"สังขารมันเกิดขึ้นที่ไหน
อะไรเป็นสังขาร สังขารมันก็เกิดขึ้นที่จิตของเราเอง เป็นอาการของจิต...พาให้เกิดขึ้น ซึ่งสมมติทั้งหลาย
สังขารนี้แล
เป็นตัวการสมมติบัญญัติสิ่งทั้งหลาย ในโลก
ความจริงในโลกทั้งหลาย
หรือธรรมธาตุทั้งหลาย เขามีเขาเป็นอยู่อย่างนั้น แผ่นดิน ต้นไม้ ภูเขา ฟ้า แดด เขาไม่ได้ว่า...
เขาเป็นนั้น เป็นนี้เลย
เจ้าสังขารตัวการนี้...
เข้าไปปรุงแต่งว่า เขาเป็นนั้นเป็นนี้จนหลงกันว่า...
เป็นจริง ถือเอาว่าเป็นตัวเรา เป็นของๆ เราเสียสิ้น
จึงมี ราคะ โทสะ โมหะ เกิดขึ้น ทำจิตดั้งเดิม...
ให้หลงตามไป เกิด แก่ เจ็บ ตาย เวียนว่ายไป
ไม่มี ที่สิ้นสุด เป็นอเนกภพ อเนกชาติ
เพราะเจ้าตัวสังขารนั้นแล...เป็นตัวเหตุ
จึงทรงสอนให้พิจารณาสังขารว่า...
สพฺเพ สงฺขารา อนิจฺจา สพฺเพ สงฺขารา ทุกฺขา
ให้เป็นปรีชาญาณชัดแจ้ง เกิดจากผลแห่งการเจริญปฏิภาคเป็นส่วนเบื้องต้น จนทำจิตให้เข้าภวังค์
เมื่อกระแสแห่งภวังค์หายไป มีญาณเกิดขึ้นว่า...
นั้นเป็นอย่างนั้น...เป็นสภาพไม่เที่ยง เป็นทุกข์
เกิดขึ้นในจิตจริงๆ จนชำนาญเห็นจริงแจ้งประจักษ์ ก็รู้เท่าสังขารได้...
สังขารก็จะมาปรุงแต่ง ให้จิตกำเริบอีกไม่ได้
ในคาถาว่า...
อกุปฺปํ สพฺพธมฺเมสุ เญยฺยธมฺมา ปเวสฺสนฺโต
เมื่อสังขารปรุงแต่งจิตไม่ได้แล้ว ก็ไม่กำเริบ
รู้เท่า...ธรรมทั้งปวง
สนฺโต
ก็เป็นผู้สงบระงับถึงซึ่งวิมุตติธรรม ด้วยประการฉะนี้."
-------------------------------------------------------------------------
โอวาทธรรม หลวงปู่มั่น ภูริทัตโต
วิธี พิจารณาสังขาร
อะไรเป็นสังขาร สังขารมันก็เกิดขึ้นที่จิตของเราเอง เป็นอาการของจิต...พาให้เกิดขึ้น ซึ่งสมมติทั้งหลาย
สังขารนี้แล
เป็นตัวการสมมติบัญญัติสิ่งทั้งหลาย ในโลก
ความจริงในโลกทั้งหลาย
หรือธรรมธาตุทั้งหลาย เขามีเขาเป็นอยู่อย่างนั้น แผ่นดิน ต้นไม้ ภูเขา ฟ้า แดด เขาไม่ได้ว่า...
เขาเป็นนั้น เป็นนี้เลย
เจ้าสังขารตัวการนี้...
เข้าไปปรุงแต่งว่า เขาเป็นนั้นเป็นนี้จนหลงกันว่า...
เป็นจริง ถือเอาว่าเป็นตัวเรา เป็นของๆ เราเสียสิ้น
จึงมี ราคะ โทสะ โมหะ เกิดขึ้น ทำจิตดั้งเดิม...
ให้หลงตามไป เกิด แก่ เจ็บ ตาย เวียนว่ายไป
ไม่มี ที่สิ้นสุด เป็นอเนกภพ อเนกชาติ
เพราะเจ้าตัวสังขารนั้นแล...เป็นตัวเหตุ
จึงทรงสอนให้พิจารณาสังขารว่า...
สพฺเพ สงฺขารา อนิจฺจา สพฺเพ สงฺขารา ทุกฺขา
ให้เป็นปรีชาญาณชัดแจ้ง เกิดจากผลแห่งการเจริญปฏิภาคเป็นส่วนเบื้องต้น จนทำจิตให้เข้าภวังค์
เมื่อกระแสแห่งภวังค์หายไป มีญาณเกิดขึ้นว่า...
นั้นเป็นอย่างนั้น...เป็นสภาพไม่เที่ยง เป็นทุกข์
เกิดขึ้นในจิตจริงๆ จนชำนาญเห็นจริงแจ้งประจักษ์ ก็รู้เท่าสังขารได้...
สังขารก็จะมาปรุงแต่ง ให้จิตกำเริบอีกไม่ได้
ในคาถาว่า...
อกุปฺปํ สพฺพธมฺเมสุ เญยฺยธมฺมา ปเวสฺสนฺโต
เมื่อสังขารปรุงแต่งจิตไม่ได้แล้ว ก็ไม่กำเริบ
รู้เท่า...ธรรมทั้งปวง
สนฺโต
ก็เป็นผู้สงบระงับถึงซึ่งวิมุตติธรรม ด้วยประการฉะนี้."
-------------------------------------------------------------------------
โอวาทธรรม หลวงปู่มั่น ภูริทัตโต