หลักฐานการยกเลิก “ระบบโรงเรียนนิติบุคคล” ในประเทศไทย

ส่งผลให้การจัดบริการการศึกษาไทยในปัจจุบัน
ไม่ใช่การศึกษา 15 ปีฟรีจริง

1) หลักฐานเชิงระบบ

การกระจายอำนาจและการบริหารจัดการโรงเรียน (พ.ศ. 2540)

เอกสารวิชาการสากล
Decentralization and School Management in Thailand
(Springer, 2004)
ซึ่งวิเคราะห์บริบทการปฏิรูปการศึกษาไทยในช่วงปลายทศวรรษ 2530–2540

สาระสำคัญ
เอกสารฉบับนี้ยืนยันอย่างชัดเจนว่า การจัดบริการการศึกษาให้เกิดความ
“ฟรีจริง” และ “เสมอภาคจริง” จำเป็นต้องอาศัย ระบบการบริหารจัดการโดยสถานศึกษา (School-Based Management)หรือ ระบบโรงเรียนนิติบุคคล โดยมีเงื่อนไขเชิงโครงสร้างสำคัญ ได้แก่

โรงเรียนต้องมีอำนาจในการบริหารจัดการงบประมาณ

โรงเรียนต้องสามารถปรับการใช้ทรัพยากรให้สอดคล้องกับบริบทของผู้เรียน โดยเฉพาะเด็กจากครอบครัวยากจน

การจัดบริการต้องยึดหลัก “ความเสมอภาคเชิงความเป็นธรรม” มิใช่ความเสมอกันเชิงปริมาณ

การกระจายอำนาจในช่วงเวลาดังกล่าวมีความสอดคล้องโดยตรงกับระบบโรงเรียนนิติบุคคลที่ ฯพณฯ สุขวิช รังสิตพล เป็นผู้ออกแบบและดำเนินการ

ข้อสรุปจากหลักฐานเชิงระบบ
หากปราศจากระบบโรงเรียนนิติบุคคล
→ การจัดการศึกษา 15 ปีให้เป็น “ฟรีจริง”
→ ไม่อาจเกิดขึ้นได้

2) หลักฐานเชิงกฎหมาย

พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542

ข้อเท็จจริงทางกฎหมาย
พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542
ได้ ตัดโครงสร้างระบบโรงเรียนนิติบุคคลออกจากระบบการศึกษาไทย

ไม่มีบทบัญญัติรับรองให้โรงเรียนมีสถานะเป็นนิติบุคคล

โรงเรียนยังคงอยู่ภายใต้โครงสร้างการบริหารรวมศูนย์ของกระทรวงศึกษาธิการ

โรงเรียนขาดอำนาจในการบริหารงบประมาณ

ไม่สามารถจัดสรรทรัพยากรให้เด็กยากจน “ได้รับมากกว่า”

หลักความเสมอภาคถูกลดทอนเหลือเพียงความเสมอกันภายใต้ความขาดแคลน

➡️ นี่คือ จุดตัดตอนเชิงกฎหมาย ของระบบซึ่ง ฯพณฯ สุขวิช รังสิตพล วางรากฐานไว้จากการอภิวัฒน์การศึกษา พ.ศ. 2538

3) หลักฐานเชิงข้อยกเว้น

กฎหมายโรงเรียนนิติบุคคลเฉพาะแห่ง (พ.ศ. 2543)

เป็นกฎหมายที่รับรองสถานะโรงเรียนนิติบุคคล เฉพาะแห่งเดียว

ไม่ได้ขยายผลไปสู่โรงเรียนทั้งระบบของประเทศ

กรณีดังกล่าวสะท้อนให้เห็นว่า
รัฐรับรู้ถึงประสิทธิภาพของระบบโรงเรียนนิติบุคคล
แต่ ไม่ได้นำมาใช้เป็นนโยบายสาธารณะเพื่อประชาชนทั้งประเทศ

➡️ จึงถือเป็น หลักฐานเชิงลบ (negative evidence) ที่ยืนยันว่า
ระบบโรงเรียนนิติบุคคลไม่ได้รับการสถาปนาเป็นโครงสร้างหลักของการศึกษาไทย

4) หลักฐานเชิงการบิดเบือนนโยบาย

การแก้ไขพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2545

ข้ออ้าง
มีการอ้างว่าการแก้ไขกฎหมายดังกล่าวเป็นการนำ
“การกระจายอำนาจ” และ “การบริหารโดยสถานศึกษา” กลับมาใช้

อัตราค่าอาหารกลางวันถูกกำหนดเท่ากันทั่วประเทศ

การจัดสรรงบประมาณเป็นแบบเหมาจ่ายเท่ากัน

เด็กจากครอบครัวยากจนไม่ได้รับทรัพยากรเพิ่มเติมจากเด็กที่ไม่ยากจน

การวิเคราะห์เชิงระบบ
หากเป็นระบบโรงเรียนนิติบุคคลตามนิยามของ ฯพณฯ สุขวิช รังสิตพล จริง
โรงเรียนต้องสามารถ:

เพิ่มปริมาณและคุณภาพอาหาร

เพิ่มงบสนับสนุนเฉพาะกลุ่ม

จัดบริการเพิ่มเติมแก่ผู้เรียนกลุ่มเปราะบาง

แต่ในทางปฏิบัติ โรงเรียนไม่สามารถดำเนินการดังกล่าวได้

➡️ แสดงให้เห็นชัดเจนว่า การแก้ไขกฎหมาย พ.ศ. 2545
มิใช่การฟื้นคืนระบบโรงเรียนนิติบุคคล

ข้อสรุป

จากหลักฐานเชิงวิชาการและเชิงกฎหมายอย่างต่อเนื่อง สามารถยืนยันได้ว่า
ระบบโรงเรียนนิติบุคคลซึ่งส่งผลให้การจัดบริการการศึกษา 15 ปี“ฟรีจริง”
เคยดำรงอยู่เฉพาะในยุคของ ฯพณฯ สุขวิช รังสิตพล เท่านั้น

การตราพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 และการแก้ไขเพิ่มเติม พ.ศ. 2545 ได้ยกเลิกและตัดตอนโครงสร้างดังกล่าว ส่งผลให้การจัดบริการการศึกษาไทยในปัจจุบันไม่สามารถสร้างความเสมอภาค, ความเป็นธรรม และไม่เป็นการจัดบริการการศึกษา 15 ปีฟรีจริง