ใครเกิดทัน ... ยกตู้รถไฟมาใส่ทีวี

การสร้างละครโทรทัศน์ในยุคทีวีอนาลอก ขาวดำ 525 เส้น แตกต่างกับการสร้างละครโทรทัศน์ในยุคทีวีสี ทีวีดิจิตอล ซึ่งเกิดมาภายหลัง ข้อจำกัดของเทคโนโลยี ข้อจำกัดทางด้านเวลา ข้อจำกัดของเงินทุน ทำให้กระบวนการสร้างละครโทรทัศน์ในยุคทีวีขาวดำนั้นค่อนข้างยาก ในกระทู้นี้จะนำส่วนหนึ่งของการสร้างละครโทรทัศน์ในยุคทีวีขาวดำ ในยุคสมัยที่หลายคนที่มาอ่านยังไม่เกิด หรือเกิดแล้วแต่ยังเด็กอยู่ มาให้ชมกัน

ละครเรื่องนี้ชื่อ "เมืองปืน" จัดโดย "คณะสุภาพบุรุษ" อันเป็นชื่อคณะผู้จัดละครของไทยทีวีช่อง ๔ บางขุนพรหม ซึ่งชื่อที่ตั้งก็บอกชัดเจนว่าเป็นของฝ่ายชาย ดำเนินการคณะโดย "อาจินต์ ปัญจพรรค์" ศิลปินแห่งชาติในกาลต่อมา ส่วนฝ่ายหญิงนั้นมี "คณะสุภาพสตรี" ซึ่งดำเนินการโดย "อารีย์ นักดนตรี" นางเอกประจำสถานีโทรทัศน์ช่อง ๔
















ใครจะสร้างรถไฟได้ดีเท่านายช่างจากการรถไฟ ที่สร้างและซ่อมรถไฟอยู่ทุกวัน เมื่อนายช่างมาถึงสถานี ก็เข้าดำเนินการใน "ห้องส่ง"

อะไรคือ "ห้องส่ง" ?????

เมื่อแรกเริ่มกิจการโทรทัศน์ ศัพท์ที่ใช้ในกิจการก็มาจากฝรั่ง สถานีโทรทัศน์ช่อง ๔ บางขุนพรหม ใช้อุปกรณ์และเทคโนโลยีจากบริษัท RCA (Radio Corporation of America) ของอเมริกา ศัพท์แสงอะไรต่อมิอะไรก็เป็นภาษาอังกฤษแบบอเมริกัน และเรียกห้องสำหรับทำการเล่นละครหรือกิจกรรมที่ต้องออกอากาศว่า Studio ซึ่งในยุคแรกนั้นห้องที่ว่านี้เมื่อทำการ ก็จะมีการส่งสัญญานภาพไปออกอากาศไปยังเครื่องรับของผู้ชม Studio จึงถูกแปลว่า "ห้องส่งออกอากาศ" หรือ "ห้องส่งรายการโทรทัศน์" และกร่อนลงเหลือคำเพียง "ห้องส่ง" ซึ่งในปัจจุบันนี้ คำนี้ยังถูกใช้อยู่ที่สถานีโทรทัศน์ อ.ส.ม.ท ซึ่งสืบทอดไปจากสถานีไทยโทรทัศน์ช่อง ๔ บางขุนพรหม

ส่วนคำว่า "ออกอากาศ" แปลตรงตัวมาจากภาษาอังกฤษว่า "ON AIR"  









การสร้างละครแบบแสดงสดในยุคทีวีขาวดำอนาลอกสักเรื่อง ไม่ใช่ของง่ายๆ ขีดจำกัดมีมาก มีเรื่องหนึ่งที่จะต้องกล่าวไว้คือเรื่อง "การบอกบท" มีเสียงล้อเลียนมากมายว่าช่อง ๔ เล่นละครแบบบอกบท แต่น้อยคนนักที่จะรู้ความจริงว่ามันเกิดมาจากอะไร จึงขอเล่าบางส่วนไว้ก่อนที่มันจะสูญหายไป

