราอาจจะยุบตัวลงมาได้ง่ายๆ เพราะขาด ผนังกั้นช่องจมูก (Nasal septum) ที่เปรียบเสมือนเสาเข็มคอยค้ำยันทรงจมูกเอาไว้
.
แถมการมีรูโหว่ขนาดใหญ่ยังทำให้เยื่อบุโพรงจมูกสูญเสียความชื้น แห้งแตก และเสี่ยงต่อการติดเชื้อได้ง่ายด้วย
.
ร่างกายของเราจึงแก้ปัญหานี้ด้วยกลไกสุดล้ำที่เรียกว่า วัฏจักรการหายใจของจมูก (Nasal cycle) ขึ้นมา
.
หลักการของมันคือ จมูกทั้งสองข้างของเราจะสลับกะกันทำงาน ข้างหนึ่งจะเปิดโล่งเพื่อรับหน้าที่หลักในการสูดอากาศ ส่วนอีกข้างเนื้อเยื่อจะบวมพองขึ้นเพื่อชะลอความเร็วลม ให้โพรงจมูกได้พักฟื้นและกักเก็บความชุ่มชื้นเอาไว้
.
ซึ่งความเร็วลมที่ไม่เท่ากันนี่แหละที่เป็นเคล็ดลับทำให้เราดมกลิ่นได้เก่งขึ้น! เรื่องนี้ยืนยันจากการทดลองในปี 1999 โดยนักวิทยาศาสตร์ชื่อ โนแอม โซเบล (Noam Sobel) ที่ได้ตีพิมพ์ผลงานในวารสารระดับโลกอย่าง Nature
.
เขาพบว่าจมูกข้างที่ลมเข้าเร็วจะเก่งเรื่องการดักจับโมเลกุลกลิ่นที่ละลายน้ำได้ไว ส่วนข้างที่ลมเข้าช้าก็จะถนัดดักจับกลิ่นที่ละลายน้ำได้ช้า พอสมองเอาข้อมูลกลิ่นจากจมูกทั้งสองฝั่งมารวมกัน เราเลยสามารถแยกแยะและรับรู้กลิ่นต่างๆ รอบตัวได้อย่างสมบูรณ์แบบขึ้นอย่างน่าอัศจรรย์
.
จริงๆ แล้วการมีจมูก 2 รูถือเป็นโครงสร้างพื้นฐานที่อยู่คู่กับสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมมานานมากแล้ว ขนาดบรรพบุรุษของวาฬอย่าง พาคิซีตัส (Pakicetus) เมื่อราว 50 ล้านปีก่อน ก็ยังมีจมูก 2 รูอยู่ตรงปลายกระบอกปากคล้ายๆ กับหมาป่าเลย
.
แต่พอพวกมันต้องวิวัฒนาการลงไปใช้ชีวิตในมหาสมุทรแบบเต็มตัว กะโหลกศีรษะก็เริ่มปรับโครงสร้างใหม่ กระดูกค่อยๆ เลื่อนซ้อนกัน (Telescoping) จนดันเอารูจมูกย้ายขึ้นไปอยู่บนกระหม่อม เพื่อให้โผล่ขึ้นมาฮุบอากาศเหนือน้ำได้สะดวกที่สุด
.
แม้เราจะติดภาพจำว่าวาฬมีช่องพ่นน้ำ (Blowhole) รูเดียวบนหัว แต่นั่นเป็นเรื่องจริงแค่บางส่วน เพราะกลุ่มวาฬที่กินแพลงก์ตอนอย่าง วาฬบาลีน (Mysticeti) ก็ยังคงมีรูหายใจ 2 รูครบถ้วนเหมือนกับพวกเราเลย
.
จะมีก็แต่กลุ่ม วาฬมีฟัน (Odontoceti) อย่างเช่น โลมา หรือวาฬสเปิร์ม เท่านั้น ที่รูหายใจด้านนอกได้วิวัฒนาการจนเหลือเพียงรูเดียว สาเหตุก็เพราะร่างกายของพวกมันได้ดัดแปลงท่อหายใจอีกข้างหนึ่ง ไว้ให้กลายเป็นอวัยวะภายในสำหรับการสร้างคลื่นเสียงสะท้อน (Echolocation) เพื่อเอาไว้นำทางและหาอาหารในทะเลลึกไปเรียบร้อยแล้วนั่นเองครับ
.
ที่มา : SCIWAYS
ทำไมเราถึงไม่มี "รูจมูกกว้างๆ แค่รูเดียว"? ทั้งที่มันน่าจะสูดอากาศเข้าปอดได้สะใจกว่าตั้งเยอะ