พระพุทธเจ้าตรัสสอนว่า
สิ่งที่ดีงามในโลกนี้มีน้อย สิ่งที่หยาบและตกต่ำมีมาก
สัตว์ที่เกิดบนบกมีน้อย แต่สัตว์ที่เกิดในน้ำมีมาก
ผู้ที่ได้กลับมาเกิดเป็นมนุษย์มีน้อย แต่ผู้ที่ไปเกิดในภพอื่นมีมาก
แม้เกิดเป็นมนุษย์แล้ว
ผู้ที่ได้เกิดในที่เจริญ มีโอกาสเรียนรู้ธรรม มีน้อย
ผู้ที่เกิดในที่ห่างไกล ขาดโอกาส มีมาก
ผู้ที่มีปัญญา เข้าใจถูกผิด แยกแยะคำดีคำชั่วได้ มีน้อย
ผู้ที่โง่เขลา ไม่เข้าใจธรรม มีมาก
ผู้ที่มีดวงตาเห็นธรรม มีน้อย
ผู้ที่ยังจมอยู่ในความหลง มีมาก
ผู้ที่ได้พบพระพุทธเจ้า หรือได้ฟังธรรมแท้ มีน้อย
ผู้ที่ไม่เคยได้พบ ไม่เคยได้ฟัง มีมาก
แม้ได้ฟังธรรมแล้ว
ผู้ที่จำได้ มีน้อย
ผู้ที่จำไม่ได้ มีมาก
แม้จำได้แล้ว
ผู้ที่นำไปคิด พิจารณา มีน้อย
ผู้ที่ไม่พิจารณา มีมาก
แม้พิจารณาแล้ว
ผู้ที่เข้าใจจริง และปฏิบัติได้ถูกต้อง มีน้อย
ผู้ที่ไม่เข้าใจ ไม่ปฏิบัติ มีมาก
ผู้ที่รู้สึกสะเทือนใจต่อความจริงของชีวิต เช่น ความทุกข์ ความไม่เที่ยง มีน้อย
ผู้ที่ไม่รู้สึกอะไรเลย มีมาก
แม้บางคนจะเริ่มสะเทือนใจแล้ว
ผู้ที่ลงมือปฏิบัติจริงอย่างถูกทาง มีน้อย
ผู้ที่ไม่ลงมือทำ มีมาก
ผู้ที่ทำจิตให้ตั้งมั่น มีสมาธิ เห็นนิพพานเป็นอารมณ์ มีน้อย
ผู้ที่ทำไม่ได้ มีมาก
แม้ในเรื่องทางโลก
ผู้ที่ได้กินดีอยู่ดี มีน้อย
ผู้ที่ต้องดิ้นรน ลำบาก มีมาก
และที่สำคัญที่สุด
ผู้ที่ได้ลิ้มรสของธรรม คือความเข้าใจ ความสงบ และความหลุดพ้น มีน้อยมาก
ผู้ที่ไม่เคยเข้าถึงเลย มีมากอย่างยิ่ง
พระองค์จึงเปรียบว่า
โลกนี้เหมือนแผ่นดินที่สวยงาม มีเพียงเล็กน้อย
แต่พื้นที่ขรุขระ เต็มไปด้วยหนาม หิน และความยากลำบาก มีมาก
เพราะฉะนั้น
จงตั้งใจฝึกตน
ให้เป็นคนส่วนน้อยนั้น
ที่เข้าถึง “อรรถรส ธรรมรส และวิมุตติรส”
พระองค์ตรัสย้ำให้เห็นความน่ากลัวของการเวียนว่าย
คนที่ตายจากมนุษย์แล้ว กลับมาเกิดเป็นมนุษย์อีก มีน้อยมาก
ส่วนใหญ่จะไปสู่ภพต่ำ เช่น นรก สัตว์เดรัจฉาน หรือเปรต
แม้ไปเกิดเป็นเทวดา
เมื่อตายแล้ว ก็ยังมีโอกาสตกลงสู่ภพต่ำมากกว่าจะกลับมาเกิดดี
แม้ตกนรกแล้ว
การจะกลับมาเกิดเป็นมนุษย์ก็ยากมาก
ส่วนใหญ่ก็ยังวนอยู่ในภพต่ำต่อไป
แม้เกิดเป็นสัตว์ หรือเปรต
ก็เช่นเดียวกัน
โอกาสจะกลับมาเป็นมนุษย์มีน้อยมาก
สรุป คือ
การได้เกิดเป็นมนุษย์นั้นยากมากอยู่แล้ว
แต่การรักษาความดี เพื่อไม่ให้ตกต่ำ ยากยิ่งกว่า
ได้เกิดเป็นมนุษย์ = โชคมหาศาล
ได้ฟังธรรม = โชคยิ่งกว่า
เข้าใจธรรม = ยากมาก
ปฏิบัติได้จริง = ยากที่สุด
เพราะฉะนั้น
อย่าปล่อยชีวิตให้ไหลไปตามกระแสของคนส่วนใหญ่
แต่ให้ตั้งใจเป็น “คนส่วนน้อย” ที่พ้นทุกข์ให้ได้
