”...จิตเดิมเพียงผ่องใส ไม่ใช่บริสุทธิ์ เด็กเล็กเกิดมายังใช้ อายตนะไม่ได้เต็มเม็ดเต็มหน่วย พอเติบโตขึ้นมา ทุกสิ่งทุกอย่างที่เป็นเครื่องมือก็สมบูรณ์ ตา หู จมูก ลิ้น กาย ก็นำออกใช้ได้ไม่มีหยุดหย่อนตลอดไป
จิตใจที่แรกท่านก็บอกว่า ผ่องใส ตามหลักธรรมชาติ ท่านกล่าวไว้ แต่อาศัยกิเลสที่จรมา ตอนทีกิเลสจรมา ก็ตอนที่จิตนี้เองจรออกไปหากิเลส จรออกเที่ยวหาอารมณ์ต่างๆ ออกไปทางรูป ทางเสียง ทางกลิ่น ทางรส เครื่องสัมผัส แล้วก็นำอารมณ์เหล่านั้น เข้ามาคละเคล้าจิตที่ผ่องใสให้กลายเป็นจิตที่เศร้าหมองขุ่นมัวไปตามๆ กัน
ที่ว่า กิเลสจรมา คือมากับกิเลสนี้เอง เนื่องจากจิตไปคว้าไปยึดเหนี่ยวเอาสิ่งนั้นๆ เข้ามาเป็นอารมณ์ของใจ กลายเป็นจิตที่เศร้าหมองไปด้วยสิ่งต่างๆ ไม่ดีทั้งหลายท่านกล่าวไว้ในธรรมว่า ดูก่อน ภิกษุทั้งหลาย จิตเดิมนั้นผ่องใส แต่อาศัยกิเลสมาเข้าคละเคล้ากับใจ ใจจึงเป็นไปต่างๆ ตามอารมณ์ หรือตามสิ่งที่มาเกี่ยวข้องนั้นๆ ท่านไม่ได้บอกว่า จิตเดิมแท้บริสุทธิ์ ท่านบอกเพียงว่า จิตเดิมแท้ผ่องใส ไม่ได้บอกว่า บริสุทธิ์ ถ้าจิตบริสุทธิ์จริงๆ แล้ว จะไม่มาเกิด นี่เป็นจิตผ่องใสตามฐานของ อวิชชา เท่านั้น จึงเป็นจิตคู่ควรแก่การเกิด ถ้าจิตเดิมแท้บริสุทธิ์แล้ว ก็ไม่มีปัญหาที่จะต้องมาเกิด แก่ เจ็บ ตาย อีก ถ้าเพียงแต่ผ่องใส ก็แน่นอนในการเกิดอีก. จิตที่ผ่องใสก็เหมือน เมล็ดต่างๆที่เก็บเชื้อไว้ในเมล็ดของมัน เวลาไปเพาะมันก็เกิดขึ้นมา นี่เป็นเพียงความสงบของกิเลสที่มีอยู่กับจิตนั้น
ระยะเริ่มแรกเกิด จิตไม่มีเครื่องมือที่จะใช้ ตา หู จมูก ลิ้น กาย แม้มีก็ยังไม่สมบูรณ์ มีแต่จิตล้วนๆๆ นั้น จึงเป็นจิตที่ผ่องใส คือจิตไม่ได้ใช้กิริยา พอผสมคละเคล้ากับส่วนร่างกาย พอมีเครื่องมือใช้ได้บ้าง ก็เริ่มไหวตัว คือจิตก็แสดงตัวออกมาได้ตามกำลังของเครื่องมือ คือ อายตนะ ที่พอจะใช้ได้ขนาดไหน
เช่น เด็กเล็กๆ ก็ยังใช้ อายตนะ ไม่ได้เต็มเม็ดเต็มหน่วย แต่ก็เริ่มไหวตัวไปโดยลำดับ พอเติบโตขึ้นมา ทุกสิ่งทุกอย่างที่เป็นเครื่องมือก็สมบูรณ์ ตา หู จมูก ลิ้น กาย ก็นำออกใช้ได้ไม่มีหยุดหย่อนตลอดไปนั่นแหละ ตาก็ดู หูฟังเรื่อย กิเลสก็เกิดขึ้นเรื่อยๆ หรือเข้ามาเรื่อย จนไม่ทราบว่าอะไรหมดทั้งตัวล้วนแต่เป็นเรื่องของ กิเลส ตัณหา อาสวะ..."
