ทำไมยาแผนโบราณหลายอย่าง ถึงต้อง “ขม” ?

ตอนเด็กๆ หลายคนคงเคยได้ยินคำนี้จากผู้ใหญ่

“ยาขมคือยาดี”

เวลาป่วยทีไร
ผู้ใหญ่ก็มักจะให้กินอะไรขมๆ เสมอ
ไม่ว่าจะเป็นยาหม้อ หรือสมุนไพรต่างๆ
อย่างเช่น
-ฟ้าทะลายโจร
-บอระเพ็ด
-ขี้เหล็ก
รสชาติเรียกว่า ขมชนิดที่จำไม่ลืม ขมภาพตัด !!

พอโตขึ้นก็เริ่มสงสัยเหมือนกันครับว่า
มันเป็นแค่ความเชื่อของคนสมัยก่อน
หรือมันมีเหตุผลอะไรที่อยู่เบื้องหลัง
  
 
ผมลองไปอ่านข้อมูลดูคร่าว ๆ
ก็พบว่า  มีการอธิบายไว้ว่า
"สมุนไพรหลายชนิดที่มีฤทธิ์ทางยา
มักมีสารบางกลุ่มที่ให้ รสขมตามธรรมชาติ
เช่นสารกลุ่ม alkaloids หรือ glycosides "  

ซึ่งในตำราสมุนไพรไทย
อย่างเช่นตำราของ กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก
ก็อธิบายว่าสมุนไพร “รสขม” หลายชนิด
มักใช้ในตำรับยาเกี่ยวกับ
- แก้ไข้
- ช่วยระบบย่อยอาหาร
- หรือช่วยปรับสมดุลร่างกาย
 
แต่แน่นอนว่า
ไม่ได้หมายความว่า ของขมทุกอย่างจะเป็นยา
 
คนโบราณอาจจะไม่ได้รู้ชื่อสารเคมีอะไรพวกนี้
แต่ใช้ประสบการณ์สังเกตเอาว่า
“สมุนไพรที่มีรสขมหลายตัว มักมีฤทธิ์ทางยา...”

ก็เลยเกิดคำพูดติดปากกันว่า
“ยาขม คือ ยาดี”
 
แต่ผมเอง ก็ยังไม่แน่ใจเหมือนกันว่า
คำพูดนี้ มันถูกต้องแค่ไหนในทางวิชาการ


เลยอยากชวนคุยครับ
คิดว่าเรื่อง “ยาขมคือยาดี”
มันเป็นข้อสังเกตที่มีเหตุผลจริง
หรือเป็นแค่คำพูดของคนสมัยก่อนเท่านั้น ?
แล้วตอนเด็ก ๆ
เคยโดนผู้ใหญ่ให้กินสมุนไพรอะไรขมๆ กันบ้างครับ 😅
 
 
 

หมายเหตุ
ข้อมูลคร่าวๆ ที่ผมลองอ่านมาจาก
เอกสารความรู้สมุนไพรของ กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก
หนังสือเกี่ยวกับ เภสัชพฤกษศาสตร์ (Pharmacognosy)
ถ้าใครมีความรู้เรื่องสมุนไพรเพิ่มเติม
ช่วยมาเสริมกันได้เลยครับ