ผู้ที่ทำจิตให้ตั้งมั่น มีสมาธิ เห็นนิพพานเป็นอารมณ์ มีน้อย
สิ่งที่ดีงามในโลกนี้มีน้อย สิ่งที่หยาบและตกต่ำมีมาก
สัตว์ที่เกิดบนบกมีน้อย แต่สัตว์ที่เกิดในน้ำมีมาก
ผู้ที่ได้กลับมาเกิดเป็นมนุษย์มีน้อย แต่ผู้ที่ไปเกิดในภพอื่นมีมาก
แม้เกิดเป็นมนุษย์แล้ว
ผู้ที่ได้เกิดในที่เจริญ มีโอกาสเรียนรู้ธรรม มีน้อย
ผู้ที่เกิดในที่ห่างไกล ขาดโอกาส มีมาก
ผู้ที่มีปัญญา เข้าใจถูกผิด แยกแยะคำดีคำชั่วได้ มีน้อย
ผู้ที่โง่เขลา ไม่เข้าใจธรรม มีมาก
ผู้ที่มีดวงตาเห็นธรรม มีน้อย
ผู้ที่ยังจมอยู่ในความหลง มีมาก
ผู้ที่ได้พบพระพุทธเจ้า หรือได้ฟังธรรมแท้ มีน้อย
ผู้ที่ไม่เคยได้พบ ไม่เคยได้ฟัง มีมาก
แม้ได้ฟังธรรมแล้ว
ผู้ที่จำได้ มีน้อย
ผู้ที่จำไม่ได้ มีมาก
แม้จำได้แล้ว
ผู้ที่นำไปคิด พิจารณา มีน้อย
ผู้ที่ไม่พิจารณา มีมาก
แม้พิจารณาแล้ว
ผู้ที่เข้าใจจริง และปฏิบัติได้ถูกต้อง มีน้อย
ผู้ที่ไม่เข้าใจ ไม่ปฏิบัติ มีมาก
ผู้ที่รู้สึกสะเทือนใจต่อความจริงของชีวิต เช่น ความทุกข์ ความไม่เที่ยง มีน้อย
ผู้ที่ไม่รู้สึกอะไรเลย มีมาก
แม้บางคนจะเริ่มสะเทือนใจแล้ว
ผู้ที่ลงมือปฏิบัติจริงอย่างถูกทาง มีน้อย
ผู้ที่ไม่ลงมือทำ มีมาก
ผู้ที่ทำจิตให้ตั้งมั่น มีสมาธิ เห็นนิพพานเป็นอารมณ์ มีน้อย
ผู้ที่ทำไม่ได้ มีมาก
แม้ในเรื่องทางโลก
ผู้ที่ได้กินดีอยู่ดี มีน้อย
ผู้ที่ต้องดิ้นรน ลำบาก มีมาก
และที่สำคัญที่สุด
ผู้ที่ได้ลิ้มรสของธรรม คือความเข้าใจ ความสงบ และความหลุดพ้น มีน้อยมาก
ผู้ที่ไม่เคยเข้าถึงเลย มีมากอย่างยิ่ง
พระองค์จึงเปรียบว่า
โลกนี้เหมือนแผ่นดินที่สวยงาม มีเพียงเล็กน้อย
แต่พื้นที่ขรุขระ เต็มไปด้วยหนาม หิน และความยากลำบาก มีมาก
เพราะฉะนั้น
จงตั้งใจฝึกตน
ให้เป็นคนส่วนน้อยนั้น
ที่เข้าถึง “อรรถรส ธรรมรส และวิมุตติรส”
พระองค์ตรัสย้ำให้เห็นความน่ากลัวของการเวียนว่าย
คนที่ตายจากมนุษย์แล้ว กลับมาเกิดเป็นมนุษย์อีก มีน้อยมาก
ส่วนใหญ่จะไปสู่ภพต่ำ เช่น นรก สัตว์เดรัจฉาน หรือเปรต
แม้ไปเกิดเป็นเทวดา
เมื่อตายแล้ว ก็ยังมีโอกาสตกลงสู่ภพต่ำมากกว่าจะกลับมาเกิดดี
แม้ตกนรกแล้ว
การจะกลับมาเกิดเป็นมนุษย์ก็ยากมาก
ส่วนใหญ่ก็ยังวนอยู่ในภพต่ำต่อไป
แม้เกิดเป็นสัตว์ หรือเปรต
ก็เช่นเดียวกัน
โอกาสจะกลับมาเป็นมนุษย์มีน้อยมาก
สรุป คือ
การได้เกิดเป็นมนุษย์นั้นยากมากอยู่แล้ว
แต่การรักษาความดี เพื่อไม่ให้ตกต่ำ ยากยิ่งกว่า
ได้เกิดเป็นมนุษย์ = โชคมหาศาล
ได้ฟังธรรม = โชคยิ่งกว่า
เข้าใจธรรม = ยากมาก
ปฏิบัติได้จริง = ยากที่สุด
เพราะฉะนั้น
อย่าปล่อยชีวิตให้ไหลไปตามกระแสของคนส่วนใหญ่
แต่ให้ตั้งใจเป็น “คนส่วนน้อย” ที่พ้นทุกข์ให้ได้