หลวงตาพระมหาบัว ญาณสัมปันโน
วัดป่าบ้านตาด จ.อุดรธานี
หลวงตาบัวบอกว่า จิตเดิมแคาผ่องใส แต่ยังไม่บริสุทธิ์
จิตใจที่แรกท่านก็บอกว่า ผ่องใส ตามหลักธรรมชาติ ท่านกล่าวไว้ แต่อาศัยกิเลสที่จรมา ตอนทีกิเลสจรมา ก็ตอนที่จิตนี้เองจรออกไปหากิเลส จรออกเที่ยวหาอารมณ์ต่างๆ ออกไปทางรูป ทางเสียง ทางกลิ่น ทางรส เครื่องสัมผัส แล้วก็นำอารมณ์เหล่านั้น เข้ามาคละเคล้าจิตที่ผ่องใสให้กลายเป็นจิตที่เศร้าหมองขุ่นมัวไปตามๆ กัน
ที่ว่า กิเลสจรมา คือมากับกิเลสนี้เอง เนื่องจากจิตไปคว้าไปยึดเหนี่ยวเอาสิ่งนั้นๆ เข้ามาเป็นอารมณ์ของใจ กลายเป็นจิตที่เศร้าหมองไปด้วยสิ่งต่างๆ ไม่ดีทั้งหลายท่านกล่าวไว้ในธรรมว่า ดูก่อน ภิกษุทั้งหลาย จิตเดิมนั้นผ่องใส แต่อาศัยกิเลสมาเข้าคละเคล้ากับใจ ใจจึงเป็นไปต่างๆ ตามอารมณ์ หรือตามสิ่งที่มาเกี่ยวข้องนั้นๆ ท่านไม่ได้บอกว่า จิตเดิมแท้บริสุทธิ์ ท่านบอกเพียงว่า จิตเดิมแท้ผ่องใส ไม่ได้บอกว่า บริสุทธิ์ ถ้าจิตบริสุทธิ์จริงๆ แล้ว จะไม่มาเกิด นี่เป็นจิตผ่องใสตามฐานของ อวิชชา เท่านั้น จึงเป็นจิตคู่ควรแก่การเกิด ถ้าจิตเดิมแท้บริสุทธิ์แล้ว ก็ไม่มีปัญหาที่จะต้องมาเกิด แก่ เจ็บ ตาย อีก ถ้าเพียงแต่ผ่องใส ก็แน่นอนในการเกิดอีก. จิตที่ผ่องใสก็เหมือน เมล็ดต่างๆที่เก็บเชื้อไว้ในเมล็ดของมัน เวลาไปเพาะมันก็เกิดขึ้นมา นี่เป็นเพียงความสงบของกิเลสที่มีอยู่กับจิตนั้น
ระยะเริ่มแรกเกิด จิตไม่มีเครื่องมือที่จะใช้ ตา หู จมูก ลิ้น กาย แม้มีก็ยังไม่สมบูรณ์ มีแต่จิตล้วนๆๆ นั้น จึงเป็นจิตที่ผ่องใส คือจิตไม่ได้ใช้กิริยา พอผสมคละเคล้ากับส่วนร่างกาย พอมีเครื่องมือใช้ได้บ้าง ก็เริ่มไหวตัว คือจิตก็แสดงตัวออกมาได้ตามกำลังของเครื่องมือ คือ อายตนะ ที่พอจะใช้ได้ขนาดไหน
เช่น เด็กเล็กๆ ก็ยังใช้ อายตนะ ไม่ได้เต็มเม็ดเต็มหน่วย แต่ก็เริ่มไหวตัวไปโดยลำดับ พอเติบโตขึ้นมา ทุกสิ่งทุกอย่างที่เป็นเครื่องมือก็สมบูรณ์ ตา หู จมูก ลิ้น กาย ก็นำออกใช้ได้ไม่มีหยุดหย่อนตลอดไปนั่นแหละ ตาก็ดู หูฟังเรื่อย กิเลสก็เกิดขึ้นเรื่อยๆ หรือเข้ามาเรื่อย จนไม่ทราบว่าอะไรหมดทั้งตัวล้วนแต่เป็นเรื่องของ กิเลส ตัณหา อาสวะ..."
หลวงตาพระมหาบัว ญาณสัมปันโน
วัดป่าบ้านตาด จ.อุดรธานี