คุณแกะห่อคุกกี้ทั้งๆ ที่ไม่ได้หิวจริงๆ คุณอยากทานอะไรหวานๆ หรือเค็มๆ หลังจากวันที่เครียดๆ ปฏิกิริยานี้ไม่ใช่เรื่องแปลก และมีชื่อเรียกเฉพาะว่า "การกินตามอารมณ์" การเข้าใจกลไกนี้ถือเป็นก้าวแรกสู่การสร้างความสัมพันธ์ที่ดีต่อร่างกายของคุณ

เมื่ออาหารกลายเป็นเครื่องมือควบคุมอารมณ์

     การกินอย่างควบคุมไม่ได้ โดยที่ไม่ได้รู้สึกหิวจริงๆ เป็นปรากฏการณ์ที่พบได้ทั่วไป ไม่ใช่เพราะขาดความตั้งใจ หรือเป็นข้อบกพร่องทางบุคลิกภาพ นักจิตวิทยาใช้ คำว่า "การกินตามอารมณ์" เพื่ออธิบายช่วงเวลาที่อาหารช่วยบรรเทาความตึงเครียดภายใน เช่น ความเครียด ความเศร้า ความวิตกกังวล ความเหงา เป็นต้น

     ในขณะนั้น คุณไม่ได้กินเพื่อบำรุงร่างกาย แต่เพื่อบรรเทาอารมณ์ การกระทำอาจดูเหมือนเป็นไปโดยอัตโนมัติ คุณหยิบขนมหวานหรือขนมที่มีไขมันสูงมากินเพื่อหาความสบายใจในทันที และความสบายใจนี้ก็เป็นเรื่องจริง...แต่ส่วนใหญ่มักเป็นเพียงชั่วคราว ร่างกายของคุณไม่ใช่ศัตรู มันแค่พยายามหาทางบรรเทาความทุกข์ให้คุณอย่างรวดเร็วเท่านั้น

รากเหง้าส่วนใหญ่มักฝังรากลึกในวัยเด็ก

     ความเชื่อมโยงระหว่างอาหารและอารมณ์นี้เกิดขึ้นตั้งแต่ยังเล็ก ลูกอมช่วยปลอบประโลมเมื่อหกล้ม ขนมหวานให้รางวัลเมื่อทำสำเร็จ ขนมขบเคี้ยวช่วยบรรเทาความเศร้า ทีละเล็กทีละน้อย สมองของคุณจะเชื่อมโยงอาหารบางชนิดกับความปลอดภัย รางวัล และความสบายใจ

ในระดับชีววิทยา กลไกนี้ทรงพลังมาก อาหารที่มีน้ำตาลและไขมันสูงจะกระตุ้นวงจรการให้รางวัลและส่งเสริมการปล่อยโดปามีน ซึ่งเป็นสารสื่อประสาทที่เชื่อมโยงกับความสุข ในขณะเดียวกัน คอร์ติซอล ซึ่งเป็นฮอร์โมนความเครียด ก็สามารถเพิ่มความอยากอาหารได้ ผลที่ได้คือ เมื่อเผชิญกับอารมณ์ที่ไม่สบายใจ สมองของคุณจะกระตุ้นทางลัดอย่างรวดเร็วไปยังอาหาร

     อารมณ์บางอย่าง เช่น ความโกรธหรือความเศร้า สามารถลดความอยากอาหารได้ ในทางกลับกัน บางครั้งอาหารก็กลายเป็นวิธีแก้ปัญหาชั่วคราว ปัญหาคือ ความโล่งใจชั่วขณะนี้อาจตามมาด้วยความรู้สึกผิด ทำให้เกิดวงจรที่ยากจะหยุดลง

การสังเกตสัญญาณของการกินอาหารตามอารมณ์

การระบุว่าเกิดอะไรขึ้นเป็นขั้นตอนสำคัญ สัญญาณบางอย่างบ่งบอกถึงเรื่องนี้:

     ความหิวอย่างฉับพลันและรุนแรง มักมุ่งเป้าไปที่อาหารที่ให้ "ความสุข"

     กินของว่างแบบอัตโนมัติ โดยไม่ได้ลิ้มรสชาติอย่างแท้จริง

     รู้สึกโล่งใจในทันที ตามมาด้วยความเสียใจหรือการตำหนิตนเอง

ความหิวทางอารมณ์เกิดขึ้นอย่างฉับพลันและต้องการการตอบสนองในทันที ในขณะที่ความหิวทางกายภาพค่อยๆ สะสมขึ้นและสามารถบรรเทาได้ด้วยอาหารหลากหลายประเภท การเรียนรู้ที่จะแยกแยะความรู้สึกทั้งสองนี้จะทำให้คุณมีอำนาจเหนือตนเองโดยปราศจากการตัดสิน

หลุดพ้นจากวงจรด้วยความเมตตา

     งจรนี้ไม่ได้หมายความว่าต้องเลิกเพลิดเพลินกับการกินอาหารไปเลย แต่หมายถึงการขยายขอบเขตการตอบสนองต่ออารมณ์ของคุณต่างหาก เครื่องมืออย่างง่ายคือการสังเกตสิ่งกระตุ้นของคุณ: คุณรู้สึกอย่างไร? เมื่อไหร่? ในบริบทใด? เพียงแค่สังเกตโดยปราศจากการวิพากษ์วิจารณ์ตนเองก็เปลี่ยนพลวัตไปแล้ว

    ต่อไป คุณสามารถลองทางเลือกอื่นๆ ที่เหมาะกับบุคลิกของคุณได้ เช่น การเดินเพื่อคลายความตึงเครียด การหายใจลึกๆ สองสามครั้งเพื่อคลายความเครียด การโทรหาคนที่คุณรักเพื่อลดความรู้สึกโดดเดี่ยว การเขียนสิ่งที่คุณรู้สึก การกระทำเหล่านี้ไม่ได้ทดแทนอาหาร แต่เป็นการเสริมเครื่องมือทางอารมณ์ของคุณ ในบางกรณี การบำบัดด้วยการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมทางความคิด (Cognitive Behavioral Therapy) สามารถช่วย "ปรับเปลี่ยน" ปฏิกิริยาเหล่านี้และสร้างการตอบสนองอัตโนมัติใหม่ที่ผ่อนคลายกว่าเดิมได้

     กล่าวโดยสรุป “การกินอาหารตามอารมณ์” ไม่ใช่จุดอ่อน แต่เป็นกลไกที่เรียนรู้มา ซึ่งได้รับการเสริมแรงจากชีววิทยาและประวัติส่วนตัว การตระหนักถึงกลไกนี้ก็ถือเป็นก้าวสำคัญแล้ว ร่างกายของคุณสมควรได้รับการดูแลด้วยความเคารพ และอารมณ์ของคุณก็สมควรได้รับการรับฟัง