ละครโทรทัศน์ยุคแรก พัฒนามาจากละครเวที ในยุคแรกจริงๆนั้น ละครแต่ละเรื่องจะออกอากาศเดือนละหนึ่งตอนเท่านั้น ซึ่งในหนึ่งเดือนนั้น นักแสดงจะมีเวลาซ้อมบท ท่องบท เป็นเวลานาน และสถานีโทรทัศน์เองก็จะมีละครเพียงวันละหนึ่งเรื่องเท่านั้นและไม่ได้มีละครทุกวันด้วย เพราะ "ห้องส่ง" มีเพียงสองห้อง ห้องใหญ่และห้องเล็ก ต้องมีการรื้อฉากเก่าสร้างฉากใหม่กันทุกวัน ไม่มีการถ่ายทำนอกสถานที่ ทุกอย่างต้องเนรมิตขึ้นภายใน "ห้องส่ง" เท่านั้น

แต่เมื่อความต้องการของผู้ชมมีมาก เวลาออกอากาศเพิ่ม ละครก็เปลี่ยนมาแสดงกันทุกวัน เพื่อให้ทันใจผู้ชม ทีนี้ใครจะไปท่องบทกันไหว ดาราแต่ละท่านอาจจะต้องเล่นละครหลายเรื่อง บางทีวันหนึ่งมากกว่าหนึ่งเรื่อง ได้แต่อ่านบทผ่านตา และดาราอาวุโสอายุมาก ทำอย่างไรก็จะจำบทยาวๆทั้งตอนไม่ได้ ก็ต้องแก้ไขกันด้วยการบอกบท


แต่ ในยุคแรกและถัดมา ระบบไมโครโฟนนั้นยังล้าสมัย ในภาพท่านจะเห็นไมโครโฟนมีด้ามยาวบนรถเข็น หันไปรับเสียงนักแสดงเพียงสองคน เชื่อหรือไม่ว่ามันจะไม่ได้รับเสียงคนบอกบทที่นั่งคุกเข่าอยู่นั่นเลย (คนบอกบทอยู่ซ้ายมือของภาพ ใต้กล้องโทรทัศน์ มีคนยืนถือถาดบังอยู่ มองเห็นแต่นิ้วและบทละครที่ถืออยู่ ) ความไวของไมโครโฟนยุคนั้นอ่อนมาก ปัญหาเสียงบอกบทเล็ดรอดออกมาจึงแทบไม่มี นักแสดงจะต้องพูดเสียงดังด้วย เพื่อให้ไมโครโฟนรับเสียงได้ชัดเจน แต่ด้วยแทคโนโลยีที่ก้าวหน้า ไมโครโฟนเล็กลง มีได้หลายตัว ซ่อนไว้ตามฉากที่แสดง แต่เทคโนโลยีการออกอากาศ ยังสด เล่นเดี๋ยวนั้นออกเดี๋ยวนั้น จะถ่ายทำแบบใช้วีดิโอเทปซึ่งสามารถถ่ายทีละคัท ทีละช่วงหาได้ไม่ นักแสดงไม่อาจจะท่องบททีละสองสามประโยค ถ่ายแล้วท่องต่อ ทำไม่ได้ ก็ต้องบอกบทต่อไป และเสียงการบอกบทก็เล็ดรอดเข้าไมโครโฟนที่ดีขึ้น สร้างความรบกวนให้ผู้ชม

จวบจนวีดิโอเทปก้าวหน้า สถานีโทรทัศน์มีใช้ การถ่ายทำล่วงหน้าเกิดขึ้น ถ่ายทีละคัททีละตอนได้ การบอกบท เสียงการบอกบท ก็หายไป ทิ้งไว้แต่ตำนานให้สงสัยว่ายุคนั้นมันเกิดอะไรขึ้น

(วีดีโอเทปนั้น มีใช้ตั้งแต่เริ่มตั้งสถานี แต่เป็นวีดีโอเทปรุ่นโบราณขนาด 2 นิ้ว เหมาะกับการเล่นม้วนเทปที่บันทึกมาแล้วเรียบร้อย ไม่เหมาะในการถ่ายทำละครเพื่อนำมาตัดต่อให้เป็นเรื่องเป็นราว สถานีโทรทัศน์ช่อง ๔ จะใช้วีดีโอเทปนี้บันทึกการแสดงละครสดๆ เพื่อนำไปออกอากาศยังสถานีของกรมประชาสัมพันธ์ที่จังหวัดอื่น เช่น ขอนแก่น บันทึกเพียงบางเรื่องเท่านั้น และต้องบันทึกตั้งแต่เริ่มไปจนจบ อาจจะเว้นเพียงช่วงโฆษณา โดยไม่มีการตัดต่อใดๆ ส่งไปออกอากาศทั้งม้วน)